قاعیدە لەناو ئەشكەوت و كونە شاخەكانی ئەفغانستانەوە، بە سوپایەكی ژێرزەمینی بەناوی (سوپای ئیسلامیی رزگاركردنی شوێنە پیرۆزەكانی ئیسلام) وێرانكردنی هەر شوێنێكی كە لەژێر هەیمەنەی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكادا بێت، راگەیاندبوو. پێش قاعیدە، ئەمەریكا بە فەتوای خومەینی بە شەیتانی گەورەی سەر زەوی ناوزەد كرابوو. سەرباری جیاوازیی مەزهەبی، بەڵام قاعیدە لەم دروشمەدا لەگەڵ ئەو رابەرە یەكی دەگرتەوە. دوای پەلامارە تیرۆریستیە هاوكاتەكەی ئابی 1998 بۆ سەر هەردوو سەفارەتی ئەمەریكا لە نایرۆبیی پایتەختی كینیا و داروسسەلامی پایتەختی تەنزانیا، شاگەشكە بە تێپەڕبوونی ئەو هێرشانە بێ تۆڵە ، قاعیدە لە 11ی سێپتەمبەری 2001دا بە هێرشێكی بێ وێنە لەناو دڵی ئەمەریكادا كە دواتر مێژووی جیهانی گۆڕی، دەیویست لەڕێی رووخاندنی بورج و رەمزە گەورەكانی سیاسی، ئابووری و كولتووری رۆژئاواوە، شارستانێتییەك لەبەردەم سوپای ژێرزەمینی رزگاركردنی شوێنە پیرۆزەكانی ئیسلامدا بەچۆكدا بهێنێت. بەڵام ئەمەریكا بە هێنانی سوپا و تانك و فڕۆكە بۆ لانكەی تیرۆر و دروشمی پاككردنەوەی كانگای بەد و شەڕ، ویستی كۆتایی بە خەونی ئەو سوپایە بهێنێت و جیهانیش لە جەنگ دووربخاتەوە. كەچی وێرانكردنی جوگرافیایەك هەڕەشەی وێرانكردنی دنیای بەدوای خۆیدا هێنا. دواتر نەوەكانی بەد و تیرۆر جیهانێكی بێ سنووریان كردە بەرەی جەنگە پیرۆزەكەیان و لە كونە شاخ و ژێر زەمینەكانی كانگای تیرۆرەوە هاتنە دەرێ و بە دنیادا بڵاوبوونەوە. لەوساوە جیهان كەوتە ناو جەنگێكی كراوەی بێ سنوور و نادیارەوە كە خودی جۆرج بووش، شایەتی داڕمانی دوو مەزنترین تاوەرەكانی مانهاتن و سەمبۆلی باڵادەستیی ئەمەریكا، بووە داهێنەری ئەو چەمكی جەنگی كراوەیە.
جۆرج بووشی سەرۆكی ئەمەریكا لە دوای هێرشە تیرۆریستییەكانی 11ی سێپتەمبەر، لە 20ی سێپتەمبەری 2001 لەبەردەم كۆنگرێسدا، سەرەتای جەنگی خێرخوازیی جیهانی بەرامبەر جیهانی بەد ئاشكرا كرد كە بەلای هەندێكەوە بە جەنگێكی دیكەی خاچ ناسرا.
بووش گوتی "ئیتر جەنگی ئێمە دژی تیرۆریزم ، لەگەڵ قاعیدە دەستپێدەكات ، بەڵام لەوێدا ناوەستێ تا هەموو گرووپە تیرۆریستییەكانی جیهان لەناو دەبرێن". گوتارێكی وا جیهانی كردە بارمتەی جەنگێكی كۆتایی نادیار تا سەركەوتن بەسەر هەموو تیرۆریستاندا كە بووش ناوی نابوون تەوەرەكانی شەڕ. سەربازانی مارینز توانییان لە دوو جەنگی سەركەوتوودا بە ماوەیەكی كەم جوگرافیایەك لەژێر دەستی تەوەرەكانی شەڕ دەربهێنن، بەڵام بێ ئەوەی بە كۆتاییان شاد بن.
راستە هاتنی سوپاكان بێهودە نەبوو، سەربازەكان خۆشنوود بوون بە رووخاندنی رژێمە تاریكستانەكەی تاڵیبان و قاعیدەی دەرەوەی شارستانی تا كوشتنی بن لادن، دوژمنی یەكەمی ئەمەریكا و ونكردنی تەرمەكەی لە دەریای بێ بن و بێ سنووردا. راستە سوپاكانی جی ئای لە كەمترین كاتدا كۆتاییان بە وەهمی پێنجەمین سوپای جیهان و دڕندەترین رژێمی دیكتاتۆری هێنا لە عێراق تا پەلبەستكردنی سەدام ، ئەو دیكتاتۆرەی لە خاكی نێوان دوو رووباردا وەك گلگامێش لە وەهمی نەمریدا دەژیا و سەراپای زەمینی وڵاتێك هەمیشە لە ژێر ترس و هەیبەت و هەڕەشەی مەرگی ئەودا دەلەرزی، بەڵام..
