ئەحمەد مەعاز خەتیب، كەسایەتییەكی ئیسلامی و سیاسیی ئۆپۆزیسیۆنی سووریایە. یەكێكە لەوانەی جەخت دەكاتە سەر ئەوەی كە قەیرانی سووریا بە پرۆژەیەكی نێوخۆی چارەسەر دەكرێ، نەك پرۆژەی نێودەوڵەتی و هەرێمی، بەڵام دەڵێت ئێستا بڕیاری سیاسیی سووریا لە دەست سوورییەكاندا نەماوە.
مەعاز خەتیب، لەگەڵ دەستپێكی شۆڕشی گەلانی سووریا، لەلایەن رژێمی سووریاوە دەستگیركرا، مانگی نۆی 2012 توانی لە زیندان رابكات و لە 11/10/2012 بە سەرۆكی هاوپەیمانی نیشتیمانیی هێزە شۆڕشگێڕەكان و ئۆپۆزیسیۆنی سووریا هەڵبژێردرا. مەعاز خەتیب لە مانگی دووی 2013 دەستپێشخەرییەكی كرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ رژێمی سووریا، بەڵام لەلایەن رژێمەوە رەتكرایەوە. ئەو ئێستاش پێیوایە خەڵكانێك هەن لە نێو رژێمی سووریا باوەڕیان بە گفتوگۆیە بۆ چارەسەری قەیرانی سووریا، بەڵام لە ترسی رژێم ناوێرن. مەعاز خەتیب كە لە 24/11/2013 دەستی لە سەرۆكایەتی هاوپەیمانی نیشتیمانی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا كێشایەوە، لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ (رووداو) باسی ئۆپۆزیسیۆن و چۆنیەتی چارەسەری قەیرانی سووریا دەكات.
رووداو: خەڵكی سووریا بە بەرچاوی جیهانەوە دەكوژرێن، كۆمەڵگای نێودەوڵەتیش نەیتوانیوە چارەسەرێك بۆ ئەم قەیرانە بدۆزێتەوە. بە بۆچوونی ئێوە گونجاوترین چارەسەر بۆ قەیرانی سووریا چییە؟
مەعاز خەتیب: ئێمە بە دۆخێكی نامۆ و جیاوازدا تێدەپەڕین. بڕیاری سیاسیی سووریا لە دەستی سوورییەكاندا نەماوە. دوا دەرفەتێك كە ماوە دروستكردنی پەیوەندییە لە نێوان هەندێ لایەنی نیشتیمانی نێو ئۆپۆزیسیۆن لەگەڵ هەندێ لایەنی نیشتیمانیی نێو حكومەتی سووریا. ئەگەر سوورییەكان پڕۆژەیەكی نیشتیمانی پەیڕەو نەكەن، ئەوا لەم دۆخەی ئێستا رزگاریان نابێت.
رووداو: هیچ ناوەند یان سەرچاوەیەك هەیە لەناو رژێمدا كە جودا بێ و ئێوە بتوانن پەیوەندییان پێوە بكەن، یان دانوستاندنیان لەگەڵ بكەن؟
مەعاز خەتیب: ئێمە هیچ پەیوەندییەكی راستەوخۆمان لەگەڵ هیچ لایەنێكدا نییە. بەڵام زانیاریمان هەیە كە هەندێ لایەن ئامادەی گفتوگۆن، بەڵام ئەو باندە تیرۆریستەی دەسەڵاتداری سووریا رێگە نادات ئەو چارەسەریانە سەربگرن. بۆیە پێویستە ئەو گرووپە تاوانبارە كە خۆی لە رژێمی بەشار ئەسەددا دەبینێتەوە، لە دەسەڵات دووربخرێنەوە، تا هەموومان پێكەوە چارەسەرێك بۆ قەیرانی وڵاتەكەمان بدۆزینەوە.
