وەزیری دەرەوەی لیتوانیا بۆ رووداو: هاوکاریی دارایی ئەو کۆچبەرانە دەکەین کە دەگەڕێنەوە

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس، وەزیری دەرەوەی لیتوانیا لەمیانی بەشداریکردنی لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ شاهۆ ئەمین باسی پرسی کۆچبەرانی لە وڵاتەکەی کرد و رایگەیاند، بە درێژایی ساڵی 2020 تەنیا 80 کەس توانیویانە لە سنووری بێلاڕووسەوە بچنە نێو خاکی وڵاتەکەیەوە، بەڵام دواتر لە ساڵی 2021 وای لێهاتووە کە رۆژ هەبووە زیاتر لە 300 کۆچبەر چوونەتە نێو وڵاتەکەی، هەربۆیە رێوشوێنەکانیان تووند کردنەوە و دۆخەکەیان کۆنترۆڵ کرد.

وەزیری دەرەوەی لیتوانیا زۆربەی کۆچبەران بە "کۆچبەری ئابووری" ناودەبات و دەڵێت، "ئەوان نە کۆچبەری سیاسین و نە هیچ شتێكی دیکە"، تاکە رێگەیش بۆ ئەو کۆچبەرانەی داوای مافی پەنابەرییان پەسند ناکرێت بە "گەڕانەوە" دەزانێت.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: منیش خۆشحاڵم.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: باشە، بارودۆخەکە گۆڕاوە، ئێستا لە لیتوانیا کەمێک سەرووی 2000 کۆچبەری عێراقی هەن، لە هاوینی رابردوودا نزیکەی 400 کۆچبەر لەسەر داوای خۆیان گەڕاونەتەوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ.. حکومەت بەرنامەیەکی تایبەتی خستووەتەگەڕ کە تێیدا بڕی هەزار یۆرۆ هاوکاریی دارایی پێشکێش بە کۆچبەر دەکات تاوەکو بگەڕێتەوە، بەو پارەیە دەتوانن بلیتی فڕۆکەکە بکڕن، ئەو بەرنامەیە ئێستا هەیە، بەڵام دڵنیا نین تاوەکو کەی بەردەوام دەبێت.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: زۆربەیان بەڵێ، دەتوانم بەڵێم لە 90%، چونکە هەموو بابەتەکە لەوێوە دەستیپێکرد، سەرەتای گەشتەکان لە هەولێرەوە دەستیان پێکرد، لێرەوە خەڵک بڕیاریدا ئەو رێگەیە تاقیبکاتەوە، ئەوەش یەکێکە لەو هۆکارانەی کە وای کردووە ئەمڕۆ من لێرەبم، لە هەولێر.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ..

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: پەیاممان ئەوەیە کە بڵێین بارودۆخەکە بە شێوەیەکی گەورە گۆڕاوە، بەڵام با بەر لەوە بڵێم کە یەکەمین پەیاممان سوپاسکردنە، چونکە پێکەوە کارکردنی نێوان حکومەتەکانمان بەرهەمداربوو، گرنگترینیان ئەوەیە کە توانیمان گەشتە ئاسمانییەکان بوەستێنین، من دەزانم کە خەڵکێکی زۆر لە عێراق هێشتا وا بیردەکەنەوە کە دەرفەتی رۆیشتن بەو رێگەیە هەیە تاوەکو بە ژیانێكی باشتر بگەیت، بەڵام  هەزاران کەس لەو کۆچبەرانە لە دارستانەکاندا گیریانخوارد. ئەوان لەوێ هیچ دەرفەتێکی باشتر لەو دەرفەتانەی ئێرە لە عێراقیان دەستناکەوێت. کۆچبەرەکان لەژێر زەبری پۆلیسی بێلاڕووس لە نەهامەتیدان، بۆیە بە هاوکاریی دەسەڵاتی عێراقی ئێمە توانیمان گەشتە