دکتۆر مستەفا عەبدی: لە حکومەتی نوێی سووریا پۆستی دیکەی دەدرێتە کورد

دکتۆر مستەفا عەبدی لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ رووداو کە رۆژی 16ی نیسان بڵاوکرایەوە، ئاشکرای کرد کە "هەسەدە وەک هێزێکی سەربەخۆ نامێنێتەوە و تێکەڵ بە سوپای حکومەت دەبێت."

بەگوێرەی عەبدی، کورد لە حکومەتی نوێی سووریادا "خاوەن رۆڵێکی کارا دەبن." ئاماژەی بەوە کرد کە وەزارەتی بەرگری و فەرماندەیی (فیرقەی 60) لە حەسەکە دراوە بە کورد. هەروەها لە کابینەی نوێدا "بە دڵنیاییەوە وەزیری کورد دەبن و هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی کوردیش دەبنە بەشێک لە پۆلیسی دەوڵەت."

سەبارەت بە مافە نەتەوەییەکان و دەستووری نوێ، دکتۆر مستەفا عەبدی گوتی کە ئەحمەد شەرع دان بە مافەکانی کورد دا دەنێت. ئەوەی وەبیرهێناوەتەوە کە بە "مەرسوومی 13" ناسنامەی کورد گەڕێندراوەتەوە و مافە کولتوورییەکانیان مسۆگەر کراوە.

عەبدی ئاماژەی بەوە کرد کە "مافەکانی کورد لە دەستووری نوێشدا جێگەی دەبێتەوە، بەڵام هێشتا شێوازە کۆتاییەکەی لەلایەن پسپۆڕانەوە گەنگەشە دەکرێت."

بابەتێکی دیکەی گرنگ زمانی کوردی و رەوشی زیندانییەکان بوو. عەبدی مژدەی ئەوەی دا کە "زمانی کوردی لە سووریا بە تەواوی ئازاد دەبێت و ئێستا لە وەزارەتی رۆشنبیری بەڕێوەبەرایەتییەکی تایبەت بۆ زمانی کوردی کراوەتەوە." سەبارەت بە کێشەی زیندانییەکانیش، ئاشکرای کرد حکومەت دەیەوێت زیندانەکان چۆڵ بکات و هەموو زیندانییە سیاسییەکان یان ئەوانەی بەهۆی شەڕەوە گیراون، ئازاد بکات.

د. مستەفا عەبدی: باسی ئاوێتەبوون (ئینتیگراسیۆن)یان کرد. باسی زیندانییان و ئاوارەکانیان کرد. لە هەسەدە داوا کرا کە خۆی هەڵبوەشێنێتەوە.

د. مستەفا عەبدی: نەخێر، نامێنێت (وەک هێزێکی جیاواز). چونکە نابێت سوپایەکی جیاوازی هەبێت، تێکەڵ بە سوپای حکومەت دەبێت. هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆش دەبنە بەشێک لە ئاسایشی ناوخۆی دەوڵەت. واتە مەبەست ئەوەیە کە دەبێتە حکومەتی دەوڵەت، سوپای سووریا و پۆلیسی سووریا. هەموویان لەژێر یەک ناودا دەبن، نەک ناوی جیاواز.

د. مستەفا عەبدی: تا ئێستا بە تەواوی دیار نییە کە چ پۆستێکی سەرەکییان دەدەنێ. بەڵام وەزارەتی بەرگرییان پێداون. فیرقەی 60یان پێداون. "سیپان حەمۆ" هەیە، ئەویان کردووە بە فەرماندەی. ئەو فیرقەی 60ـە لە حەسەکە دەمێنێتەوە. هەڤاڵێکی تریش هەیە بە ناوی "سیامەند"، ئەویش بۆ ئاسایشی ناوخۆ دیاری کراوە، ئەویش لەگەڵ عەمید مەروان عەلییە. تا ئێستا ئەمانە دیارن. ڕەنگە شتی تریش زیاتر دیار ببن. دوێنێ ئێوارە لەسەر ئەم بابەتانە دانیشتبوون. ئەگەر لەسەر شتی تریش رێککەوتبن، من بەڕاستی نایزانم.

د. مستەفا عەبدی: پێشتریش وەزارەتیان دابوو بە کورد. وەزیری پەروەردە کوردە، محەممەد تورکۆ. حکومەتێکی نوێ پێکدێت، لەم حکومەتە نوێیەدا بە دڵنیاییەوە دیسان وەزیری کورد دەبن.