رووداو: كەوابێ بەڕای ئێوە چارەسەری قەیرانەكە لەگەڵ ناوەندێكی سەر بە بەشار ئەسەد مومكینە؟
مەعاز خەتیب: من ناڵێم چارەسەرەكە لەگەڵ حكومەتی سووریا دەكرێت، بەڵكو لەگەڵ ئەو كەسانەی كە ئامادەی چارەسەرەن. رژێمی بەشار ئەسەد لەلای هیچ كەس و لایەنێكەوە پەسەند نییە، تەنانەت ئەو وڵاتانەش كە پشتگیریی دەكەن، بووەتە بارێكی قورس بە سەرشانیانەوە.
رووداو: هیچ بەرپرسێك هەیە لەنێو رژێمی سووریادا كە بۆچوونی جیاواز بێ لە ئەسەد و داوای چارەسەری بكا؟
مەعاز خەتیب: زۆر كەس لەنێو رژێمدا هەن بەدوای چارەسەرەوەن، بەڵام لە ترسی كاردانەوەی توندی دەسەڵات ناوێرن بیروبۆچوونیان دەرببڕن. ئەوان دەزانن چۆن رژێمی ئەسەد تۆڵە لە كەسە نزیكەكانی خۆی دەكاتەوە و چۆن دەیانكوژێت، هەرچەندە ئێمە هیوایەكی كەم و لاوازمان هەیە بە دەستپێكردنی پڕۆژەیەكی نیشتیمانی.
رووداو: ئاماژەتان بۆ ئەوە كرد كە ئەو رێگەیەی بۆ چارەسەری قەیرانی سووریا دانرابوو سەركەوتوو نەبوو، ئێستا چ رێگەیەك بە گونجاو دەزانن بۆ چارەسەری ئەو قەیرانە؟
مەعاز خەتیب: ئەو چارەسەرییانەی كە دەخرێنەڕوو لە تێڕوانینی نیشتیمانییەوە نین. زۆر لە پرۆژەكانی تایبەت بە سووریا لە دەرەوەی سووریا پێشكەش دەكرێن و ئەگەر پڕۆژەیەكی نیشتیمانی تایبەت بە خودی سوورییەكان نەبێت، ئەوا بێگومان هیچ هیوایەك بە چارەسەركردنی قەیرانەكە نییە.
رووداو: رەوشی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا چۆنە، بە تایبەتی دوای ئەوەی سوپای سووریا بە هاوكاریی ئێران و رووسیا پێشڕەوی دەكات؟
مەعاز خەتیب: ئۆپۆزیسیۆن لاوازە و یەكێك لە هۆكارەكانی لاوازبوونی بۆ هەژموونی وڵاتانی ئیقلیمی دەگەڕێتەوە. بەڵام لەدوای ئەو هەموو ساڵە لە شەڕ، بێگومان ئێستا سوورییەكان بەئاگان و دەزانن كە چۆن و چی بۆ وڵاتەكەیان باشە. سوورییەكان ئێستا بە تێڕوانینێكی نیشتیمانی دەڕواننە دۆخی وڵاتەكەیان.
رووداو: پێشبینی ئەوە دەكەی ئۆپۆزیسیۆن لە رووی سەربازییەوە تێكبشكێ؟
مەعاز خەتیب: لە رووی كردارییەوە، ئۆپۆزیسیۆنی سووریا رووبەڕووی تەنیا رژێمی سووریا نەبووەتەوە، بەڵكوو رووبەڕووی چەند ئیمپراتۆرییەتێك بووەتەوە. ئەوە كارێكی قورسە. بەڵام مێژوو پێمان دەڵێت كە چەندین گەلی بچووك توانیویانە وڵاتە زلهێزەكان بشكێنن كاتێك ویستوویانە زەفەر بە وڵاتەكەیان بەرن. بێگومان وڵاتە زلهێزەكان لەڕێگەی دەركردنی بڕیارە نێودەوڵەتییەكانەوە ئەوەیان یەكلایی كردووەتەوە كە قەیرانی سووریا بە ئۆپەراسیۆنی سەربازی یەكلایی نابێتەوە و بێگومان مەبەستی ئەو وڵاتانەش دیارە كە بریتییە لە وێرانكردنی سووریا و كوشتنی گەلەكەی.