ئاسمانییەکان بوەستێنین تاوەکو چیدیکە خەڵک بەرەو بێلاڕووس نەڕوات. ئێستا ئێمە لە قۆناخی گفتوگۆکردنی تایبەت بە گەڕانەوەی کۆچبەران و چۆنێتی باشترکردنی بارودۆخیانین لە وڵاتی خۆیان. ئێمە قسە لەسەر پرۆژەی هاوبەشی پەروەردە، تەندروستی و چەندین بابەتی دیکە دەکەین. لە لایەکی دیکەوە گفتوگۆ لەبارەی بەهێزترکردنی پێکەوە کارکردنی دووقۆڵیمان دەکەین تاوەکو ئەو پێکەوە کارکردنە بۆ بەهێزترکردنی پێکەوە کارکردنی نێوان عێراق و یەکێتیی ئەوروپا بەکاربهێنین. زۆرجار دەگوترێت تاکە رێگە بۆ گەیشتن بە ئەوروپا، رێگەی یاساییە، ئێمە دەمانەوێت رێگەی دیکە بۆ عێراقییەکان بدۆزینەوە تاوەکو بە شێوەیەکی یاسایی بگەنە ئەوروپا.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بارودۆخەکە ئێستا بەراورد لەگەڵ ئەوەی کە ئێمە لە هاوینی رابردوودا پێشکێشی کۆچبەرانمان کرد، جیاوازە؛ ئەوەش دیسانەوە لەگەڵ ساڵی 2020 جیاواز بوو، بە درێژایی ساڵی 2020 تەنیا 80 کەس توانییان لە سنووری بێلاڕووسەوە بێنە نێو خاکی لیتوانیاوە، بۆیە ئامادەییشمان بۆ ساڵی 2021 لەوەدا بوو کە ژمارەیەکی کەمی کۆچبەران دێنە نێو وڵاتمانەوە، بەڵام دواتر وای لێهات کە ئێمە رۆژانە سەرووی 300 کۆچبەر دەهاتە وڵاتمانەوە، ئیدی ئەستەمە بتوانیت ئامادەکاری بۆ هەموو ئەو کۆچبەرانە بکەیت، بەڵام هەرچۆنێک بێت بارودۆخەکەمان کۆنترۆڵکرد و ئێستا کۆچبەران لە بارودۆخێکی باشتردا دەژین، بەڵام دیسانەوە دەیڵێمەوە، ئەوە ئەو ژیانە خۆش و باشە نییە کە کۆچبەران بیریان لێکردووەتەوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: دەتوانم بڵێم نزیکەی 90%ی ئەو کۆچبەرانە، داوای پەنابەرییان رەتکراوەتەوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ، هەموویان داوای پەنابەرییان کردووە و داواکانیان بە پرۆسەیەکی تایبەت بە پەنابەرانەوە تێپەڕکراون. داواکانیان تەماشاکراون، زۆربەیان چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کراوە، بەڵام وەکو گوتم، بەداخەوە زۆربەیان داواکانیان رەتکراونەتەوە. بە تێڕوانینی حکومەت و شارەزایانی لیتوانی، ئەو کۆچبەرانە کەسانێکن پێیان دەگوترێت - کۆچبەری ئابووری - نە کۆچبەری سیاسین و نە هیچ شتێكی دیکە، بۆیە دەبێت بگەڕێندرێنەوە، بەڵام بەشێکی کەمی دیکە کە داواکانیان پەسندکراوە، بەڵێ ئەوانە دەتوانن بمێننەوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: دەتوانم بڵێم، نزیکەی، دەتوانم بڵێم کەمێك نزیک لە 10%

