کوردیKURDÎENGLISHTÜRKÇEعربي
Rudaw Logo
راستەوخۆ
کوردستانهەواڵە ناوخۆییەکاندیاسپۆرا
رۆژهەڵاتی نێوەڕاست
جیهانئابووریهەڤپەیڤینتەندروستیپۆدکاستبیروڕاکولتووروەرزشمەڵتیمیدیابەرنامەکاندۆکیۆمێنتاری
راستەوخۆ
Rudaw

ئەپلیکەیشنی رووداو دابەزێنە

App StoreGoogle Play
نهێنیپارێزی•مەرج و بەندەکان

© 2026 هەموو مافەکان پارێزراون.

Rudaw

ئەپلیکەیشنی رووداو دابەزێنە

App StoreGoogle Play
نهێنیپارێزیمەرج و بەندەکان

© 2026 هەموو مافەکان پارێزراون.

منداڵانن لە سووریا. وێنە: یونسێف

منداڵانن لە سووریا. وێنە: یونسێف

جیهان

راپۆرتێک: چواریەکی جیهان لە ناوچەی شەڕدا دەژین

نیاز مستەفا

نیاز مستەفا

19-11-2026
گوێبگرە
0:00
0:00
قەبارەی دەق
نیاز مستەفا هەواڵسازە لە تۆڕی میدیایی رووداو. ئەو لە بەشی نێودەوڵەتی کار دەکات و تیشک دەخاتە سەر کاروباری نێودەوڵەتی و ئەو رووداوە جیهانییانەی کە جێگەی بایەخی خەڵکن لە کوردستان، عێراق، ناوچەکە و هەموو جیهان. خاوەنی سێ ساڵ ئەزموونە لەم بوارەدا. نیاز مستەفا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی وزە لە زانکۆی ئەمریکی لە عێراق - سلێمانی (AUIS) و بڕوانامەی ماستەری لە سیاسەت و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی کوردستان- هەولێر (UKH) هەیە.
نیاز مستەفا
نیاز مستەفا19-11-2026
نیاز مستەفا هەواڵسازە لە تۆڕی میدیایی رووداو. ئەو لە بەشی نێودەوڵەتی کار دەکات و تیشک دەخاتە سەر کاروباری نێودەوڵەتی و ئەو رووداوە جیهانییانەی کە جێگەی بایەخی خەڵکن لە کوردستان، عێراق، ناوچەکە و هەموو جیهان. خاوەنی سێ ساڵ ئەزموونە لەم بوارەدا. نیاز مستەفا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی وزە لە زانکۆی ئەمریکی لە عێراق - سلێمانی (AUIS) و بڕوانامەی ماستەری لە سیاسەت و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی کوردستان- هەولێر (UKH) هەیە.

بابەتی پەیوەندیدار

کۆبوونەوەی لووتکەی ترەمپ، پووتین و شی بەبێ رێککەوتن کۆتاییهات
جیهان19-11-2026

کۆبوونەوەی لووتکەی ترەمپ، پووتین و شی بەبێ رێککەوتن کۆتاییهات

بەریتانیا لەسەر کۆمەڵکوژیی رۆهینگیا: پاشکۆی سەربازیی میانمار دەردەکەین
جیهان19-11-2026

بەریتانیا لەسەر کۆمەڵکوژیی رۆهینگیا: پاشکۆی سەربازیی میانمار دەردەکەین

ترەمپ، شی جینپینگ و پووتین "جاڕنامەی ئاشتی" بڵاودەکەنەوە
جیهان19-11-2026

ترەمپ، شی جینپینگ و پووتین "جاڕنامەی ئاشتی" بڵاودەکەنەوە

رووداو دیجیتال


بەگوێرەی راپۆرتێکی نوێی رێکخراوی منداڵپارێزان کە رۆژی پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە، لە ساڵی 2025ـدا ژمارەیەکی پێوانەیی منداڵان لە جیهاندا لە ناوچەکانی شەڕ و ململانێدا ژیاون، هاوکات پێشێلکارییەکانی وەک رێگریکردن لە گەیشتنی هاوکارییە مرۆییەکان، رفاندن و تووندوتیژیی سێکسی بە شێوەیەکی بەرچاو زیادیان کردووە.


