گوڵەكانی شۆڕشی یاسەمین، خەونی نەوەكانی بە ژیانێكی دیكەوە، لە هەموو جیهانی عەرەبدا رەنگاوڕەنگ نەكرد . لەو شوێنانەدا كە بای شۆڕش بردنی، تێكەڵی بارووت و گڕ بوون، دەرگای دۆزەخیان لەسەر جیهانێك كردەوە و بووە كێڵگەی جەنگێكی كراوە كە هەمووان تێیدا یەكدی دەكوژن بە نەتەوەو ئەتنی و ئایین و باوەڕ و مەزهەب و تیرەو خێڵەكانەوە، كێڵگەی جەنگێكی یەكلاكەرەوەی كێشەو ململانێ جێماوەكانی دوای جەنگی سارد لەنێو ركابەرە نێودەوڵەتییەكاندا.
لەگەڵ سەرهەڵدانی یەكەم خۆپیشاندانی بەهاری عەرەبی لە سووریا لە یەكەم مانگی بەهاردا لە مارتی 2011، كاتێك بەشار ئەسەد یەكەمین گوتاری تەلەڤزیۆنیی دا، شۆڕشگێڕەكانی فەیسبووك و تویتەری خۆشنوود بە چارەنووسی بن عەلی و موبارەك و قەزافی، بەگاڵتەوە لەسەر تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان نووسییان (تەنیا یەك دوو گوتاری دیكەی ماوەو ئیتر ئەویش دەڕوات). بەڵام پاش پێنج ساڵ لە ململانێی خوێناوی، سووریا وێران بووە و هێشتا ئەسەد لەجێی خۆی ماوە. زیاد لە 11 ملیۆن سووری رۆیشتن و پێنج ملیۆنیان سووریایان جێهێشتووە و ئەوانی دیش لە ناوخۆی سووریادا ئاوارە و بێلانە بوون، بەڵام ئەسەد نەڕۆیشتووە. زیاد لە 250 هەزار سووری كوژران و هێشتا ئەسەد زیندووە.
ئەو پێشتر بەڵێنی بە هاوسەرەكەی دابوو كە چارەنووسی ئەو هەرگیز وەكو چارەنووسی سەدام و بن عەلی و موبارەك و قەزافی نابێت، دەشێت راستی كردبێت، بەهاری عەرەبی لە خاكێكدا روویدا كە دەشێت شوێنی شۆڕش و خەونی ئایندەیەكی جوانتر نەبێت، بەڵكو شوێنی جەنگێكی جیۆپۆلیتیكی و ململانێ نێودەوڵەتییەكانە كە دەشێت دواجار دوای ئەو هەموو كوشتارە، سەری ئەسەد و هاوسەرە نازدارەكەی گەورەبووی شاری لەندەن، بە سەلامەتی لەو جەنگە قوتار بكات.
ئەوەی پێنج ساڵە لە سووریا روودەدات، هەر لە سەرەتاوە لەنێو ئەو جەنگە خوێناوی و وێرانە و ئاسمانی هەمیشە دووكەڵاوی و بارووتی چەكەكاندا، خەونی شۆڕش و بەهاری لاوانی خەونبینی بە جیهانێكی جوانترەوە، بزر و زیندەبەچاڵ كرد.
ئەوان لە خاكێكدا خەونیان بینی كە مەیدانی جەنگێكی جیهانیی شاراوەی رانەگەیەنراوە، خاكێك كە تەنیا لەسەر تۆڕەكانی كۆمەڵایەتی شۆڕش و جەنگی تێدا ناكرێت، بەڵكو لەسەر زەمین ركابەری و ململانێی چەندین ساڵە هەیە و چەندین هێزی جیهانی و ئیقلیمی و ناوچەیی جەنگی راستەقینەی تێدا دەكەن و ئایندەی خۆیانی تێدا دەبیننەوە، بۆیە ئەوەی لە سووریا روویدا هەموو هاوكێشەكانی گۆڕی و شوێن و پێگەو بەرژەوەندی و ئارامیی هەموو ئەكتەرەكانی ئەو جەنگەی لەنێو خاكی وێرانكراوی خۆیدا پێكدادا.
جەنگەكە لە سنووری خۆی پەڕییەوە و بووە جەنگێكی جیهانی ناو جیۆپۆلیتیكایەكی ئاڵۆز و هەڵگری كێشەیەكی سەد ساڵە. ئەوەی دواجار لەدوای ئەو جەنگە بە سەركەوتوویی دێتە دەرێ، ئەوانەن كە لە دوای جەنگ لە دانوستاندن و دابەشكردنەوەكاندا شوێنێكیان دەبێت.