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: نەخێر بە هیچ شێوەیەک، دەبێت هەموویان بگەڕێندرێنەوە. تاوەکو ئێستا ئێمە قەرەبووی داراییمان پێشکێش کردوون کە لانیکەم بەشێك لە خەرجییەکانیان دادەپۆشێت کە ئەوان لە گەشتەکەیان بۆ لیتوانیا خەرجیان کردووە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ، ئێمە بە هەزار یۆرۆ هاوکارییان دەکەین.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: هەر کۆچبەرێک هەزار یۆرۆ و هەر منداڵێکیش 500 یۆرۆی پێدەدرێت. خەڵکێکی زۆر بڕیاریان دا بە وەرگرتنی پارەکە و گەڕاونەتەوە، نزیکەی 10 رۆژ لەمەوبەر فڕۆکەیەک هەموو کورسییەکانی بۆ کۆچبەران تەرخانکران، هەموویان کۆچبەرانێك بوون بە ویستی خۆیان بڕیاری گەڕانەوەیان دابوو. ئەمە خەرجییەکی زۆری خستە سەر حکومەتی لیتوانیا؛ بۆیە لەوانەیە چاو بە بڕیاری پێدانی پارە بە کۆچبەران بخشێندرێتەوە، بۆیە ئێمە پێمانوایە باشتروایە کۆچبەران ئەم دەرفەتە بقۆزنەوە و بگەڕێنەوە وڵاتی خۆیان.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: لەم قۆناخەدا گەڕاندنەوەی بەزۆر نییە، بەڵام گەڕاندنەوەی بەزۆر ئەگەرێكە هەمیشە لەبەردەستمان دەمێنێتەوە، ئەگەر کەسانێکیش هەبن لەنێو کەمپەکاندا بە خراپی رەفتار بکەن، یان هانی کۆچبەری دیکە بدەن رەفتاری خراپ بنوێنن، ئەوکاتە لەوانەیە ناچار بین بەدوای چارەسەر بگەڕێین بۆ گەڕاندنەوەی ئەو کەسانە، ئەوەش بە چەند رێگەیەک.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: تاوەکو ئێستا لەوبارەیەوە بڕیار نەدراوە، ئێمە داوامان لە حکومەتی عێراق نەکردووە ئەم جۆرە کۆچبەرانە بەزۆر وەربگرێتەوە؛ بەڵام لە چەند وڵاتێکی دیکە ئەم جۆرە بڕیارانە دراون.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: پرۆسەی بڕیاردانەکە بە تەواوەتی چالاک و خێرایە و تەنیا چەند هەفتەیەک دەخایەنێت، بەڵام لەبەر ئەوەی بڕیارەکان دەبێت لەڕووی دادگەشەوە تەماشا بکرێن و دادوەریش بڕیاری لەسەر بدات، کەمێك زیاتر دەخایەنن، بەگشتی 2 تاوەکو 3 مانگی پێدەچێت.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: هەر لەو شوێنە دەمێننەوە کە پێشتر تێیدا بوون و ئێستاش لەوێن. لەدوای بڕیاری دادگە، ئێمە هەوڵدەدەین بارودۆخەکەیان تێگەیێنین، هەرچەندە ئەو کۆچبەرانە لەلایەن چەند کەسێكی دەرەوەی کەمپەکان زانیاریی هەڵەیان پێ گوتوون گوایە رۆژێک دێت و حکومەتی لیتوانیا بێزاردەبێت و رێگەیان پێدەدات بڕۆن، بەڵام من بەوانە دەڵێم ئەوە راست نییە، ئەمە زانیاریی هەڵەیە، من پێیان دەڵێم ئەوان ئێستا لەو کەمپانەن و تاکە رێگەی بەردەم ئەوان گەڕانەوەیە بۆ وڵاتی خۆیان.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: ئەگەر کەیسەکانیان پەسندکران، ئەوا وەکو هەموو هاووڵاتییەکی ئەوروپی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: ئەمە پرسیارێکی باشە، لە سەرەتای ئەیلوولەوە ئێمە بە تەواوەتی کۆنترۆڵی هەموو سنوورەکانمان کرد، بەڵام ئەوە بەو واتایە نایەت کە ئێمە چیدیکە کۆچبەر پەسند ناکەین. نزیکەی 200 کەس کە لە بارودۆخێکی مەترسیداردا