سەرکەوتنی گەورەی پارتی دیموکرات لە هەڵبژاردنی نیوەخولی 3ـی تشرینی دووەمی ئەمریکا، پاشەکشەیەکی گەورەی سیاسی بە دۆناڵد ترەمپ کرد و شەپۆلێکی نوێی نادڵنیایی خستە نێو بازاڕە داراییەکانی جیهانەوە. کۆنتڕۆڵکردنەوەی هەردوو ئەنجوومەنی نوێنەران و پیران لەلایەن دیموکراتەکانەوە، دەسەڵاتی ئەوەیان پێدەدات کە لە ماوەی دوو ساڵی کۆتایی خولی سەرۆکایەتیی ترەمپ دا، بەربەستی گەورە لە کاتی یاسادانان دا بۆ ئیدارەی ترەمپ دروست بکەن. بازاڕەکانیش دەستبەجێ کاردانەوەیان پێشاندا. پشکەکانی کەرتی تەکنەلۆژیا کەوتنە ژێر گوشارەوە، بەهای دۆلار پاشەکشەی کرد، قەواڵەکانی گەنجینە بەرزبوونەوە و نرخی زێڕیش ئاستی 4,000 دۆلاری بۆ هەر ئۆنسەیەک تێپەڕاند.
کاردانەوە خێرای بازاڕ گەورەترە لە تەنیا گۆڕینی سەرکردایەتی کۆنگرێس. بازاڕەکان ئێستا هەڵسەنگاندن دەکەن بۆ ئاسۆی خەرجییەکانی حکومەت، وەبەرهێنانی کۆمپانیاکان، یاسا و رێساکانی پەیوەست بە کەرتی تەکنەلۆژیا، رێژەی سوود و ئاراستەی گشتی ئابووریی ئەمریکا. هەرچەندە کۆنگرێسی نوێ تاوەکو مانگی کانوونی دووەمی 2027 دەستبەکار نابێت، بەڵام وەبەرهێنەران لە ئێستاوە خۆیان بۆ قۆناخێکی نوێی چەقبەستنی سیاسی لە واشنتن ئامادە دەکەن.
پشکەکانی تەکنەلۆژیا لەبەردەم گەورەترین بەربەستدان
کەرتی تەکنەلۆژیا رووبەڕووی خێراترین گوشار بووەوە، بە جۆرێک کە بەهای پشکەکانی ئەمریکا لە گرێبەستەکانی داهاتوودا، بەخێرایی دابەزی، لەوانە گرێبەستەکانی پێنوێنی ئێس ئەند پی 500 بە رێژەی 0.6%، و گرێبەستەکانی پێنوێنی ناسداک لە ساتێکدا بە رێژەی زیاتر لە 2% داڕمان. ئەم کاردانەوە تووندەی ناسداک لەو نیگەرانییانەوە سەرچاوە دەگرێت کە کۆنتڕۆڵی دیموکراتەکان، چاودێری یاسایی تووندتر بەسەر پەرەپێدانی ژیریی دەستکرد و کۆمپانیا زەبەلاحەکانی تەکنەلۆژیادا دەسەپێنێت.
ئەم ترسە بەتایبەتی لە کەرتی ناوەندەکانی داتادا، قورسە کە بووەتە یەکێک لە گەورەترین بزوێنەرەکانی وەبەرهێنان لە ئەمریکا. کۆمپانیاکان سەرمایەیەکی یەکجار گەورەیان بۆ ژێرخانی کۆمپیوتەری، چیپە ئەلیکترۆنییەکان و دابینکردنی وزەی کارەبا تەرخان کردووە. لەبەر ئەوەیە هەر بەربەستێکی یاسایی یان دواکەوتنی پڕۆژەکانی ناوەندی داتا، راستەوخۆ کار دەکاتە سەر پلانی وەبەرهێنانی کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکان.
زێڕ بەرزبووەوە بۆ زیاتر لە 4,000 دۆلار
زێڕ یەکێک بوو لە سوودمەندە سەرەکییە دەستبەجێیەکانی ئەم دەرئەنجامە. نرخی زێڕ بە رێژەی 2.2% بەرزبووەوە و گەیشتە نزیکەی 4,016 دۆلار بۆ هەر ئۆنسەیەک و ئاستی دەروونی 4,000 دۆلاری شکاندەوە. هاوکات نرخی زیو بە رێژەی نزیکەی 3.8% بەرزبووەوە. بەرزبوونەوەی کانزا بەنرخەکان بەهۆی لاوازبوونی دۆلار، دابەزینی سوودی قەواڵەکانی گەنجینەی ئەمریکا و خواستی خۆپارێزی لە بەرامبەر نادڵنیایی سیاسی روویداوە.
سوودی قەواڵە 10 ساڵییەکانی گەنجینە بۆ نزیکەی 4.91% دابەزی و پێنوێنی دۆلاریش بە رێژەی 0.37% پاشەکشەی کرد بۆ 101.34 خاڵ. دابەزینی سوودی قەواڵەکان، وەبەرهێنان لە زێڕ سەرنجراکێش دەکات و دابەزینی دۆلاریش کڕینی زێڕ بۆ کڕیارانی نێودەوڵەتی هەرزانتر دەکات. لەگەڵ ئەوەش دا، ئاراستەی داهاتووی زێڕ بەستراوەتەوە بە هەڵاوسان و سیاسەتی بانکی ناوەندیی ئەمریکا. بازاڕەکان هێشتا ئەگەری بەرزکردنەوەی سوودی بانکی لە مانگی کانوونی یەکەم دا لەبەرچاو دەگرن کە دەکرێت رێگری لە بەرزبوونەوەی زیاتری نرخەکان بکات.