رووداو: تۆ دروستبوونی داعش چۆن دەبینی، ئایا وڵاتانی دیكە دەستیان لە دروستكردنی ئەم گرووپەدا هەبوو؟
مەعاز خەتیب: بێگومان لە هەموو كولتوورەكاندا هەندێ بیرۆكە هەن كە پێویستیان بە هەمواركردنەوە هەیە و هەندێكیش پێویستیان بە هەڵوەشاندنەوە هەیە. هەندێ گرووپ هەن كە سواری ئەو بیرۆكانە دەبن و هەلەكە دەقۆزنەوە. بەڵام جگە لەوە هۆكاری تەشەنەكردنی داعش بۆ پشتگیریی نێودەوڵەتیش دەگەڕێتەوە. سەرەتا پشتگیرییەكان ئامانجی سیاسییان بەدواوە بوو، بەڵام دواتر داعش لە كۆنترۆڵی ئەو وڵاتانە دەرچوو كە پشتگیرییان دەكرد و دۆخەكە گەیشتە ئەوەی كە ئێستا دەبینرێ.
رووداو: بەڵام كۆمەڵگای سووری كۆمەڵگایەكی كراوەیە و زیاتر مەیلی بۆ لای عەلمانیەت هەیە، داعش چۆن لە كۆمەڵگایەكی ئاوهادا بەهێز بوو؟
مەعاز خەتیب: گەلی سووریا گەلێكی كراوە و لێبوردەیە، بەڵام لەبەر ئەوەی لەدۆخێكی خراپدا بوون، وایانزانی ئەو گرووپانە دەتوانن لەو دۆخە نالەبارە رزگاریان بكەن، دواتر دەركەوت ئەو گرووپانە خۆیان هەڵگری فكری تەكفیری و وێرانكارین. هەروەها هەندێ وڵات لە قۆناغێكی مێژوویی تایبەتدا هاوكاریی ئەو گرووپەیان كرد، پاشان گرووپەكە گەورە بوو، لەسەر گەلی سووریا وەرگەڕا و دەستیكرد بە كوشتنی سەركردە راستەقینە نیشتیمانییەكانی. كاتێك گەلی سووریا تێگەیشت، ئیتر ئەو گرووپانە گەشەیان كردبوو.
رووداو: ژمارەیەك لە سەركردەكانی جیهان و سووریاش، توركیا تۆمەتبار دەكەن بەوەی دەستی لە دروستكردنی داعشدا هەبووە، وەكوو كەسایەتییەكی سیاسیی سووری، پێتوایە توركیا هاوكاریی داعشی كردووە؟
مەعاز خەتیب: من پێموانییە توركەكان هەوڵیان دابێت، یان مەبەستیان بووبێت داعش دروست ببێت، بەڵام لەوانەیە كەمتەرخەمیی هەندێ لایەنی نێو توركیا رێگەی دابێت ئەندامانی داعش بۆ نێو خاكی سووریا دزە بكەن.
رووداو: ئەی وڵاتانی عەرەبی و بە تایبەتیش وڵاتانی كەنداو رۆڵیان هەبوو لە دروستكردنی داعش؟
مەعاز خەتیب: ئەویش دیسانەوە پێموایە ئەوان كەوتنە نێو ئەو هەڵەیەی كە وڵاتانی دیكە تێیكەوتن و وایاندەزانی داعش شۆڕشگێڕن. بەڵام ئێستا ئەسڵی داعش بۆ هەمووان ئاشكرا بووە و وەك شێرپەنجە بڵاوبووەتەوە و دەبێت وڵاتان بنبڕی بكەن.
رووداو: پێتوایە داعش لەناو بچێت و نەمێنێ؟
مەعاز خەتیب: پێموانییە لەماوەیەكی كورتدا لەناوبچێ. پشتیوانی بۆ خۆی بەدەست دێنێت. بێگومان كاریگەری لەسەر كۆمەڵگەكان جێدەهێڵێت، بەڵام دواجار نامێنێ. بەدرێژایی مێژوو لە چوارچێوەی جەستەی ئیسلامدا گرووپی تەكفیری دروست بوون و دواتر لەناوچوون، چونكە رێڕەوی ئەو گرووپانە دژ بە رێڕەوی ئاسایی و سروشتی ژیان و مرۆڤە.
