تا ئەم دواییە لەگەڵ ئەو بۆچوونە كۆك بووم كە پێیوایە بەرلەوەی هەنگاو بەرەو سەربەخۆیی هەڵبنێین، پێویستە پایەكانی دروستكردنی دەوڵەت بە تەواوی هەڵچنین. هەرچەندە ئێستاش پێموایە پێویستە شەو و رۆژ كار بۆ دروستكردنی ئەو پایانە بكەین، وەلێ لەگەڵ ئەوەش ناكرێ بە پاساوی كێشەگەلی سیاسی و ئابووری، پشت لە هەلی لەدایكبوونی دەوڵەت بكەین كە سەدەیەكە خوێن و ئارەقەی بۆ دەڕێژین.
زەمینەی راگەیاندنی دەوڵەت لە هەموو قۆناغ و كاتێكدا وەك یەك نییە، هەندێك دەرفەت دێنە پێشەوە نابێ بەسەریاندا باز بدەین، چونكە دووبارەبوونەوەیان ئەستەمە. بەو مانایەی هیچ كاتێك وەكو ئێستا فاكتەری دەرەكی لە خزمەت راگەیاندنی دەوڵەتی كوردستاندا نەبووە.
ئەگەر سەیری مێژوو بكەین، زۆرێك لەو وڵاتانەی هەنووكە خاوەن دەوڵەت و سەروەرین، لە بارودۆخێكی تەواو تەندروست و ژینگەیەكی نموونەیی بێ كێشە و گرفتگەلی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتیدا دەوڵەتیان رانەگەیاندووە.
دوور نەڕۆین، زۆر لەو دەوڵەتانەی دوای هەڵوەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو و كۆماری یۆگۆسلاڤیای فیدراڵی دروست بوون، لە خراپترین دۆخی سیاسی و ئابووریدا بوون.
تەیمووری رۆژهەڵات بێ كەمترین ئامادەیی ئابووری و سەربازی لە ئیندۆنیسیا جیابووەوە و دەوڵەتی راگەیاند. باشووری سوودان نموونەیەكی نزیكترە. هەرچەندە هەنووكە ئەو وڵاتە، وەك دەوڵەتێكی گۆشەگیر و داخراو خۆی دەبینێتەوە، بەڵام نابێ ئەوەمان لەبیربچێ، كارایی هەر دەوڵەتێك، بەر لە هەر شتێك پەیوەندی بە هەڵكەوتە و توانای مرۆیی و سروشتی و بایەخی جیۆپۆلەتیكیی وڵاتەكەوە هەیە.
زۆربەمان چیرۆكی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل دەزانین كە بە چ سەركێشی و ئیرادەیەكی نێوخۆیی بنیاتنرا. راستە جووەكان لەسەر ئاستی نێوخۆ ئامادەبوون و پەیوەندییەكی تۆكمەشیان لەگەڵ وڵاتانی زلهێزی دونیادا هەبوو، بەڵام ئێستاشی لەگەڵدابێ، زۆرێك لە دەوڵەتانی ناوچەكە، نەك هەر خۆشییان لێنایەت، بەڵكو بە دوژمنی باوەكوشتەی خۆیانی دەزانن، لێ هەنووكە ئیسرائیل ئەو دەوڵەتە بەهێزەیە كە دەیبینین.
لەم سۆنگەیەوە، كوردستان وڵاتێكە تەواوی فاكتەر و رەگەزەكانی دروستبوونی دەوڵەتی تێدا كۆبوونەتەوە، هەم خاوەن خاكێكی دەوڵەمەند و بەپیتە، هەم شوێنگەكەشی گرنگ و ستراتیژییە و هیچ وڵاتێكی ناوچەكە ناتوانێ فەرامۆشی بكات، بە تایبەت بۆ وڵاتانی زلهێز جێگەی بایەخە. پێكهاتە ئەتنی و ئایینی و كۆمەڵایەتییەكەشی، تەباو بێ كێشەیە، ئەمەش مانای ئەوەیە ئەو دەوڵەتەی دروست دەبێ، نموونەیەك نابێ لە دەوڵەتێكی خاوەن پێكهاتەی ئاڵۆز و پێكناكۆكی مێژوویی، بە چەشنی دەوڵەتێكی وەك عێراق، یان سووریا، سوودان و ئەفغانستان.