بازاڕی قەواڵە و دۆلار
بازاڕی دۆلار و قەواڵە داراییەکان پێشبینییەکانی خۆیان بۆ سنوورداربوونی دەسەڵاتی ئیدارەی ترەمپ پێشاندەدەن. کۆنتڕۆڵکردنی کۆنگرێس لەلایەن دیموکراتەکانەوە، توانای ترەمپ بۆ کەمکردنەوەی باج و زیادکردنی خەرجییەکان لە رێگەی یاسادانانەوە، رووبەڕووی بەربەستی گەورە دەکاتەوە. وەبەرهێنەران پێشبینیی چەقبەستنی زیاتری سیاسی و تاوەکو رادەیەک سنووردارکردنی وەرگرتنی قەرز لەلایەن حکومەتەوە دەکەن، ئەوەش نرخی قەواڵەکانی بەرزکردەوە و سوودەکەیانی دابەزاند.
دابەزینی بەهای دۆلاریش دەتوانێت پاڵپشتی لە بازاڕی کانزاو کاڵاکان، لەنێویاندا زێڕ بکات و بۆ ئابووریی بازاڕە تازەپێگەیشتووەکانیش بەسوود دەبێت، بەڵام سەرۆکی ئەمریکا هێشتا دەسەڵاتی بەرفراوانی لە بواری بازرگانی، پێناسەی گومرگی و سیاسەتی دەرەوەدا هەیە، بۆیە کۆنتڕۆڵی کۆنگرێس بە شێوازێکی ئۆتۆماتیکی تەواوی سیاسەتەکانی ئیدارەی ترەمپ هەڵناوەشێنێتەوە.
نەوت، کاریگەرە بە جیۆپۆلەتیک نەک هەڵبژاردن
لە هەمان کاتدا، نرخی نەوت زیاتر لەوەی لەژێر کاریگەریی هەڵبژاردنەکەدا بێت، پەیوەستە بە رووداوە جیۆپۆلەتیکییەکانەوە. نەوتی خاوی برێنت لە دەوروبەری 103 بۆ 104 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک مامەڵەی پێوە دەکرێت، لە کاتێکدا وەبەرهێنەران چاودێریی پێشهاتەکانی جەنگی ئێران و ئۆکراینا و مەترسییەکانی سەر تەنگەی هورمز دەکەن کە پێشتر 20٪ـی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕی.
هەرچەندە کۆنگرێسێکی دیموکرات دەتوانێت چاودێری لەسەر سیاسەتی وزە زیاد بکات، بەڵام ناتوانێ دەستبەجێ بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکا بگۆڕێت. ئەگەر دەرئەنجامە سیاسییەکان ببنە هۆی خاوبوونەوەی گەشەی ئابووری، رەنگە خواست لەسەر نەوت کەم ببێتەوە. بە پێچەوانەشەوە، هەر پەرەسەندنێکی سەربازی لە جەنگی ئێران دا، دەتوانێت بەبێ گوێدانە ئەنجامی هەڵبژاردن، نرخەکان بەرزتر بکاتەوە.
کاریگەری لەسەر کەرتەکانی دیکە
ئەم هەڵبژاردنە کاریگەریی لەسەر کەرتەکانی وزەی نوێبووەوە، بانکەکان، چاودێریی تەندروستی و دراوە دیجیتاڵییەکانیش دەبێت. دیموکراتەکان هەوڵدەدەن بەشێک لە بەربەستەکانی بەردەم وزەی پاک هەڵگرن و چاودێری بەسەر کۆمپانیا دارایی و تەکنەلۆژییەکاندا تووندتر بکەن، بەڵام گۆڕانکارییە گەورە یاساییەکان سەخت دەبن، لەبەرئەوەی ترەمپ مافی ڤیتۆی سەرۆکایەتیی هەیە. پێدەچێت ئەنجامەکە زیاتر ببێتە هۆی چاودێریی تووندتر لەلایەن کۆنگرێس و نادڵنیایی لە یاسا و رێساکان، نەک هەڵگەڕانەوەیەکی دەستبەجێ لە سیاسەتی ئابووریی ئەمریکا.
بۆ وەبەرهێنەرانی جیهان، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە کە ئایا ئەم وەرچەرخانە سیاسییە دەبێتە هۆی لاوازبوونی گەشەی ئابووریی ئەمریکا، یاخود تەنیا دەسەڵاتەکانی ئیدارەی ترەمپ سنووردار دەکات؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە، دەبێت بڵێین، لە مانگەکانی داهاتوودا، ئاراستەی دۆلار، سوودی راستەقینەی قەواڵەکان، سیاسەتی بانکی ناوەندیی ئەمریکا و قەبارەی وەبەرهێنانی کۆمپانیاکان، زۆر لە ئەنجامی هەڵبژاردنەکە گرنگتر دەبن.