رووداو: ئەو ژینگەیەی كە داعشی تێدا دەمێنێ، ئەگەر بۆ ماوەیەكی كورتیش بێ، سووریا دەبێ یان عێراق؟
مەعاز خەتیب: ژینگەی سووریا هەرگیز داعش قبووڵ ناكات. گەلی سووریا كراوەیە و ئەگەرچی داعش لەوێ جێگیر بووە، بەڵام رەگی دانەكوتاوە و لەعێراقیش بەهەمانشێوە. رۆژێكیش دێت كە گەلی سووریا و عێراق رەتیان دەكەنەوە و دەریاندەكەن. داعش پشت بە ناڕەزایەتی خەڵك و نەهامەتییەكانی دەبەستێت و خۆی وەك رزگاركەرێك پیشان دەدات، بەڵام گەلانی ناوچەكە دوای ماوەیەك راستییەكانیان بۆ دەردەكەوێت و رەتیاندەكەنەوە.
رووداو: ئەوانەی پەرە بە بیرۆكەی تەكفیری دەدەن لە سووریا، تەنیا داعش و بەرەی نوسرەن، یان گرووپی دیكەش هەن كە پشتگیری لە هەمان بیركردنەوە دەكەن؟
مەعاز خەتیب: هیچ گرووپێكی تەكفیری نییە كە بەئەندازەی داعش كاریگەری لەسەر كۆمەڵگەی سووریا هەبێت. هەندێ گرووپ هەیە، بەڵام هیچیان ناگەن بە كاریگەریی داعش. داعش سەرچاوەكانی گەشەكردنی بەدەستەوە بوو، توانی گەشە بكات، ئەو كاریگەرییەش وێرانكاریی بەدواوە بوو.
رووداو: ئایا ئەوەی چارەسەری قەیرانی سووریای دواخست دەستێوەردانی رووسیا بوو یان حكومەتی بەشار ئەسەد خۆی ئەمەی كرد؟
مەعاز خەتیب: دەستێوەردانی رووسیا بۆ ئەوە نەبوو كە رشتنی خوێنی سوورییەكان بوەستێنێ، بەڵكو بۆ ئەوە هات بەرژەوەندییەكانی خۆی بپارێزێ. لەوانەش پاراستنی ئاسایشی پێگە و بنكەكانی لە سووریا لەدوای ئەوەی پێگەی لە عێراق و یەمەن و لیبیا لاواز بوو، هەروەها لە ئۆكراینا دووچاری كێشە بوو. ئێستا ئەوان لە سووریان و باجی گەورەی بوونیان لەوێ لەلایەن گەلی سووریاوە دەدرێت.
رووداو: ئێوە پێشتر سەرۆكی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا بوون، بۆچی بەر لە دەستێوەردانی رووسیا پەیوەندییەكی باشتان لەگەڵ مۆسكۆ دروست نەكرد، بۆ ئەوەی ئەم هەڵوێستەی ئێستای نەبێ؟
مەعاز خەتیب: ئەو دەمەی كە من لەوێ بووم رووسیا رۆڵێكی ئەوتۆی نەبوو، دەستیان بە هێرشە ئاسمانییەكانیشیان نەكردبوو. لە كۆنگرەی منشن هەوڵماندا لەگەڵ سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوە پەیوەندی دروست بكەین. چەند سەركردەیەكی ئۆپۆزیسیۆنی سووریاش هەوڵیاندا پەیوەندی لەگەڵ حكومەتی رووسیا دروست بكەن، بەڵام كاردانەوەی ئەرێنیمان لەلایەن رووسەكانەوە نەبینی. دواتر بەشێك لە ئۆپۆزیسیۆنی سووریا بەتەواوی دركیان بە قەبارە و ئاستی كاریگەریی رووسیا لەسەر ناوچەكە نەكرد و دژایەتییان كرد. ئەمەش بەڕای من هەڵەیەكی سیاسی بوو. دواتر لایەنی ئۆپۆزیسیۆن هەوڵی دا پەیوەندییەكانی لەگەڵ رووسیا باشتر بكات، بەڵام دۆخەكە تا دەهات بەرەو ئاڵۆزی دەڕۆیشت و ئێستا دۆخی سووریا بۆ یەكلاكردنەوەی حیسابەكان گۆڕدراوە و یەك فاكتەر ناتوانێت ببێتە هۆی چارەسەركردنی قەیرانی سووریا.