بوون، رێگەیان پێدرا بچنە نێو لیتوانیاوە، یان ئەوەتا تەندروستییان زۆر خراپ بووە یان ئاسەواری ئەشکەنجەدان بە جەستەیانەوە بووە لەلایەن بێلاڕووسەکانەوە؛ بۆیە ئێمە رێگەمان پێدان بچنە نێو خاکی لیتوانیاوە، بەڵام دووبارە با لێرە بە روونی بڵێم، رێگەدان بەوانە بە واتای پێدانی مافی پەنابەری نایەت، بەڵکو دەبێت تەماشای بەڵگە و کەیسەکانیان بکەین، دەشتوانم بڵێم پێویستە زۆربەیان بگەڕێنەوە وڵات.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: یەکێک لەو پەیامانەی کە من لەگەڵ خۆم بۆ بەغدام برد ئەوەیە کە چەندین وڵات لە ئەوروپا هەن، بە نیگەرانی و گرنگییەوە دەڕواننە پەڕاوی ئەم کۆچبەرانەی کە ئێستا لە پۆڵەندا، لاتڤیا و لیتوانیادا هەن، پێشموایە ئەنجامی ئەرێنی لەو پەیامەمان کەوتوونەتەوە، حکومەتی عێراقی رێگەی بەرهەمداری گرتووەتەبەر، حکومەتی عێراق داواکارییەکانی یەکێتیی ئەوروپا بۆ پێکەوە کارکردنی زیاتر، بە جیددی تەماشای دەکەن و هاوکات هەستیارێتیی بابەتەکەشیان لەبەرچاو گرتووە، عێراق تێگەیشتووە کە دەبێت چوونی نایاسایی کۆچبەران بوەستێت. ئەگەر لەو بوارەدا هەردوولا بە چارەسەرکردنێكی فەرمی گەیشتن، ئەوا بە دڵنیاییەوە رێگەیەکی نوێ بۆ عێراق و حکومەتەکەی لە پێکەوە کارکردن لەگەڵ ئەوروپا دابیندەکات؛ من زۆر خۆشحاڵیشم بەوەی لیتوانیا بەشداری لەو پێکەوە کارکردنە دەکات.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: پێموایە تێگەیشتنێكی هاوبەش هەیە، ئەمە بە سوودی هەردوولایە، بەتایبەتی بۆ گەلی عێراق.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: پێشتریش ئەمەم گوتووە، ئێمە هەست بە بەرپرسیارێتی لەئاست ئەو کۆچبەرانە دەکەین کە دەگەڕێنەوە ئێرە، بە واتایەکی دیکە، ئێمە هەوڵمانداوە چەند رێگەیەک بدۆزینەوە تاوەکو هاوکارییان بکەین لێرە، لەو چوارچێوەیەدا ئێمە چەند بیرۆکە و پرۆژەمان پێشنیاز کردووە کە بتوانرێت بە هاوبەشی لەگەڵ حکومەتی هەرێمدا جێبەجێ بکرێن، بە هیوای ئەوەی ئەو کارانە ببنە هۆی کەمترکردنی ئەو هۆکارانەی کە دەبنە هۆی هاندانی خەڵک بەدوای رێگەی نایاساییدا بڕۆن بۆ چوونە نێو ئەوروپاوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بۆ نموونە یەکێک لەو بوارانە بۆ پێکەوە کارکردن، بواری پەروەردەیە، ئێمە بیر لە دامەزراندنی پەیوەندیی نزیکتر لەگەڵ ناوەندە شارەزا و پیشەییەکانی فێرکردن دەکەینەوە کە شارەزایی پێشکێشی خەڵک دەکەن؛ بەتایبەتی گەنجان، لە لیتوانیا و هەروەها لێرە لە هەرێمی کوردستان. پێموایە ئێمە دەتوانین شارەزایی و ئامێری گونجاو پێشکێش بکەین، هەرچەندە ئێمە دەزانین کە پێشتر پرۆژەی لەو جۆرە لە بەغدا دامەزراوە و ئێمە دەتوانین سوود لە ئەزموونی ئەوان وەرگرین؛ ئێمە نامانەوێت تەنیا چارەسەرێك بۆ کێشەکان بدۆزینەوە، بەڵکو رێگەیەکیش بۆ چەند کارێکی هاوبەش، پێشکێش بکەین.