ئایا شوێنی كورد لەكوێدایە؟ دوای جەنگەكان شوێنێكی لەناو هۆڵی دانوستاندنەكان و داڕشتنەوەی نەخشەكان بە تەنیشت سیاسییەكانەوە دەبێت كە لە دوای جەنگ دەچنە سەر مێزی گفتوگۆ، یان هەر تەنیا لە دەرەوەی هۆڵەكە و بە تەنیا لە سەنگەرە چۆڵكراوەكاندا بە جلی جەنگاوەرەوە دەمێنێتەوە؟
مەینەتیی كورد ئەوە بوو كە نە لە سیڤەر و نە لە لۆزان لە ناوەوەی هۆڵەكانی گفتوگۆ شوێنێكی نەبوو، دوای سەد ساڵ هەمان مەینەتی لە چاوەڕوانی كوردی بێ هاوپەیماندایە لە هۆڵەكانی دانوستاندندا. جەنگ تاكتیكە بۆ ستراتیژێك كە هەڵگری ئامانجێكی سیاسییە، سەركەوتن لە جەنگدا دانیشتنە لەسەر مێزی دانوستاندن بۆ داڕشتنەوەی نەخشەی دوای جەنگ كە ئێستا لە سووریا سەرەتاكەی دەركەوتووە و هێشتا كورد بەشێكی تێدا نییە.
سەرەتای كۆتایی جەنگێكی درێژخایەن و دەستپێكی قۆناغێكی نوێ لە ناوچەكەدا دەركەوتووە كە لە سەرهەڵدانی راپەڕینی سووریا و پێنج ساڵ جەنگەوە ئەكتەرەكانی ئەو گەمە خوێناوییە دوای پێكدادانیان لە سەنگەرەكاندا، بە ناچاری بە هاوپەیمان و دژ و ركابەر و بە دۆڕاو و براوەكانەوە لەسەر مێزی دانوستاندن بەرامبەر یەكدی دەكاتەوە. ئەفسوس پێدەچێت كوردی رۆژئاوا بە تەنیا هەر لەسەنگەرەكاندا بێ هاوپەیمان و بێ بەرامبەر، بێ ئەوەی كەس گوێی لێ بگرێت، جێبهێڵرێت و جارێكی دی لە دابەشكردنەوەكەدا بە دۆڕاوی بمێنێتەوە.
هەڵەكە لەكوێدایە؟ ئایا رۆژاڤا خۆی نەیزانی كێ لەو جەنگەدا هاوپەیمان و كێ دوژمنیەتی؟
ستراتیژ و پرۆژەی هەموو لایەنەكانی ئەو جەنگە و گەمەكانی ناو ئەو جیۆپۆلیتیكایە ئاشكرا و دیارن، خەلافەتەكەی داعش دەپووكێتەوە و جارێكی دی دەچێتەوە ناو خەونێكی مێژوویی نەزۆك ، بەڵام ڕێگە لەوە ناگرێت نەوە سوننییەكانی دوای داعش و بەپاڵپشتیی سعودیە و قەتەر ببنە ئەكتەرێكی سەر مێزی دانوستاندن.
توركیا بە ئاشكرا لە خەمی پاراستنی سنوورەكانی خۆیدا و رێگەگرتن لە ئۆتۆنۆمیەكەی ناوچەیەكی تری كوردستان بە تەنیشت سنوورەكانیەوە كە نەك هەر رۆژئاوا بەڵكو باكووری كوردستانیش و ئەو بەشەی كە توركیا لە سەرەتای دروستبوونیەوە بەناوی كوردستان ناوی ناهێنێت، لە سنووری ئەو ئۆتۆنۆمیەدا دەبینێت، دواجار ناچار دەبێت لەبەرامبەر سەری پارێزراوی ئەسەددا لەسەر مێزی دانوستاندن دانیشێت.