رووداو: ژمارەیەكی زۆر كۆبوونەوە لەسەر قەیرانی سووریا لە وڵاتە جیاجیاكان بەڕێوەچوون، قەیرانەكەش چارەسەر نەبوو، ئایا چارەسەرنەبوونی قەیرانەكە پەیوەندی بە بەرژەوەندیی وڵاتانەوە هەیە یان هۆكاری دیكەی هەیە؟
مەعاز خەتیب: بەڵێ، ئەوە روونە. تەنانەت ئەو كۆنگرانەی كە ناویان لێدەنرا كۆنگرەی هاوڕێیانی گەلی سووریا، تەنیا شوێنێك بوون بۆ پێشكەشكردنی قسەی پڕوپووچ و بێهوودە و هیچ بڕیارێكی راستەقینەیان لێ دەرنەدەچوو. لە دوایین كۆنگرەی تایبەت بە سووریا كە لە شاری لۆزانی سویسرا بەڕێوەچوو، هیچ كەسێك چ لەلایەنی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا یان حكومەت بانگهێشتی كۆنگرەكە نەكران. هەموو وڵاتانی پەیوەست بە سووریا خۆیان نغرۆی هەڵوێست و رەفتاری دژ بەیەك بوون و ئێستا دەیانەوێت رێگەی دەرچوونێك بۆخۆیان لە سووریا بدۆزنەوە و رزگاریان بێت لەو دۆخە.
رووداو: لە ئۆپۆزیسیۆنی سووریادا گرووپی جیاواز هەن، ئایا ئەو گرووپانەی پشتگیری لە ئەجێندای توركیا و ئەمریكا دەكەن، هۆكارن بۆ ئەوەی چارەسەری قەیرانەكە دوابكەوێ؟
مەعاز خەتیب: پێموایە ئەمریكا هۆكاری پەكخستن بوو. چونكە بەشێك لە ئۆپۆزیسیۆن باوەڕیان بە بەڵێنەكانی ئەمریكا كرد كە دابوویە ئۆپۆزیسیۆن سەبارەت بە دەستێوەردانی سەربازیی لە سووریا كە نەهات و هەرگیزیش نایەت. ئەمریكا دواتر بە روونی ئاشكرای كرد كە دەستوەرناداتە نێو كاروباری سووریا بەو جۆرەی بەشێك لە ئۆپۆزیسیۆن باوەڕیان وابوو، بەڵام هەڵسانەوەی ئۆپۆزیسیۆن لەو خەوە گەورەیە چەند ساڵێكی پێویست بوو.
رووداو: لە رۆژئاوای كوردستان پەیەدە ئیدارەیەكی پێكهێناوە، تێڕوانینی ئێوە بەرامبەر بەم ئیدارەیە و هێزەكانی سووریای دیموكرات چییە كە بڕیارە لە ئۆپەراسیۆنی كۆنترۆڵكردنەوەی رەققەشدا بەشداری بكەن؟
مەعاز خەتیب: هێزە نێودەوڵەتییەكان هەوڵ دەدەن هەموو هێزەكانی ناوچەكە بە سوودی خۆیان بەكاربهێنن. پشتگیری هەندێ لایەن بۆ بەرژەوەندی گەلی سووریا نییە، بەڵكو بۆ بەرژەوەندیی خودی ئەو وڵاتانەیە. سەبارەت بە دابەشكردنی خاكی سووریا ئەوە بابەتێكی مەترسیدارە و ئێمە دژ بەهەموو بیرۆكەیەكی جوداخوازی دەوەستینەوە. ئێمە پشتگیری لە مافەكانی هەموو پێكهاتەكانی نێو سووریا دەكەین كە لەوانەیە بۆ ماوەیەكی درێژ لەو پێكهاتانە زەوتكرابن.