د. مستەفا عەبدی: لە سەرەتاوە، کاتێک سووریا لە دەست ڕژێمی ئەسەد ڕزگاری بوو، ئەو کاتە هەندێک کەس هاتن و لێیان پرسیم: مافەکانی کورد چۆن دەبێت؟ ڕەوشی کورد چۆن دەبێت؟ ئەو کاتە پێم وتن، من سەرۆک ئەحمەد شەڕ باش دەناسم. ئەو مرۆڤێکە کوردی خۆش دەوێت. قەناعەتی تەواوی هەیە کە مافەکانی کورد ڕەوان. پێویستە مافەکانیان پێ بدرێت. ڕاستە کەمێک دواکەوت، چەند مانگێک دواکەوت، بەڵام سەرۆک ئەحمەد شەڕ مەرسوومی 13ی دەرکرد. مافەکانی کوردی تێدا نووسی. چ زمان بێت، چ مافی کولتووری بێت یان مافەکانی تریان، هەمووی پێ دان. ناسنامەی بۆ گەڕاندنەوە. ناسنامەی ئەو کەسانەی لێیان سەندرابووەوە، گەڕێنرایەوە. هیچ کوردێک بێ ناسنامە نامێنێتەوە. هەروەها هەر مافێکی هاووڵاتییەکی سووری هەبێت، بۆ کوردیش وایە. جیاوازی نییە.

واتە من بە خۆمم وت، کورد هەستان و شۆڕشیان کرد. ئەوان تێکەڵ بە دەوڵەت بوون، تێکەڵ بە حکومەت بوون. هیچ شتێک لەبەردەمیاندا نییە. فەرموون، وڵاتی خۆتانە، ئێوەش لەگەڵ ئێمە ئاوای بکەن. بۆیە دەڵێم، دەبێت کورد وتاری خۆیان یەکبخەن و پێکەوە کار بکەن. نابێت پارچە پارچە بن. ئەو کاتە مافەکانیان لە دەستوور و لە یاساشدا دەدرێت. لە پۆستە سەرەکییەکانیشدا، وەک وتت، لە ئەنجومەنی گەلیشدا، مافەکانی کورد بە تەواوی دەبێت.

د. مستەفا عەبدی: بێگومان زمانی کوردی زمانێکی ئازاد دەبێت. بەڵام لە خوێندن و زانکۆکاندا چۆن دەبێت، دوێنێ لەگەڵ سەرۆک ئەحمەد شەڕ باسی کرا. وتیان تیمێک پێکدەهێنین بۆ دیاریکردنی ئەم شتانە. چونکە مرۆڤی ئاسایی وەک ئێمە نایزانێت، دەبێت پسپۆڕ بێن. پسپۆڕی زمان، پسپۆڕی زمانی عەرەبی یان کوردی، ئەوان پێکەوە دادەنیشن و بڕیار دەدەن چۆن دەبێت. بەڵام بێگومان زمانی کوردی ئەمڕۆ ئازادە. تەنانەت لە کۆشکی سەرۆکایەتیش بە کوردی کار دەکەن و بە کوردی سڵاو لە یەک دەکەن.

د. مستەفا عەبدی: من نازانم تا چ ئاستێک زمانی کوردی تێکەڵ بە هەموو کارەکانی دەوڵەت دەبێت. بۆ نموونە لە هەرێمی کوردستان، بە دوو یان سێ زمان لەسەر پارە دەنووسن، من ناتوانم بڵێم ئاوا دەبێت. بەڵام دەتوانم بڵێم سەدا سەد مافەکانی کورد جێبەجێ دەبن. لە دەستووریشدا جێگەی دەبێتەوە. بەڵام بە چ فۆرمێک و چ شێوەیەک، ئەمە هێشتا بۆ ئێمە دیار نییە. بەڵام بێگومان دەبێت.

د. مستەفا عەبدی: ئێمە ئازادین. لەو ڕۆژەوەی شۆڕش دەستی پێکردووە و ئێمە چوینەتە کۆشکی شۆڕشەوە، ئازادین. هەموو شتێکمان ئازادە. زمانمان ئازادە. شوێنی خۆمانمان هەیە. کاتێک ئێمە لەوێ بووین، زۆر گەنجمان تێکەڵ بە شۆڕش بوون. بەشدارییان لە ڕزگارکردنی سووریادا کرد. قەدر و قیمەتمان هەیە. جێگەی ئێمە لای ئەو هاوڕێیانەمان هەیە کە کارمان لەگەڵ دەکردن. دوای ڕزگارکردنی سووریاش، زۆر گەنجمان لە دەستە سیاسییەکان، لە سەربازی و لە هەموو دامەزراوەکانی دەوڵەتی نوێدا هەن. لە هەموو شوێنێک هەن.

تەنانەت بەشێکی کوردی لە ئاژانسی "سانا" کرایەوە کە ئاژانسە سەرەکییەکەی سووریایە. لە وەزارەتی ڕۆشنبیریدا، بەڕێوەبەرایەتییەکیان بۆ دروست کردین بە ناوی کوردی. لەگەڵ وەزیری ڕۆشنبیری دانیشتین، پێمان وت شتێکی وەهامان دەوێت، ئەویش وتی هەر ناوێکتان دەوێت لێی بنێن و هاوکاری خۆتان بکەن. ئەوان بەڕێوەبەرایەتی زمانی کوردییان لەوێ دروست کرد. لە پێشانگەی کتێبیشدا وەک بینیتان، گرنگییەکی باش بە کتێبی کوردی و زمان و کولتووری کوردی درا.

