هەڕەشەی کشانەوە
بەهۆی قەیرانی سیاسی لە هەرێمی کوردستان و ئیزندانەوەی وەزیرەکانی بزووتنەوەی گۆڕان، بەکردەوە پایەکانی حکومەتی بنکەفراوان لاواز بوون. پێشتریش وەزیری کارەبای سەر بە یەکگرتووی ئیسلامی دەستی لەکارکێشابووەوە. لەم مانگەشدا، یەکگرتووی ئیسلامی یادداشتێکی داوەتە حکومەت و هەڕەشەی کشانەوە لە حکومەت دەکات، ئەگەر وەڵامێکی ئەرێنیان لەبارەی یادداشتەکەوە دەستنەکەوێ. جاروباریش راپۆرتە رۆژنامەڤانییەکان باسی ئەگەری کشانەوەی بەکۆمەڵی چوار لایەنەکە (واتە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان و کۆمەڵی ئیسلامی و یەکگرتووی ئیسلامی) لە حکومەت دەکەن. ئەم جووڵە سیاسییە بەئاراستەی کشانەوە لە حکومەت دەگوترێ بەهۆی چەقبەستنی پرۆسەی سیاسیی هەرێمی کوردستان و ناکارایی حکومەتە لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئاکامەکانی قەیرانی دارایی بۆ خەڵکی کوردستان (بەتایبەتیش توێژی مووچەخۆران).
هۆکارەکان هەرچییەک بن، ناکرێ ئەو راستییە فەرامۆش بکرێ کە هیچ حکومەتێک ناتوانێ بە یەکگرتوویی بمێنێتەوە و ناشتوانێ بە ئەرکەکانی حکومەتداری خۆی هەڵبستێ ئەگەر لایەنە پێکهێنەرەکانی جیاوازیی سیاسیی قووڵیان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات هەبێت. پێکهێنەرەکانی ئێستای حکومەتی هەرێمی کوردستانیش لەسەر هیچ بابەتێکی گرنگ، وەک یەک یان تەنانەت نزیک لە یەکیش بیرناکەنەوە. لەبارەی چارەسەری کێشە سیاسییەکانی وەک سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستانەوە زۆر لێک دوورن، سەبارەت بە پەیوەندی لەگەڵ بەغدا، تورکیا و ئێران هاوڕانین، تێگەیشتنی دژبەیەکیان هەیە لەبارەی هۆکارەکانی قەیرانی دارایی و شێوازی چارەسەرکردنی. لەڕاستیدا حیزبەکانی نێو حکومەت نەک هەر تەبا نین، بەڵکو لە سەنگەریشدان بەرامبەر یەکدی بۆ تۆمەتبارکردنی یەکدی لەئاست هەلومەرجی کارەساتاویی ئێستای کوردستان. بۆیە ئەگەر بە هەر هۆکارێک حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەولێر لەڕووی شکڵییەوە بە یەکگرتوویی بمێنیتەوە، زۆر ئەستەمە ئەم حکومەتە بەو هەموو جیاوازی و پەرتبوونە نێوخۆییانەیەوە بۆ ماوەیەکی درێژ بتوانێ بەردەوام بێت. ئەگەر رەوشەکە وەک ئێستا بمێنێتەوە، سەختترین سیناریۆ بریتییە لە هەڵوەشانەوەی حکومەت بەبێ ئەوەی بتوانرێ لەجێگەیدا حکومەتێکی شەرعی نوێ بنیات بنرێ و ساناترین سیناریۆش بریتییە لە بەردەوام بوونی حکومەتەکە بەم شێوەیەی ئێستای و بە ئەگەری خراپتربوونی تێکڕای رەوشی سیاسی و ئابوری هەرێمی کوردستان.
کێ حکومەت جێدەهێڵێ و کێ دەمێنێتەوە؟
ئەگەر جێهێشتنێکیش روبدات، رەنگە لەبەر کۆمەڵێک هۆکار جێهێشتنەکە نەگاتە ئاستی هەڵوەشانەوەی تەواوی حکومەتی هەرێمی کوردستان. لەبەرئەوەی، یەکەم: ئەوەی تێبینی دەکرێ چوار لایەنە سیاسیەکە دەیانەوێ جۆرێک لە هەماهەنگی هەبێ لەنێوانیاندا. کێشەکە ئەوەیە کە هەریەک لەو لایەنانە هەلومەرجی تایبەت بە خۆی هەیە و زەحمەتە لەسەر مەسەلەیەکی وا گرنگ وەک یەک بیربکەنەوە. بۆیە ئەگەر بۆنموونە یەکگرتووی ئیسلامی و تەنانەت کۆمەڵی ئیسلامیش لە حکومەت بکشێنەوە، رەنگە بڕیارێکی لەو چەشنە بۆ یەکێتی ئاسان نەبێت. لەڕووی سیاسی و یاساییشەوە، رەنگە کشانەوەی یەکگرتوو و کۆمەڵ بەبێ یەکێتی و گۆڕان نەبێتە گورزێکی کوشندە بۆ حکومەت. دووەم: بۆ گۆڕانیش، بەهۆی رێککەوتنی سیاسی لەگەڵ یەکێتی، رەنگە ئەستەم بێ بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ یەکێتی بڕیاری کشانەوە لە حکومەت بدات. هەرچەندە ئەگەر بەکردەوە گۆڕان لە دەرەوەی حکومەتیش بێت. سێیەم، چوونە دەرەوەی یەکێتی لە حکومەتدا لە هی هەموو حیزبەکانی دیکە زەحمەتترە، چونکە چوونەدەرەوەی یەکێتی هاوتایە لەگەڵ بەڕەسمی ناساندنی دوو ئیدارەیی هەرێمی کوردستان و دوورکەوتنەوەی زیاتری یەکێتی لە پارێزگاکانی هەولێر و دهۆک.
