دوای بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی كوردستان لە شوباتی ساڵی رابردووەوە، بەغدا ئەم دەست و ئەو دەستمان پێدەكات، كەچی ئێمە نامانەوێ لەو هەڵسوكەوتە تێبگەین و هێشتا خۆمان دەخەڵەتێنین.
ئەمە لە كاتێكدایە هێزی قەیرانەكە هێندە كاریگەرە، شپرزەییەكی زۆری لەسەر ئاستی گوزەرانی هاونیشتمانیان و بزاوتی وەبەرهێنان و بازاڕ و بازرگانی خستووەتەوە، تا ئەو رادەیەی جۆرێك لە دوودڵی و بێ متمانەیی دروستكردووە.
قەیرانی دارایی، كە دوای ماوەیەكی كەم، سەری كێشا بۆ قەیرانی ئابووری، هەرێمی كوردستانی رووبەڕووی دۆخێكی نالەبار كردەوە، دەتوانین بڵێین بۆ چەندین ساڵ گەڕاندیەوە دواوە.
بەغدا نیەتی چارەسەركردنی ئەو كێشەیەی نییە، تازە زەحمەتە ئەو سیاسەتەی كە دەمێكە لەسەری راهاتووە، بگۆڕێ. بۆیە ناكرێ چیتر بە سەرێكی كز و كڕ و كپەوە، درێژە بە چاوەڕوانیمان بۆ گەیشتن بە رێگەچارەی نێوان هەولێر و بەغدا بدەین.
ئەی ئاڵتەرناتیڤ چییە؟ ئایا هەرێمی كوردستان لە توانایدا هەیە كۆتایی بەو قەیرانە سەختە بێنێ؟ خۆشبەختانە لەم سۆنگەیەوە، لێدوان و ئاماژەگەلی دڵخۆشكەر دەبینین و دەبیستین.
كۆتایی هەفتەی رابردوو، سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان لە كاتی كردنەوەی هوتێلێك لە شاری دهۆك رایگەیاند، رێگاچارەی دەربازبوونی هەرێم لە كێشەكان نزیكبووەتەوە. ئەمە مانای ئەوەیە، ماوەیەكی كەممان لە پێش ماوە ئەو قەیرانە تێپەڕێنین.
زۆر گرنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بەرامبەر فشاری ناجوامێرانەی بەغدادا سەری دانەنواند. لەوەش گرنگتر، میللەت ئیرادە و هێزی خۆڕاگریی لەدەست نەدا.
ئەوەی گەشبینیمان پێدەبەخشێ، پێناچێ حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئاست ئەو دۆخەدا بێ جووڵە بێ، وەك دەگوترێ لە ئێستادا ئاڵتەرناتیڤ راگەیاندنی سەربەخۆیی ئابوورییە. ئەمە دەستپێكێكی باشە بە ئاڕاستەی سەربەخۆیی سیاسی. سەربەخۆیی ئابووری، مانای دروستكردنی زەمینە و بنیاتنانی پایەكانی دەوڵەتی كوردستانە لە سبەی رۆژدا.
لە سایەی بێباكی و خۆپەرستی دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی عێراقدا، هیوایەك بۆ چارەسەری كێشەی نێوان هەولێر و بەغدا نابینرێ. ئەوەی لە بارەی رێژەی هەناردەی نەوتی هەرێمیشەوە ئاماژەی بۆ دەكەن، تەنیا بیانوویەكە. ئەو قسەیەش بەتاڵ بووەتەوە كە دەگوترا هەرێمی كوردستان مەبەستی نییە لەگەڵ بەغدا رێكبكەوێ. ئەوە بە تەواوی روونبووەوە كە حكومەتی عێراق بە ساردی و ناتەواوی مامەڵە لەگەڵ رێككەوتنەكەدا دەكا و خۆی نایەوێ جێبەجێ بێ.
مەبەستی عێراق روونە، مەسەلەكە خۆبەزلزانین و ترسە لە پێشكەوتن و جێپێ قایمكردنی بەردەوامی هەرێمی كوردستان. سەرانی بەغدا بەردەوام رووبەڕووی رەخنەی هاونیشتمانیان دەبنەوە، لەوەی وێڕای داهاتی زۆری فرۆشتنی نەوت، كەچی نەتوانراوە هیچ پێشكەوتنێك لە رووی بوژاندنەوە و دابینكردنی خزمەتگوزاری و پاراستنی ئاسایشی شارەكانیان بەدیبهێنن، لەمەشدا دۆخی شارەكانی عێراق بە هەرێمی كوردستان بەراورد دەكەن.
عێراق وەك چۆن ناتوانێ لە پاشاگەردانی سیاسی و یەكتر داپڵۆسین دەربازی بێ، هەرواش لە توانایدا نییە ببێتە وڵاتێكی بەخشەری خێر و خۆشی بۆ هەموو پێكهاتە جیاوازەكان.