هەرێمی كوردستان چەند خاوەن تواناو هێزێكی گەورەی ماكی و مینۆكی بێ، لێ ئەگەر خاوەن ئیرادە و بڕیاری سەربەخۆ نەبێ، كەس نایەت خێری پێ بكات و دەوڵەتی بۆ دروست بكات. ئەگەر كورد بوێری و دەستپێشخەریی بنیاتنانی دەوڵەتی تێدا نەبێ، سەت ساڵی تریش چاوەڕێ بكات، هیچ كەس و دەوڵەتێك نایەت ئەو مافەی پێ ببەخشێت.
بە بڕوای من، دواكەوتنمان لە دروستكردنی دەوڵەت، ئەوەندەی پەیوەندی بە نائامادەیی خۆمانەوە هەیە، ئەوەندە پەیوەندی بە نالەباریی دۆخی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەوە نییە، ئەگەر مەسەلەكە ترسە لە دەوروبەر، لەوە تێناگەم میللەت لەوە زیاتر چی بەسەردێت، لەوەتەی هەیە دەچەوسێندرێتەوە، مافی دەخورێت، برسی دەكرێ و بە درێژایی بوونی، لە تراژیدیا و ماڵوێرانیدا ژیاوە.
ئەمڕۆ باشترین كاتە باوەڕ بە دونیا بهێنین كە جیابوونەوەمان لە عێراقی عەرەبی، نەك تەنیا لە بەرژەوەندیی میللەتی ستەملێكراوی كوردە، بەڵكو لە بەرژەوەندیی ولایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و عەرەبی عێراق و وڵاتانی دراوسێشمانە. بەو مانایەی گەلی كوردستان، تاكە میللەتی ناوچەكەیە وابەستەبوون بە گوتاری ئیسلامیبوون و توندئاژۆیی رەتدەكاتەوە و ئارەزووی دۆستایەتییەكی راستەقینە لەگەڵ ئەمریكا دەكات. عەرەبیش چیتر هێز و وزەی خۆی لە ململانێ لەگەڵ كورد خەرج ناكات. ئەوەی پەیوەندی بە وڵاتانی دراوسێشەوە هەیە، جگە لەوەی دەبێتە مایەی تەناهی لە سنوورەكانیان، بۆ ئابووریی هەردوولاش سوودبەخش دەبێ.
من نازانم فەرمانڕەوایانی هەرێمی كوردستان لە سبەیەكی نزیكدا ریفراندۆم ئەنجام دەدەن، یاخود پرسەكە تەنیا لە جوغزی بانگەشەدا دەمێنێتەوە؟ وەلێ ئەگەر راست دەكەن و جددین، پێموانییە میكانیزم و ئامادەسازییەكەی هێندە دژوار بێت، تەنێ بڕیارێكی بوێرانەی گەرەكە. زەمینەسازیی بەر لە بڕیاردانیش پێش هەر شتێك خۆی لە یەكگرتوویی و یەكهەڵوێستیی لایەنە سیاسییەكاندا دەبینێتەوە. پرۆسەی ئامادەیی بۆ راگەیاندنی دەوڵەت، پێویستی بە تەبایی و یەك گوتاریی حیزبگەل و گرووپی سیاسی و كۆمەڵایەتی و یەكدەنگیی شەقام هەیە.
ناكرێ لە پرسێكی هێندە گرنگدا هیچ لایەنێك فەرامۆش بكرێ، بێ هاودەنگیی گشتی و كۆبوونەوە لەژێر چەتری پەرلەمان و سەرۆكایەتی هەرێمدا كە هەمووان بە هی خۆیانی بزانن، هەر هەنگاوێك بۆ ریفراندۆم لەنگ و بێ مانا دەبێ.
مادام ئایندەبینیمان بۆ دەوڵەت فراوانە و مەبەستمانە لە خەونەوە بیكەین بە واقیع، كۆبوونەوەی هەموو لایەنەكان و ئاساییكردنەوەی دۆخی سیاسیی هەرێمی كوردستان هێندە زەحمەت نییە، هیچ بیانوویەكیش بۆ درێژەدان بە واقیعی ئەمڕۆ نییە.
ناكرێ میللەتێك، یان دەسەڵاتە سیاسیەكەی ئازایەتی دروستكردنی دەوڵەتی تێدابێ، بەڵام ئازایەتی یەكترقبوڵكردن و یەكڕیزیی نێوخۆیی تێدا نەبێ. رەنگە لە مێژووی كورددا، هیچ قۆناغێك وەك ئەمڕۆ گونجاو نەبووبێ بۆ جیابوونەوەمان لەو وڵاتە نەفرەتیەی كە جگە لە مەرگ و نەهامەتی شتێكی دیكەمان لێ نەبینیوە. دەرفەتێكە و ئۆباڵی لەدەستدانی لە گەردنی هەمووانە.