لە نوێترین راپۆرتی زنجیرەیی (جەنگ دژی منداڵان رابگرن)، رێکخراوە مرۆییەکە ئاشکرای کردووە کە لە ساڵی 2025ـدا 589 ملیۆن منداڵ لە جیهاندا لە ناوچەکانی شەڕدا ژیاون. ئەمەش بەرزترین ئامارە لەوەتەی تۆمارکردنی داتاکان لە ساڵی 1990ـەوە دەستی پێکردووە و زیاتر لە دوو هێندەی کۆی گشتیی نێوەڕاستی نەوەدەکانی سەتەی رابردووە.


فلۆریان وێستڤاڵ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری رێکخراوی منداڵپارێزانی ئەڵمانیا گوتی: "بۆ ملیۆنان منداڵ، ترس، تووندوتیژی و ئاوارەبوون بوونەتە بەشێک لە ژیانی رۆژانەیان"؛ ئاماژەی بەوەش کرد، دەبێت ئەم ئامارانە ببنە "زەنگێکی بەئاگاهێنانەوە" بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.


منداڵانی ناوچەکانی شەڕ لە کوێ دەژین؟


راپۆرتەکە دەریخستووە کە لە ساڵی 2025ـدا نزیکەی دوو لە هەر پێنج منداڵێک لە هەردوو کیشوەری ئەفریقا و رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا لە ناوچەکانی شەڕدا ژیاون؛ تەنیا کیشوەری ئەفریقا 44%ـی کۆی گشتیی ئەو منداڵانەی جیهانی لەخۆگرتووە کە لە ناوچەکانی شەڕدا دەژین و رێژەی منداڵانی بەرکەوتووی شەڕ لەو کیشوەرەدا لە ماوەی 15 ساڵی رابردوودا زیاتر لە سێ هێندە زیادی کردووە (لە 12%ـەوە لە ساڵی 2010 بۆ 39% لە ساڵی 2025).


لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیش، 40.2%ـی منداڵان لە ساڵی 2025ـدا لە ناوچەکانی شەڕدا ژیاون. ژمارەی منداڵانی کاریگەربوو بە شەڕ و جەنگ لە ناوچەکەدا بە رێژەی نزیکەی 29% زیادیکردووە؛ بە جۆرێک لە 52 ملیۆن منداڵەوە لە ساڵی 2024 بۆ 67 ملیۆن منداڵ بەرزبووەتەوە.


زیادبوونی پێشێلکارییە مەترسیدارەکان دژی منداڵان


راپۆرتەکە ئاماژەی بە زیادبوونی بەرچاوی رێگریکردن لە گەیشتنی هاوکارییە مرۆییەکان بە منداڵان کردووە؛ بە جۆرێک لە ساڵی 2025ـدا هەشت هەزار و 322 حاڵەتی پشتڕاستکراوەی رێگریکردن لە هاوکاریی مرۆیی تۆمارکراون، کە 16 هێندە زیادی کردووە بەراورد بە دەیەی رابردوو (لە ساڵی 2015 تەنیا 509 حاڵەت و لە ساڵی 2005 تەنیا هەشت حاڵەت تۆمارکرابوون).


فەلەستین زۆرینەی ئەو حاڵەتانەی تێدا تۆمارکراوە بە پێنج هەزار و 946 رووداو، کە دەکاتە زیاتر لە 70%ـی هەموو حاڵەتە تۆمارکراوەکانی جیهان. بەمەش رێگریکردن لە هاوکارییە مرۆییەکان بووەتە دووەم باوترین پێشێلکاری دوای کوشتن و کەمئەندامکردنی منداڵان.