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بە دڵنیاییەوە، یەکەمجار کە من هاتمە عێراق تەنیا و تەنیا باسی کۆچبەرانمان کرد، چونکە لەو کاتەدا قەیرانەکە لە لووتکەدا بوو، بۆیە ئێمە قسەمان لەبارەی وەستاندنی گەشتە ئاسمانییەکان و دەستکردن بە پرۆسەی پێکەوە کارکردن کرد. بەڵێنم بە هاوڕێکانم لێرە لە هەولێر و بەغدا داوە بەوەی بەرپرسانی لیتوانی سەردانیان دەکەنەوە و تەنیا لەبارەی کۆچبەرانەوە قسە ناکەن، بەڵکو مژاری دیکەش، ئێمە پێمانوایە دەکرێت قەیرانی کۆچبەران بە دروستکردنی متمانە چارەسەر بکرێت، ئەگەر ئێمە متمانە دروستبکەین و یەکدی باشتر بناسین و رێگەیەک بۆ داهاتوو دامەزرێنین، ئەوا کێشەکان چارەسەر دەبن و باوەڕم وایە ئێمە لە شەش مانگی رابردوودا توانیومانە ئەو کارە رێکبخەین.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: یەکێتیی ئەوروپا زۆر تێکەڵی ئەم بابەتە بووە، چەندین دامەزراوەی ئەوروپی سەرقاڵی چارەسەرکردنی دۆسیەی کۆچبەرانن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا پێموایە بە پێكەوە کارکردنی عێراق و یەکێتیی ئەوروپا دەکرێت ئەو کارە باشتر بکرێت، نموونە لەسەر ئەوە سڕینەوەی ناوی عێراق بوو لە لیستی وڵاتانی مەترسیداری سپیکردنەوەی پارە و تیرۆر کە پێموایە هەنگاوێكی زۆر باشە بە ئاراستەیەکی دروست و پیشانیشی دەدات بە متمانە و پێکەوە کارکردن پەنجەرەی زیاتر دەکرێنەوە و دڵنیاشم بەرپرسەکان لێرە لە هەولێر و بەغدا ئەو دەرفەتە دەقۆزنەوە و هۆشیارانە بەکاریان دەهێنن.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: هەموو ئەو کۆچبەرانەی کە لە رێگەی سنوورەوە هاتوون، بەدەر لە وڵاتینامەیان، بە هەمان شێوە مامەڵەیان لەگەڵدا کراوە؛ چونکە ئەوانەی کە هاتن زۆربەیان هاوین هاتن و بە شەودا سنوورەکانیان بەزاند، بە دڵنیاییەوە پێت دەڵێم بابەتی وڵاتینامە شتێك نییە کە پاسەوانانی سەر سنوور لەبەرچاو بگرن، ئەوەی کە جێگەی پرسیارە بۆ ئێمە بارودۆخی تایبەتی خودی کۆچبەرەکەیە، ئایا نەخۆشە یان تووندوتیژی لە بەرامبەریدا کراوە، منداڵی کۆرپەیان پێیە یان ژنی دووگیانە، ئەمانە جێگەی لەبەرچاوگرتنن، لە لایەکی دیکەوە بڕیاری کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان بۆ وەستان بووە لە بەرامبەر بێلاڕووسەکان، نەک دژ بە ئێرانی، سووری، کورد، ئەفغانی یان هەر کەسێكی دیکە کە بەهۆی زانیاریی هەڵەوە پێیانوابووە دەتوانن بە ئاسانی سنوورەکان ببەزێنن، بۆیە پەیوەندیی بە وڵاتینامەوە نییە، بەڵکو بەرژەوەندیی نیشتمانی و رێزگرتن لە شکۆی مرۆڤایەتی لەبەرچاو دەگیرێت.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: ئەگەر رێگەیان پێدرا سنوورەکە ببەزێنن، ئەور بابەتە سەرەکییەکەیە..