قوربانییەكانی كورد زۆر لەوە گەورەتر و زیاترن چاوەڕوانی بەغدا بكات، تا خێری پێ بكات و بەچەشنی سواڵكەر مامەڵەی لەگەڵ بكات.
هەرێمی كوردستان بەشی خۆی سەروەت و سامانی هەیە و لە توانایدایە ئایندەیەكی باش بۆ خۆی مسۆگەر بكا، بۆیە كاتی ئەوە هاتووە كۆتایی بە چاوەڕوانی تاقەتپڕوكێن و ئەو نووزانەوەیە بێنێ.
ئەوەی بەغدا دەیكا، گاڵتەكردنە بە ویست و قووتی خەڵكی كوردستان. بۆیە حەق نییە چیتر جێی قبووڵكردن بێ.
دۆخی هەنووكەیی هەرێمی كوردستان وەك دوێنێ نییە، مادامەكێ توانای بەرهەمهێنان و فرۆشتنی نەوتی خۆی هەیە، كەواتە هیچ لۆژیكێك لە وابەستەیی و پاشكۆیەتی زیاتر لەگەڵ بەغدادا نییە.
ئەگەر حكومەتی هەرێم دڵنیایە لەوەی لە پرۆسەی فرۆشتنی نەوتدا رووبەرووی كێشەی یاسایی نابێتەوە و وەك كاربەدەستانی حكومەتیش باسی دەكەن، نەوتی كوردستان كڕیاری باشی هەیە، كەواتە خۆبەستنەوە بە بەغداوە، بۆچی و تاكەی؟
جێی خۆیەتی ئەوەش بپرسین، ئایا لە پرسی فرۆشتنی نەوتدا رێككەوتنی هەرێم لەگەڵ توركیا، رێككەوتنێكی كۆنكرێتییە؟ گرێنتی ئەوە هەیە سبەی ئەو وڵاتەشمان لێ هەڵناگەڕێتەوە و نامانخاتە ناو هەنگامەی كارەساتێكی گەورەی ئابووری.
لەگەڵ ئەوەی بەرژەوەندیی ئەو وڵاتە، وەڵامی ئەو پرسیارە دەداتەوە، بەڵام بێ گەیشتن بە ئەنجامێكی دروست و بەرچاوڕوونییەكی تەواو، رەنگە بێ مەترسی نەبێ.
نابێ ئەوشمان بیربچێ، ئەگەر سبەی رۆژ هەرێمی كوردستان سەربەخۆیی ئابووری راگەیاند، رووبەڕووی هەمان هەڵەی پێشوو دەبینەوە، ئەگەر هەموو ئابووریی خۆمان لە داهاتی نەوتدا چڕ بكەینەوە.
باشترین چارەسەر، فرە سەرچاوەییە لە بەرهەمهێناندا. لۆژیك ئەوە نییە تەنیا چاوببڕینە داهاتی نەوت و بنەماكانی دیكەی بەرهەمهێنان و داهات فەرامۆش بكەین. ئەوە ساغبووەتەوە ئەو وڵاتانەی تەنیا چاویان لە داهاتی سەرچاوە سروشتییەكانە، ئاستی گەشەپێدانی توانای مرۆیی و پەروەردەییان بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی تر، لاوازترە.
نەوت سەرچاوەیەكی كاتییە، بۆ ئەوە باشە ژێرخانی پێ دابمەزرێ. وڵاتێكی وەك ئیمارات لەگەڵ ئەوەی توانا ئابووریەكەی لەوپەڕی هێز و كاراییدایە، كەچی كار بۆ ئەوە دەكات تا شەش ساڵی تر، هێزی تەكنەلۆژیا و سەرچاوەی دیكەی بەرهەمهێنان، بە تەواوی شوێنی داهاتی فرۆشتنی نەوت پڕ بكاتەوە.
داهاتی سەرچاوە سروشتییەكان چەند زۆریش بێ، ئەگەر سیاسەتێكی گونجاوی دارایی، لە رووی وەبەرهێنان و خەرجی و پاشەكەوت لە پشت نەبێ، حكومەت ناتوانێ سەركەتووبێ و دوور نییە زوو زوو دووچاری قەیران ببێتەوە.
ئەوەی لەم ئانوساتەدا لای هاونیشتمانیان لە هەموو شتێك گرنگترە، شكاندنی ئەو بەستەڵەكە توندەیە كە نزیكەی ساڵ و نیوێكە زۆربەی جومگەكانی ژیانی كۆمەڵگەی كوردستانی سڕ كردووە. ناكرێ تا سەر لەژێر رەحمەتی فشاری نامرۆڤانەی بەغدادا بمێنینەوە. كاتی ئەوە هاتووە بڕیارێكی بوێرانە بدەین. هەلێكە و هاتۆتە پێش.