دروستكردنی ئەو ئیدارانە لە باكووری سووریا بە قۆناغێكی قورسدا تێدەپەڕێت و هیچ ئەنجامێكی ئەرێنی جگە لە پەرتەوازەبوون و دابەشبوونی لێ ناكەوێتەوە. سووریا پێویستی بە جۆرە رێككەوتنێكی كۆمەڵایەتی نوێ هەیە كە تێیدا مافی پێكهاتەكان پارێزراوبن و مافەكانیش ناكرێت بە توندوتیژی بسەندرێن، چونكە ئەو توندوتیژییە كاردانەوەی توندی لێدەكەوێتەوە. هیچ پێكهاتەیەكی سووری نییە رووبەڕووی ستەم نەبووبێتەوە، تەنیا كورد نین كە ستەمیان لێكراوە، بەڵكو هەموو سوورییەكانن.
هاندان بۆ دابەشكردنی سووریا و سەپاندنی سیاسەتی دیفاكتۆ كێشەكان چارەسەر ناكات و ستەمی سەر كورد هەڵناگرێ، بەڵكو ستەمی دیكە بەجۆری دیكەی لێدەكەوێتەوە و جۆرێك لە كاردانەوەی توندی لێدەكەوێتەوە كە سوودی بۆ هیچ لایەك نییە.
رووداو: كەواتە ئێوەش لەگەڵ یەكێتیی خاكی سووریان، بەڵام ئەنجوومەنی نیشتمانیی كوردی كە لەنێو ئێوەدایە، وەكوو پەیەدە داوای فیدراڵی دەكەن، ئایا ئێوە لەگەڵ فیدراڵین؟
مەعاز خەتیب: با من نەچمە نێو ناوەكان. چونكە خودی فیدراڵی چەندین پێناسەی هەیە. من دەڵێم ئێمە سووریایەكی یەكپارچەمان دەوێت و سەرجەم پێكهاتەكانی سووریا دەبێت مافەكانی خۆیان دەستەبەر بكەن و رێككەوتنێكی كۆمەڵایەتی نوێ لەگەڵ یەكدی ببەستین تا مافی هەمووان پارێزراو بێت. دەبێت لێكتێگەیشتنێك هەبێت و رابردووش فەرامۆش بكرێت و هەمیشەش گوتوومانە: مافی گەلان لە بوونیانەوە سەرچاوە دەگرێ، نەك لە زۆریی ژمارەیان.
رووداو: ئەو لایەنە كوردییانە داوای فیدراڵییەكی وەكوو ئەوەی هەرێمی كوردستان دەكەن، ئایا دەسەڵات هەر لە دەستی حكومەتی ناوەندیدا چڕ ببێتەوە باشترە یان فیدراڵی هەبێ، لە كاتێكدا لە فیدراڵیشدا حكومەتی ناوەندی هەیە، بەڵام دەسەڵاتەكەی دابەش بووە؟
مەعاز خەتیب: پێموانییە دابەشكردن چارەسەر بێت. هەر لایەنێك خاوەن هێزی چەكداری بێت و خاوەن توانایەكی تایبەت بێت، پارچەیەك بۆ خۆی داببڕێت. ئێستا هەندێ گرووپی تەكفیری هەن كە كۆنترۆڵی رووبەری جوگرافی زۆر دەكەن، ئەوانیش بەڕێوەبردنی ناوخۆیی بۆ خۆیان دروست دەكەن. ئەو كاتە برا ئاشوورییەكانیش بەشێك بۆخۆیان دەپچڕن و عەرەب و كوردەكانیش بەشێك دەبەن. ئەوە هیچ سوودێك بەهیچ لایەنێك ناگەیەنێت و گرووپە بچووكەكان هیچ رۆڵێكیان نییە نە لە سیاسەتی نێودەوڵەتی و نە لە چالاكی ئابووری و كۆمەڵایەتی و سیاسیدا. ئێمە دەڵێین وڵاتێكمان دەوێت هەمووان كۆبكاتەوە. بەڕێوەبردنی كاتی تا باشبوونەوەی دۆخەكە شتێكی باشە، بەڵام بەمەبەستی كۆكردنەوەی گەل و وڵات بێت، نەك دابەشكردنی.
.jpg&w=3840&q=75)