د. مستەفا عەبدی: ئەو زۆر کوردی نازانێت، بەڵام بە کوردی سڵاو دەکات. سڵاو دەگەڕێنێتەوە. چەند وشەیەکیش دەڵێت و تێدەگات.

د. مستەفا عەبدی: دەیەوێت. ئەو زۆر کوردی خۆش دەوێت. دەڵێت کورد پیاون، ئازان، مرۆڤی سادقن. خیانەتیان تێدا نییە. ئەو زۆر کوردی خۆش دەوێت.

د. مستەفا عەبدی: وەزیری دەرەوەش بە هەمان شێوەیە. دەتوانم بڵێم هەردووکیان وەک یەکن. کوردیی ئەویش باشە. ئەوان زۆر کوردییان خۆش دەوێت. پێویستە چیتر کوردیش ئەوانیان خۆش بوێت. دەبێت دەست بدەنە دەستیان بۆ ئاواکردنەوەی سووریا. دەبێت تێکەڵ بە حکومەت ببن و جێگەی خۆیان بدۆزنەوە. ئەم وڵاتە بە بوونی هەمووان ئاوا دەبێت.

د. مستەفا عەبدی: هەندێکیان دیلن، هەندێکیشیان لە شەڕدا نەگیراون، بەڵکو بە هۆکاری تر گیراون. حکومەتی سووریا زۆر کەسی ئازاد کرد کە لە زینداندا بوون. دواجار زۆر قسەوباسی لەسەر کرا. من خۆم لە ئازادکردنیاندا ئامادە بووم. نزیکەی 400 کەس لەلایەن حکومەتی سووریاوە ئازاد کران. لە بەرامبەردا نزیکەی 90 کەس لەلایەن هەسەدەوە ئازاد کران. هەرچەندە خەڵک زۆر وتیان بۆ ئەوان 90ن و ئێوە 400 ئازاد دەکەن، بەڵام حکومەتی سووریا بە گرنگی نەزانی کە ئەمانە 90ن و ئەوانە 400ن.

سەرۆک ئەحمەد شەڕ دەڵێت دەبێت زیندانەکان سپی ببنەوە (چۆڵ ببن). وەک بە عەرەبی دەڵێن "تبييض السجون". نابێت کەس لە زینداندا بمێنێت مەگەر ئەوەی سزایەکی (تاوانکاری) لەسەر بێت. بۆ نموونە ئەگەر کەسێکی کوشتبێت یان مافی خەڵکی خواردبێت، ئەوە شتێکی ترە. بەڵام بێجگە لەوە، ئەوانەی بەهۆی سیاسەتەوە، یان وێنەیەک، یان چونکە شەڕی کردووە یان ڕۆژێک چووەتە ناو ئاسایشی هەسەدە... بۆ ئەم شتانە کەس لە زیندان نامێنێتەوە. هەموویان ئازاد دەکرێن. هەندێکیان ماون، ئەوانیش لە ڕۆژانی داهاتوودا ئازاد دەکرێن ئینشەڵڵا.

د. مستەفا عەبدی: چۆن؟ تێنەگەیشتم.

د. مستەفا عەبدی: ئەمە شتێکی ئاساییە. شتێکی سروشتییە کە ئەو سەردانانە بکات. هەموو ئەمانە لە مێشکیدایە. چۆن سەردانی عەفرینی کرد، ئەوە شتێکی زۆر خۆش بوو. کوردانی ئەوێ زۆر دڵخۆش بوون. ئێمەش دڵمان خۆش بوو. زانیمان کاتێک مرۆڤ دەڵێت کوردم خۆش دەوێت و دەمەوێت بۆ مافی کورد شتێک بکەم، کاتێک چوو بۆ عەفرین بینیمان کە هەنگاوی جیدی دەنێت. من لەو بڕوایەدام لە کاتێکی نزیکدا، نازانم... ئەوان سەرۆکن و کاروباری ئەمنییان هەیە، بەڵام لە کاتێکی نزیکدا ئینشەڵڵا دێتە قامیشلۆش و سەردانی خەڵکەکەمان لە قامیشلۆ و دەرەوەی قامیشلۆ دەکات.

د. مستەفا عەبدی: دەمەوێت لە کۆتاییدا وتەیەک بڵێم. من هەمیشە ئەم شتانە دەڵێم: ئەمڕۆ حکومەتمان دەستی بۆ درێژ کردووین، پێویستە کوردیش دەست بدەنە ئەم حکومەتە. دەبێت پێکەوە کار بکەن و ئەم وڵاتە ئاوا بکەن. با لە دواوە نەمێننەوە، تاوەکو دواتر پەشیمان نەبن و نەڵێن بۆچی مافەکانمان پێ نەدرا. خۆت نزیک بکەرەوە، کار بکە و خۆت لەم وڵاتەدا بسەلمێنە، ئەو کاتە مافەکانت بە تەواوی دەگاتە دەستت ئەی گەلی کورد.