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: کەیسی لەو جۆرەمان نەبووە خەڵک بە قاچاخ بچێتە نێو لیتوانیاوە، سنوورەکان کۆنترۆڵ کراون، دەتوانم بڵێم لەو کاتەی سنوورەکان کۆنترۆڵ کراون هیچ کەس سنوورەکانی نەبەزاندووە، بەڵێ هیچ کەس نەیبەزاندوون.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: نازانم ئەوان باس لە چ کەسانێک دەکەن، چونکە لە هاوینی رابردوودا نزیکەی 4000 کۆچبەر سنوورەکەیان بەزاند، ئەوە پێش ئەوە بوو کە سنوورەکان بە تەواوەتی کۆنترۆڵ بکرێن، بەڵام لەدوای ئەوەی سنوورەکانمان کۆنترۆڵکرد ئیدی تەنیا خاوەن کەیسە مەترسیلەسەرەکان بووە کە ئێمە بڕیارمان داوە بچنە نێو وڵاتەوە. بۆیە ئەگەر کەسێکمان بینی، بۆ نموونە لێی درابێت، ئەوا دەیبەینە ژوورەوە و چارەسەری دەکەین و هەوڵدەدەین رازیی بکەین بگەڕێتەوە بۆ عێراق.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: ئێمە ناوەندی هێشتنەوەیان پێناڵێین، بەڵکو کەمپی تایبەت بە کۆچبەرانن کە بە تایبەتی بۆ ئەم قەیرانە دروستکراون.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: تاکە بڕیار کە دراوە تایبەت بوو بە خەڵکی ئەفغانستان، ئەوانەی کە ئێمە دەزانین ئەفغانین، گەڕاندنەوەی ئەوان وەستێندرا، ئێستا وەستێندراوە، تاوەکو ئەو دەمەی بارودۆخەکە روون دەبێتەوە، ئەوە تاکە بڕیارە کە لەلایەن بەرپرسانی لیتوانیاوە دراوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: ئێمە ئێستا نزیکەی 100 کەسمان هەیە لە لیتوانیا کە دەیانەوێت بگەڕێنەوە وڵاتەکانیان.

شاهۆ: ئەوان ئامادەی گەڕانەوەن؟

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ ئامادەی گەڕانەوەن، لەوانەیە لە ماوەی یەک هەفتەدا بگەڕێنەوە، ئێستا پرۆسەکە دەستیپێکردووە، بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە لە بێلاڕووس هێشتا 2000 کۆچبەر هەن، لە دیوی بێلاڕووس لەسەر سنووری لیتوانیا.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: بەڵێ، ئەوانە دەیانەوێت  سنوورەکە ببەزێنن و بچنە نێو لیتوانیاوە، بۆیە ئێمە پێمانوایە هێشتا دەبێت پەیامێک بدەینە حکومەتی بێلاڕووس بەوەی رێگە بەو کۆچبەرانە بدات بگەڕێنەوە بۆ فڕۆکەخانەی شاری مینسکی پایتەختی بێلاڕووس تاوەکو بتوانن بە گەشتی ئاسمانی بەرەو وڵاتەکانیان بگەڕێنەوە.

گابرییەڵیس لاندسبێرگیس: زۆر سوپاس بۆ ئەم چاوپێکەوتنە.