نابێ ئەوەشمان لەبیربچێت کە دووئیدارەیی ئێستا جیاوازیی هەیە لە دوو ئیدارەیی نەوەتەکان و سەرەتاکانی دوو هەزار. ئێستا مەسەلەی هەناردەکردنی نەوت لەئارادایە و زەحمەتە بتوانرێ نەوتی گەرمیان و سلێمانی بە قەبارەیەکی گەورە و لە ئایندەیەکی نزیکدا بفرۆشرێت، ئەگەر نێوانی پارتی و یەکێتی باش نەبێت. لەوەشگەڕێ کە هاوشێوەی پارتی، یەکێتی هێزی سەربازیی هەیە و دوورکەوتنەوە و ناکۆکیی یەکێتی لەگەڵ پارتی هەمیشە ئەگەری پێکدادان و خوێنڕشتنی هەیە.
لەوەوە رەنگە لایەنە رۆژئاواییەکانیش، بەتایبەتی لە هەناوی شەڕی داعشدا، هەندێک زیاتر بە پەرۆشی پەیوەندیی نێوان یەکێتی و پارتی بن و رێگەنەدەن دووریی پارتی و یەکێتی بگاتە ئاستی پچڕانی تەواو و ململانێی چەکداری. قسەکەی برێت مەکگۆرک-یش کە گوتبوی "هانی پارتی و یەکێتیمانداوە بە یەکگرتوویی بمێننەوە"، نیشانەیەکی ئەو تێڕوانینەیە کە بۆ پێکەوەهێشتنەوەی پارتی و یەکێتی لەگەڵ یەکتر لەلایەن ئەمریکاوە پەیڕەو دەکرێت. بۆیە ئەگەری دەرچوونی یەکێتی لە حکومەت و بەتایبەتی بۆ ئێستا، رەنگە لە ئەگەرە زۆر دوورەکان بێت.
هەڕەشەی میللەت
حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەموو کاتێک زیاتر لەژێر هەڕەشەی ناڕەزایی میللەتدایە. ڕێژەی بێکاری و هەژاری، بەپێی راپۆرتە باوەڕپێکراوە نێودەوڵەتییەکان لە بەرزبوونەوەیەکی مەترسیداردایە. حکومەتی هەرێمی کوردستان ناتوانێ تەنانەت چارەکێک لە مووچەی فەرمانبەرانی خۆی بەشێوەیەکی رێکوپێک دابین بکات. هیچ سیاسەتێکی گونجاو بۆ چاکسازیی ئابووری و دارایی لەگۆڕێ نییە. بەشێوەیەکی سەرسووڕهێنەر، لەکاتێکدا خەڵک بە خراپترین دۆخی ئابووری لەماوەی پانزە ساڵی رابردوودا گوزەر دەکەن، رسومات و کرێی سەر مامەڵەکانی خانوو و ئۆتۆمبێل و خزمەتگوزارییەکانی وەک کارەبا و ئاو بەرزکراونەتەوە. هەلومەرجێکی لەو چەشنە، دانیشتووانی هەرێمی کوردستانی خستووەتە دۆخێکی یەکجار دژوارەوە. بەکورتی خەڵک زۆر ناڕازی و تووڕەیە. لە هەمووی مەترسیدار ئەوەیە کە خەڵک بێئومێدە لە نوخبەی سیاسیی فەرمانڕەوا لە کوردستان.
دەسەڵاتی سیاسیی هەرێمی کوردستان دوو رێگەی لەبەردەمدایە و پێویستە یەکێکیان هەڵبژێرێ. رێگەی یەکەم، گەڕانەوە بۆ تەوافوقی سیاسی و ئاشتکردنەوەی لایەنە سیاسیەکانی نێو حکومەت و هەنگاونانی خێرایە بۆ باشکردنی رەوشی بژێویی خەڵک. رێگەی دووەمیش رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ میللەتە، ئەویش یان بەوەی کە دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی ئاشتییانە تەسلیمی ئیرادەی خەڵکی نارازی بێت، جا بە هەرچیەک بێت یانیش بەگژ خەڵکی ناڕازیدا بچێتەوە و بە زەبری هێز سەرکوتیان بکات.
