رووداو دیجیتاڵ
سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان چوارەم راپۆرتی خۆی لەبارەی تووندوتیژی دژی منداڵان لە رۆژئاوای کوردستان و سووریا پێشکێشی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کرد. لە شەش بەندی راپۆرتەکەدا باسی تووندوتیژیی 30 گرووپی چەکداری و سەربازی دەکات کە هەندێکیان زۆرینە کوردن.
رۆژی سێشەممە 27-11-2023، ئەنتۆنیۆ گوتێرێز، سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان راپۆرتێکی پێشکێشی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد کە تێیدا ئاماژە بە پێشێلکارییەکانی دژی منداڵان لە رۆژئاوای کوردستان و سووریا دەکات.
راپۆرتەکە پێشێلکارییەکانی 1-7-2020 تاوەکو 30-9-2022ی تۆمارکردووە و دابەشی سەر شەش بەشی کردووە، ئەوانیش چەکدارکردن و بەکارهێنان، کوشتن و بریندارکردن، دەستدرێژی و جۆرەکانی دیکەی تووندوتیژی سێکسی، هێرشکردنە سەر قوتابخانە و نەخۆشخانەکان، رفاندن و رەتکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە هاوکارییە مرۆییەکانن.
بەگوێرەی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەو ماوەیەدا پێنج هەزار و 219 پێشێلکاری لەلایەن 30 گرووپی چەکدارییەوە بەرامبەر پێنج هەزار و 73 منداڵ کراون و ئاماژە بەوەشکراوە، بەراورد بە راپۆرتەکەی پێشوو کە 23-4-2021 نێردراوە پێشێلکارییەکان 10% زیادیانکردووە.
چەکدارکردن و بەکارهێنان
نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت، دوو هەزار و 990 منداڵ (دوو هەزار و 860 کوڕ و 130 کچ) وەک چەکدار بەکارهاتوون؛ منداڵەکان تەمەنیان لەنێوان 9 بۆ 17 ساڵە. هەسەدە - هێزەکانی سووریای دیموکرات و هێزەکانی دیکەی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر، وەک نەتەوە یەکگرتووەکان باسیکردووە، 829 منداڵیان وەک چەکدار بەکارهێناوە و دابەشکارییەکە بەمشێوەیەیە: 824 منداڵ لەلایەن یەپەگە/یەپەژە، سێ منداڵ لەلایەن هێزەکانی دیکەی نێو هەسەدە، دوو منداڵیش لەلایەن هێزەکانی رزگاریی عەفرین.
لە راپۆرتەکەدا هاتووە، "لە ساڵی 2019دا هەسەدە رێککەوتنێکی لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان واژۆ کرد و بەڵێنیدا کۆتایی بە چەکدارکردنی کەسانی تەمەن خوار 18 ساڵ بهێنێت و بۆ ئەو مەبەستەش چەند ئۆفیسێکی تایبەت بە پاراستنی منداڵانی لە ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی خۆی کردەوە. بەڵام لە ماوەی ئەو دوو ساڵەدا چەکدارکردنی منداڵان لەلایەن هەسەدە و هێزەکانی ئاسایشی نێوخۆوە بە رێژەی 80% زیادیکردووە".
هەسەدە رایگەیاندووە، لە ماوەی ئەو دوو ساڵەدا 278 منداڵیان لە ریزەکانیان دوورخستوونەتەوە و یارمەتی 54 منداڵی دوورخراوەیشیان داوە بۆ ئەوەی بچنەوە نێو خێزان و کۆمەڵگەکانیان.
لەبارەی سنووری پێشێلکارییەکان، پارێزگای ئیدلیب زۆرترینی تێدا تۆمارکراوە کە هەزار و 220 پێشێلکاری بووە؛ پارێزگای حەسەکە وەک پارێزگایەکی کوردستانی، 626 پێشێلکاری تێدا کراوە.
زەوتکردنی ئازادییەکان
سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ئەنجوومەنی ئاسایشی راگەیاندووە، 910 منداڵ بەهۆی هەبوونی پەیوەندی بە داعش و گرووپە چەکدارەکانی دیکەوە ئازادییان لێ زەوتکراوە. لەو ژمارەیە، 758 منداڵ قوربانی دەستی هەسەدە و هێزەکانی دیکەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەرن.
هەروەها زیاتر لە 31 هەزار منداڵ بەهۆی ئەوەی منداڵی چەکدارانی پێشووی داعشن، لە کامپەکانی هۆل و رۆژ لە رۆژئاوای کوردستان دەستبەسەرن.
کوشتن و بریندارکردن
نەتەوە یەکگرتووەکان لە راپۆرتەکەدا کوشتنی 792 منداڵ و بریندارکردنی هەزار و 99 منداڵ پشتڕاست دەکاتەوە کە هەزار و 245یان کوڕ، 439یان کچ و 207یان رەگەز نەزانراون.