ئێران پاراستنی قەڵەمڕەوی خۆی و بوونی لە ناوچەكەدا لە ڕێگەی پاراستنی هاوپەیمانە عەلەویەكەیەوە زامن دەكات، عێراق ئومێدی گەڕانەوەی یەكپارچەیی بۆ دەوڵەتێكی لێكترازاو و لەرزۆكی ناوچەكەیە كە بووەتە لانكەی هەموو كێشەكان، هەرێمی كوردستان نەك پاراستنی هەرێمەكەی بەڵكو لە هەنگاوی بەدیهێنانی خەونی كردنی ئەو هەرێمەدایە بە دەوڵەت. رووسیا لە دوای جەنگی سارد و سەرهەڵدانەوەیەوە لەگەڵ كێشەی سووریادا، پاراستنی پێگەی ستراتیژی و بەرژەوەندییەكانی لە بەرامبەر لەشكركێشیی ئەمەریكا و رۆژئاوا بۆ ناوچەكە بە سەركەوتوویی و بە پاراستنی سەری ئەسەدەوە لەو گەمەیە دێتە دەرێ.
دواجار دەشێت هەموو لایەنەكانی ئەو گەمەیە بە خواست و پرۆژەیەكەوە بەرامبەر یەكدی دانیشن و كارتەكانیان بخەنە سەر مێز، بەڵام لەم نێوەدا كەس نەیزانی ئەو ئۆتۆنۆمییە سنوور كراوەیەی نێوان توركیا و سووریای كوردی ڕۆژئاوا و بە پیرۆزكردنی پەكەكە و پشتیوانی جارێك ئێران و جارێك ئەسەد و ئەو كانتۆنانەی ڕاگەیەنران و ناوی كوردستانیان لێ نەنرا، چ ستراتیژ و پرۆژەیەكی لەپشتەوە بوو، پەیەدە جەنگەكەی بۆ كێ كرد؟ یان روونتر جەنگەكەی بۆ كورد كرد یان بۆ ئەوانی دی؟
وەكو دیارترین و چالاكترین كاراكتەری جەنگەكان لە پشت غروری ئەو سەركەوتنانەوە چ ستراتیژ و پرۆژەیەكی هەبوو بۆ پاراستنی ناوچەیەك كە خۆیان بە كوردستانی ناونانێن و پێناسەی "رۆژاڤا"یان پێ خۆشترە بۆ ئەو كانتۆنانەی كە ئاڵای كوردستانیان بەسەرەوە نییە؟ پرۆژەی پەیەدە چی بوو لە كاتێكدا ساڵح موسلیم پێیوایە ئیدی باوی دەوڵەتی نەتەوە نەماوە؟
ئێستاش دوای ئەو هەڵە ستراتیژیەی پەیەدە كردی بە تێكەڵكردنی مەسەلەی كوردی سووریا لەگەڵ هاوكێشەی پەكەكە لە توركیا، ساڵح موسلیم كە ئێستا بەدەست سووریاوە دەناڵێنێت و تازە پێیوایە هاوپەیمانییەكی دوژمنانەی سێكوچكەی توركیا- ئێران- سووریا دژی لەناوبردنی رۆژاڤا لەئارادایە، چاوەڕوانی چی دەكات لە كۆتایی گەمەكە؟
ئەو كە لە پەرلەمانی ئەوروپاوە گوتی بەڵگەمان هەیە لەسەر پەیوەندیی توركیا و داعش و هەرچی دەیەوێت با بێتە لای ئێمە، ئاسانتر نەبوو هەر لەو پەرلەمانی ئەوروپایەوە كە توركیا دەیەوێت ببێتە ئەندامی، بەڵگەكانی بڵاو بكردایەتەوە كاتێك دەزانێت شوێنێكی نابێت لە هۆڵی دانوستاندنەكانی دوای جەنگدا؟
دوای ئەوەی تازە مەسەلەی رۆژاڤا بووەتە بەشێكی دانەبڕاو لە مەسەلەی پەكەكە و گرێدراوەتەوە بە چارەنووسییەوە لە توركیا، لە هاوكێشە جیۆپۆلیتیكیەكەی دوای جەنگدا تا دێت دەرگای بەدەستهێنانی مافێك بۆ ئەو بەشەی كوردستان بە داخراوی دەهێڵێتەوە، ئەگەر توركیا و ئێران و سووریا كێشەی كوردستانی سووریا وەكو بەشێك لە كێشەی پەكەكە سەیر بكەن، لە كۆتایی گەمەكەدا و لە پاداشتی دواجار پاراستی سەری ئەسەد و ئاشتبوونەوەی هەموو ركابەرەكاندا، دوور نییە ساڵح موسلیم هەمان چارەنووسی ئۆجەلانی هەبێت. ئەمە دەشێت سیناریۆی گەمەیەكی پیس و پڕ خیانەتی مێژوویی بێت كە كورد خۆی تێیناگات، بەڵام هەمیشە دەبێتە بەشێك لە داڕێژەری ئەو خیانەتانە.
