رۆژی دووشەممە بۆ گشتپرسی سەربەخۆیی كوردستانی عێراق دیاریكراوە. هاوپەیمانەكانمان: ویلایەتە یەكگرتووەكان، بەریتانیا، فەرەنسا و رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان، بەردەوام سەردانمان دەكەن بۆئەوەی گشتپرسییەكە ئەنجام نەدەین و، جارێكی دیكە لەگەڵ عێراق بكەوینە دانوستاندن. ئێمە سوپاسی دۆستەكانمان بۆ هەوڵەكانیان دەكەین، بەڵام كاتی ئەوە هاتووە ئاسایشی ماوەدرێژ، خۆشگوزەرانی و ئارامی خۆمان بپارێزین. رێگاكە روون نییە، بەڵام دەزانین بەسەربەخۆیی كوردستان كۆتاییدێت، لە باشترین سیناریۆدا، بە رێككەوتنی هاوبەش لەگەڵ عێراق.
راستە، ئێمە بژاردەیەكمان هەیە. ئێمە دەتوانین دەنگدانە رەمزییەكە ئەنجامبدەین، كە مەترسی ئەوەی هەیە كاردانەوەی جیددی لەو وڵاتانەوە دروست بكات كە دژی گشتپرسییەكەن، یان دەتوانین هەندێك پابەندبوونی پێشنیازكراو لە هاوپەیمانەكانمان، بەهێزترین وڵاتەكانی جیهان قبوڵ بكەین. بەڵام راستییەكەی ئەوەیە كە ئێمەی كورد یادەوەرییەكی ماوەدرێژ و زیندووی ئەو خیانەتانەمان هەیە كە گەلەكەمان بەدرێژایی مێژوو بەدەستیانەوە ناڵاندویەتی. لەبەر ئەم هۆكارە، بەلامانەو روون نییە كە دواخستنەكە تەواو لە بەرژەوەندی گەلەكەماندایە .
لەكاتێكدا هاوپەیمانەكانمان هاوڕانین لەگەڵ جەختكردنی ئێمە بۆ ئەنجامدانی گشتپرسی وەك یەكەمین هەنگاو بە ئاراستەی سەربەخۆییدا، ئەم مافە لە یاسای نێودەوڵەتیدا جێگەی كراوەتەوە و لەگەڵ دەستووری عێراقیش یەكدەگرێتەوە. هێشتا دەبێ گوێمان لە پابەندبوونێك بێت بۆ پرۆسەیەكی ئەلتەرناتیڤ كە ئەنجامەكەی ببێتە هۆی بەڕێوەبردنێكی باشتر یان سەربەخۆیی بۆ كوردستان . ئێمەش بەجیددی بیرمان لە مەترسییەكانی ئەنجامدانی گشتپرسی كردووەتەوە. دەبێ كێ لە ئێمە باشتر ئاگاداری ئەو مەترسیانە بێت؟
هەندێك لە دۆستەكانمان داوامان لێدەكەن وەك بەشێك لە وڵاتێك بمێنینەوە كە نەیتوانیوە سنوورەكەی لە تیرۆریستە عێراقییەكانی دەوڵەتی ئیسلامی بپارێزێت ، كە زیانێكی گەورەیان بە وڵاتی ئێمەش گەیاند. وڵاتێك كە خراپ سامانەكانی بەكارهێناوە و ئەو پشكەی لە بودجەی نیشتمانی پێنەداوین كە پێكەوە لەسەری رێككەوتین. وەك ئەنجامی ئەوەش، لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا، بەغدا لە بواری داراییەوە كوردستانی هێناوەتە سەر چۆك و، وایكردووە نەتوانین مووچەی كارمەندەكانمان و پێشمەرگە بدەین، كە لەبەرامبەر داعشدا پارێزگاری لە عێراق و جیهان دەكات. ئێستا ئێمە میوانداری زیاتر لە 1 ملیۆن ئاوارەی عێراقی و زیاتر لە 200 هەزار پەنابەری سووری دەكەین، كە تووندوتیژی تایفییان بەجێهێشتووە و بۆ پاراستنیان هاتوونەتەوە هەرێمەكەمان. سەرەڕای ئەوە، حكومەتی عێراق رازینەبوو یارمەتی دارایی بنێرێت بۆ یارمەتیدان و چاودێریكردنی ئەو خەڵكە سیڤیلە. دەبووایە جیهان زیاتر هەوڵیبدابووایە بۆ ئەوەی داوا لە عێراق بكات رازیمان بكات تاوەكو بمێنینەوە، نەوەك ئەوەی رازیمان بكەن بۆئەوەی عێراق بەجێنەهێڵین.
راستە سەربەخۆیی كوردستان بێكەموكورتی نییە، بەڕێوەبردنمان، دامەزراوەكانمان و سەركردایەتی سیاسیمان هەڵەی خۆیان هەیە. بەڵام ئێمە پابەندین بە خۆشگوزەرانی ئابووری، شەفافیەت و بەرپرسیارێتی، لەسەرووی هەمووشیانەوە، پاراستنی ئارامی و ئاسایشی هاوننیشتمانییەكانمان. ئێمە لە زۆر دەوڵەتی نوێ باڵەخانەی زیاترمان بۆ دامەزراوەی نوێ هەیە.