هەروەها 760 لەو منداڵانە تەمەنیان لە 12 ساڵ کەمترە. بەمجۆرە، کوشتن و بریندارکردن بەراورد بە راپۆرتی پێشوو، 30% زیادیکردووە.
نەتەوە یەکگرتووەکان تۆمەتی کوشتن و بریندارکردنی 145 منداڵ دەخاتە ئەستۆی هەسەدە و هێزەکانی دیکەی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر (70 منداڵ لەلایەن یەپەگە/یەپەژە، 58 لەلایەن هێزەکانی دیکەی نێو هەسەدە و 17 منداڵیش لەلایەن هێزەکانی رزگاریی عەفرین).
لەبارەی سنووری تووندوتیژییەکان، حەلەب بە پلەی یەکەم دێت کە 627 تاوانی تێدا کراوە و حەسەکەش 129 تاوانی کوشتن و بریندارکردنی تێداکراوە.
دەستدرێژی و جۆرەکانی دیکەی تووندوتیژی سێکسی
راپۆرتەکە ئاماژە بە چوار کچی کوردی ئێزدی دەکات کە تەمەنیان 13 بۆ 17 ساڵ بووە و وەک "کۆیلەی سێکسی" رفێنراون و بەکارهێنراون. کچەکان لە 2014 لەلایەن داعشەوە رفێنراون و لە 2021 ئازادکراون.
نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاندووە، "لە ماوەی نووسینی راپۆرتەکەدا سێ رووداوی دەستدرێژی و جۆرەکانی دیکەی تووندوتیژی سێکسی تۆمارکراون (دوو کوڕ و کچێک) هەر سێ رووداوەکە لەلایەن دەستەی تەحریری شام لە ئیدلیب لە 2020 کراون".
لە راپۆرتەکەدا هاتووە، "سێ منداڵەکە خوشک و بران. کوڕەکان تەمەنیان 11 و 12 ساڵە، خوشکەکەشیان تەمەن 14 ساڵە. ئەو منداڵانە لە خانەیەکی بێ سەرپەرشتانی ژێر کۆنتڕۆڵی دەستەی تەحریری شام بوون. کوڕەکان بە بەردەوامی دەستدرێژیی سێکسییان کراوەتە سەر و کچەکەش بە زۆر بە ئەندامێکی دەستەکە بەشوودراوە".
نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت، رووداوی دیکەی دەستدرێژی و تووندوتیژیی سێکسی هەبووە، بەڵام زۆربەی خێزانەکان لەبەر ترسی ئابڕووچوون یان متمانەنەبوون بە دادگە، سکاڵا تۆمار ناکەن. زۆربەی ئەو کچانەی دوای دەستدرێژیی سێکسی دوو گیان دەبن، ناچار دەکرێن شوو بە دەستدرێژیکارەکە بکەن. کچانی نێو کامپی ئاوارەکان مەترسیی زیاتری دەستدرێژی و تووندوتیژی سێکسیان لەسەرە.
هێرشکردنە سەر قوتابخانە و نەخۆشخانە
نەتەوە یەکگرتووەکان لە راپۆرتەکەدا 63 هێرش بۆسەر نەخۆشخانە و قوتابخانەکان پشتڕاست دەکاتەوە، بە جۆرێک 39 هێرش بۆ سەر قوتابخانەکان کراون و 24 هێرشیش بۆ سەر نەخۆشخانەکان؛ دەشڵێت، بەراورد بە راپۆرتی پێشوو، هێرشەکان 80% زیادیان کردووە.
راپۆرتەکە هەسەدە و هێزەکانی دیکەی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر بە ئەنجامدانی 16 هێرش تۆمەتبار دەکات و دابەشکارییەکەش بەم جۆرەیە: چوار هێرش لە لایەن هێزەکانی ئاسایشی نێوخۆ، هێرشێک لە لایەن هێزەکانی رزگاریی عەفرین، هێرشێک لە لایەن یەپەگە/ یەپەژە و 10 هێرش لەلایەن هێزەکانی دیکەی نێو هەسەدە.
لەبارەی سنووری هێرشەکان، راپۆرتەکە دەڵێت، 26 هێرش لە ئیدلیب، 13 هێرش لە حەلەب و شەش هێرشیش لە پارێزگای حەسەکە بوون.
رێکخراوە جیهانییەکە دەڵێت، لە ئەنجامی هێرشەکان 81 منداڵ کوژراون یان بریندار بوون. بۆ نموونە، لە ئەیلوولی 2021دا هێزەکانی نزیک لە حکومەتی سووریا، هێرشێکی ئاسمانییان کردە سەر پەیمانگەیەکی تایبەت لە ئیدلیب و چوار کوڕ و دوو کچیان بریندارکرد کە تەمەنیان لە 13 ساڵ کەمتر بوو.