چڕبوونەوەی پێشێلکارییەکان و ئامارەکانی ساڵی 2025


بەگوێرەی لێکۆڵینەوەکە، نەتەوە یەکگرتووەکان بە گشتی 38 هەزار و 967 پێشێلکاریی مەترسیداری دژی منداڵان لە ساڵی 2025ـدا پشتڕاست کردووەتەوە، کە دووەم بەرزترین ئاماری ساڵانەیە دوای ئامارە پێوانەییەکەی ساڵی 2024 (41,763 پێشێلکاری).


زیاتر لە نیوەی ئەم پێشێلکارییانە تەنیا لە سێ ناوچەدا روویانداوە: فەلەستین، کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ و نەیجیریا. تەنیا فەلەستین 12 هەزار و 449 پێشێلکاریی پشتڕاستکراوەی تێدا تۆمارکراوە کە نزیکەی یەک لەسەر سێی هەموو حاڵەتەکانی جیهانە.


دیارترین ئامارەکانی پێشێلکارییەکانی ساڵی 2025 ئەمانەن:


بە گوێرەی راپۆرتەکە، 14 هەزار و 224 منداڵ کوژراون یان کەمئەندام بوون؛ پێنج هەزار و کوژران یان کەمئەندامبوونی 14,224 منداڵ لە شەڕ و جەنگەکاندا.


تۆمارکردنی ژمارەیەکی پێوانەیی لە رفاندنی منداڵان کە گەیشتووەتە 5,128 حاڵەت.


تۆمارکردنی 1,787 حاڵەتی تووندوتیژیی سێکسی (بە رێژەی 71% لە ماوەی دەیەی رابردوودا زیادی کردووە و 86%ـی حاڵەتەکان لە ناوچەکانی شەڕی ئەفریقا، بەتایبەت کۆنگۆ و سوودان بوون).


زیادبوونی هێرشەکان بۆ سەر قوتابخانە و نەخۆشخانەکان بۆ پێنجەمین ساڵی لەسەریەک، کە گەیشتووەتە 2,930 حاڵەت؛ خاکەکانی فەلەستین بە 837 هێرش و ئۆکراینا بە 643 هێرش زیاتر لە نیوەی هێرشەکانی جیهانیان تێدا تۆمارکراوە.


لە کۆتایی راپۆرتەکەدا رێکخراوی منداڵپارێزان جەختی کردووەتەوە: "منداڵان مافی ئەوەیان هەیە دوور لە تووندوتیژی بژین. گۆڕینی ئەم دۆخە پێویستی بە بڕیاری سیاسی هەیە کە سەلامەتیی منداڵان بخاتە پێشینەی کارەکانەوە، لەگەڵ پابەندبوونێکی بەردەوام بۆ راگرتنی جەنگ دژی منداڵان."


بابەتی پەیوەندیدار

کۆبوونەوەی لووتکەی ترەمپ، پووتین و شی بەبێ رێککەوتن کۆتاییهات
جیهان19-11-2026

کۆبوونەوەی لووتکەی ترەمپ، پووتین و شی بەبێ رێککەوتن کۆتاییهات

بەریتانیا لەسەر کۆمەڵکوژیی رۆهینگیا: پاشکۆی سەربازیی میانمار دەردەکەین
جیهان19-11-2026

بەریتانیا لەسەر کۆمەڵکوژیی رۆهینگیا: پاشکۆی سەربازیی میانمار دەردەکەین

ترەمپ، شی جینپینگ و پووتین "جاڕنامەی ئاشتی" بڵاودەکەنەوە
جیهان19-11-2026

ترەمپ، شی جینپینگ و پووتین "جاڕنامەی ئاشتی" بڵاودەکەنەوە

پێشنیازەکان

ئەمەنەش ببینە