ئێمە بانگهێشتی ئێوە دەكەین یارمەتیمان بدەن لە بەهێزكردنی دامەزراوەكانماندا. گوشارمان بخەنە سەر بۆئەوەی لە بواری دیموكراسی و مافی مرۆڤدا پێشكەوتن بەدەستبێنین. ئێمە ماوەی چەندین ساڵە كار لە سەر چاكسازی دەكەین كە ئەم كارەش پێگەمان بەهێز دەكات بۆئەوەی كاروباری خۆمان بۆ خۆشگوزەرانی خەڵكی خۆمان و بەهێزی گەلەكەمان بەڕێوەببەین. بۆ ئەنجامدانی ئەم كارە هیچ كەس گوشاری لێنەكردین، ئێمە خۆمان زانیمان دەبێ چ كارێك بكەین بۆئەوەی بمێنینەوە، سەرەڕای نەبوونی ئەو كەرەستە و پێداویستیانەی كە دەوڵەتانی خاوەن سەروەری لەبەردەستیانە. ئێمە كۆمەڵگەیەكی كراوە، لێبووردە و فرەپێكهاتەین ، كە هەموو گرووپەكان قبوڵدەكەین و دەیانپارێزین. ئێمە مەبەستمانە دەوڵەتێكی سەربەخۆ ، هێمن و سەقامگیربین و پەیوەندی سیاسی و ئابووری و ئەمنی ئەرێنیمان لەگەڵ دراوسێیەكانمان و، لە هەمووانیش گرنگتر، لەگەڵ عێراق هەبێت.
ئێوە دەتوانن جۆش و خرۆشی گەنجانمان ببینن كە خۆشحاڵی خۆیان بەبۆنەی گشتپرسییەكەوە دەردەبڕن و ئەو هەستەش لەگەڵ گەنجانی دیكەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەراورد بكەن، كە تێیدا رادیكاڵیزم لەزیادبووندایە. لەكاتێكدا خەڵكی ئێمە هەندێك تێڕوانینی دەربارەی گشتپرسییەكە و باشترین رێگە بۆ پێشكەوتن هەیە، ئێمە هەر ئێستاش لەنێو دڵی هەموو كوردێكدا سەربەخۆین. ئێمە هەر ئێستاش دەوڵەتین.
ئێمە دوودڵ نەبووین لە پەیوەندیكردن بە هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی و هێزەكانی عێراقەوە كە بۆ ئازادكردنی موسڵ لە دەوڵەتی ئیسلامی دەستیپێكرد. پێش ئەوەش، ئێمە لە شەڕی دژی رێكخراوی قاعیدە دوودڵ نەبووین و پێش ئەویش لەشەڕی دژی سەددام حوسێن دوودڵ نەبووین. بەڵام ئێمە جاش نین و پارەمان پێبدرێت بۆ ئەوەی شەڕەكان بكەین. ژیانمان لەمەترسیدایە و ئێمەش بەرژەوەندی ستراتیژی و نیشتمانیمان هەیە. ئێمە دووجار سەبارەت كردنەوەی دەرگاكانمان بەڕووی خەڵكی ئاوارە بەهۆی شەڕەوە نەكردەوە، سەرەڕای كێشە ئابوورییەكانی خۆمان.
جیا لەهەموو ئەمانە، لەجیاتی دانپێدانان یان پاداشتكردنمان، وڵاتانی دیكە چوونەتە ریزی ئەو هێزانەوە كە دژایەتی مافی ئێمە بۆ چارەی خۆنووسین دەكەن. ئێوە لە كوێبوون كاتێك كە ئێمە سەربڕدراین و، بە چەكی كیمیایی هێرشمان كرایە سەر و لە گۆڕە بەكۆمەڵەكاندا نێژراین لەساڵی 1988دا؟ چەند كاتی ویست تاوەكو ئێوە وەڵامی داواكانمان بدەنەوە كاتێك كە ئێمە رامانكرد بۆ شاخەكان دوای ئەوەی سەددام حوسێن، راپەڕینی ئێمەی لەساڵی 1991 تێكشكاند؟ هەر كوردێك لەسەرانسەری جیهان تووشی شۆكی تێكەڵ بە ترس و تووڕەییبوو لەسەر كێشەی براكانمان و خوشكەكانمان لە لووتكەی چیای شنگال لەساڵی 2014دا . برینەكانی جینۆساید و سەركوتكاریی رابردوو هێشتا تازەن لەنێو دڵ و مێشكماندا. جێگەی سەرسوڕمان نییە كە ئیسرائیل، وڵاتێك كە دروستكراوە وەك بەهەشتێك بۆ رزگاربووانی تراژیدیترین جینۆسایدی جیهان، بەتەنیا بە ئاشكرا پاڵپشتی لە گشتپرسی دەكات، هەرچەندە ئێمە هیچ پەیوەندییەكی دیپلۆماسیمان لەگەڵیدا نییە.
ئێمە سوپاسگوزارین بۆ پاڵپشتی هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی لە پاراستنی كوردستان لە دەوڵەتی ئیسلامی، بەڵام ئێستا كە ئەو پاڵپشتییە لەمەترسیدایە، ئێمە جارێكی دیكە چاوخشاندنەوە بەو گوتەیەدا دەكەین كە دەڵێت"كورد جگە لە چیاكان هیچ دۆستی دیكەیان نییە". پابەندبوونی لێڵ وەڵامی ویستی خەڵكی ئێمە نادەنەوە. كاتی ئەوەیە هاوبەشە نێودەوڵەتییەكانمان پلانێك داڕێژن كە بتوانێ پرسی كورد لە عێراقدا چارەسەربكات و ئەوپلانەش هەمانشت بداتە خەڵكی ئێمە كە ئێوە هەتانە و ئێمەش شیاوی ئەوەین هەمانبێت: ئەویش دەوڵەتی خۆمانە.
سەرچاوە: رۆژنامەی واشنتن پۆست