بەکارهێنانی قوتابخانە و نەخۆشخانە بۆ مەبەستی سەربازی
نەتەوە یەکگرتووەکان 70 رووداوی بەکارهێنانی 63 قوتابخانە و حەوت نەخۆشخانەی بۆ مەبەستی سەربازی پشتڕاستکردووەتەوە. بەگوێرەی راپۆرتەکە، "یەپەگە/یەپەژە 55 جار و هێزەکانی ئاسایشی نێوخۆ سێ جار ئەم کارەیان کردووە".
لەبارەی سنووری رووداوەکان، راپۆرتەکە ئاشکرایکردووە، لە حەسەکە 53 جار ئەو کارە هەبووە کە زۆرترین جارە لە پارێزگایەک تۆمارکرابێت. پارێزگای دێرەزووریش لە پلەی دووەم دێت بە 13 جار.
لە نموونەیەکدا، راپۆرتەکە دەڵێت، لە حوزەیرانی 2022 یەپەگە/یەپەژە قوتابخانەی حوەیجی لە پارێزگای دێرەزوور وەک بنکەیەک بەکارهێنا و ئاڵای خۆی لەسەر هەڵکرد.
رفاندن
نەتەوە یەکگرتووەکان 222 رفاندنی پشتڕاستکردووەتەوە؛ 73 کوڕ و 149 کچ کە تەمەنیان لەنێوان 3 بۆ 16 ساڵە.
لە راپۆرتەکەدا هاتووە، "دەستەی تەحریری شام 210 رفاندن، جوانێن شۆڕشگێڕ پێنج رفاندن، هێزی نەناسراو پێنج رفاندن، یەپەگە/یەپەژە و هێزەکانی حکومەتی سووریا هەریەکەیان یەک رفاندن".
لەبارەی سنووری رفاندنەکانەوە، نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت، 210 رفاندن لە ئیدلیب بووە و لە حەسەکەش 10 رفاندن هەبووە.
لە نموونەیەکدا راپۆرتەکە ئاماژە بە دەستەی تەحریری شام دەکات کە ئەو هێزە هەڵدەکوتنە سەر خانەیەکی بێ سەرپەرشتان و دەستی بەسەردا دەگرن. خانەکە 210 منداڵی تەمەن 1 بۆ 15 ساڵی تێدا بووە.
رەتکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە هاوکارییە مرۆییەکان
نەتەوە یەکگرتووەکان 50 رەتکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە هاوکاریی مرۆیی پشتڕاستکردووەتەوە؛ 16 جار لەلایەن هێزی نەناسراو، پێنج جار لەلایەن هەسەدە و دوو جار لەلایەن هێزەکانی ئاسایشی نێوخۆییەوە ئەنجامدراون.
لەبارەی سنوورەکەوە، نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت، حەسەکە لە پلەی یەکەمە بە 18 جار و ئیدلیبیش بە 12 جار. جگە لەوانە، راپۆرتەکە ئاماژەی بە کوشتنی 34 کارمەند و برینداربوونی 15 کارمەندی رێکخراوە مرۆییەکان کردووە.
هێزەکانی سووریای دیموکرات – هەسەدە لە 10ـی ئۆکتۆبەری 2015 بەمەبەستی شەڕکردن دژی رێکخراوی داعش و حکومەتی سووریا دامەزرا و باڵی چەکداری بەڕێوەبەرایەتی خۆسەرە لە رۆژئاوای کوردستان. هێزەکە جگە لە کورد؛ لە عەرەب، سریانی، تورکمان و ئەرمەنی پێکهاتووە. هەسەدە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا شارەکانی حەسەکە، رەقە و دێرەزووری بەدەستە.
یەکینەکانی پاراستنی گەل – یەپەگە دوای دەستپێکردنی شەڕی نێوخۆی سووریا لە ساڵی 2011 لە رۆژئاوای کوردستان دامەزرا و یەپەگە بڕبڕەی پشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات – هەسەدەیە، هەروەها باڵی سەربازی ژنانی هەیە کە پێیدەگوترێت یەکینەکانی پاراستنی ژن (یەپەژە) و شانبەشانی یەکدی شەڕ دەکەن.
یەکینەکانی پاراستنی ژنان – یەپەژە باڵی سەربازی ژنانی یەکینەکانی پاراستنی گەل – یەپەگەیە و لە ساڵی 2013 لە رۆژئاوای کوردستان دامەزراوە.
تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا یان تەڤگەرا جوانێن شۆڕەشگەڕێ سووریێ، پێشتر ناوی گەنجانی رۆژئاوا بوو. رێکخراوەکە لەلایەن گەنجانی سووریاوە پێکهاتووە کە لە گەنجانی کورد، عەرەب، سریانی و ئەرمەنی پێکھاتووە.