بەڵامەكان زۆرن، دیكتاتۆر و دوژمنی یەكەمی ئەمەریكا و گەلێ تیرۆریستی دیكە لەنێوبران، بەڵام هێشتا جیهان نەیتوانیوە ئارام ببێتەوە. ناوچەیەكی شیرازە تێكچوو بۆ لانكەی تیرۆر جێهێڵراوە كە نەوەكانی پەرشوبڵاو كردووەتەوە بۆ پەلاماردانی جیهان. جوگرافیایەك بووەتە جێی شكستی جەنگێك كە دەشێت مێژوو رۆژێك بڕیار بدات ئایا دەبووایە بكرێ یان نا؟ ئایا جیهان پێویستی بە جەنگی كراوەی بووش هەبوو؟ ئەفسوس جەنگەكان دێن و تێدەپەڕن و دروێنەی ژیانی مرۆڤ دەكەن و وێرانە جێدەهێڵن و دواجار مێژووش بێهوودە بەدوای هۆكارەكانیدا وێڵ دەبێت.
سوپاكان دەنگی چەكەكانی خۆیان كپ كرد و گەڕانەوە، بەڵام ناوچەیەكیان بۆ جەنگێكی ترسناك جێهێشت كە كەس كۆتاییەكەی نازانێت، جەنگی برا لەگەڵ برا، هاودین لەگەڵ هاودین، دراوسێ دژی دراوسێ، جەنگی ئەتنی و كولتووری و ئایین و مەزهەبەكان دژ بەیەك، جەنگی هەموو ئەو نەتەوانەی خاوەنی مێژوویەكی تێكەڵ و ئاڵۆز و دژ بەیەكن لەو جوگرافیایەدا كە بووەتە لانكەی هەموو شێوازەكانی تیرۆریزم و جیهاد بۆ وێرانكردنی خود و یەكدی و جیهانیش.
جوگرافیایەك كە تێیدا دیكتاتۆرەكان نەوە شەڕانگێزەكانی تیرۆریان لە دوای خۆیان جێهێشتووە و هەموو سەرزەمینیان كردووەتە بەرەی جەنگ و لە فەتوای خەلیفەی داعشەوە هەموو جیهان بە دەوڵەتی خۆیان دەزانن، ئەمەش ئەگەری بەناچاری گەڕانەوەی سوپاكانی كردووەتەوە، بەڵام ئەمجارە نەك وەكو سوپای خاچ، بەڵكو وەكو فریادڕەس. جەنگەكەی بووش كۆتایی بە هەموو دوژمنان و هەموو تەوەرەكانی جەنگ نەهێنا. هێشتا تەوەرەكانی بەد هەڕەشە لە جیهان دەكەن.
جەنگەكە بەردەوامە، تیرۆریزمی جیهادی بە هەموو رێكخراوەكانیەوە كە دواجار لە داعشدا بەرجەستە بووە، تا ئێستا چەندین هێرشی تیرۆریستی دژی رۆژئاوا و بەرژەوەندییەكانی ئەنجام داوە، بەڵام چۆكی بەو شارستانیەتە نەداوە و ناشتوانێت، چونكە خودی تیرۆریزم پرۆژەیەكی شارستانی نییە و لە مەرگدۆستی و خودكوژییەكی بێهوودە زیاتر چی دی نییە، دواجاریش هەر ئەوە كە لەبەردەم ئەو شارستانیەتەدا چۆك دادەدات. بەڵام جیهان تا كاتێكی نادیار لە بەردەم جەنگێكی كراوەی ئەم هێزە خودكوژییەدایە كە لە وەهمی وێرانكردنیدا دەژی و جیهانی خستووەتە ترسێكەوە نازانێت دوژمنەكانی كەی و چۆن لە شوێنێكدا دەردەكەون و كوشتارێك دوای خۆیان جێدێڵن ، جا لەڕێی هێرشێكی خودكوژیی بەرنامە داڕێژراو بێت لە پاریس، برۆكسل، ئیستانبوڵ و بەغدا یان كردەیەكی تاكڕەویی جیهادییەك بە ئیلهامی داعش لە ئۆرلاندۆ یان شوێنێكی دیكە.
لە دوای جەنگی كراوەی بووشەوە، ئێستا مەترسیی وێرانكردنی جیهان بووەتە مەترسیی وێرانكردنی جیهانی ئیسلامی خۆی. ئەو جیهانەی رۆژئاوای لە جەنگی خاچ و هێرشكەرەوە بۆ سەر پیرۆزییەكانی ئیسلام، كردووەتە پاڵپشتی جیهانی ئیسلامی بۆ رزگاربوون لەو تیرۆریزمەی پێش جیهان، خودی ئیسلام وێران دەكات. ئێستا رۆژئاوا چەند پشتی كردووەتە جەنگی كراوەی بووش كە بووە زەمینە بۆ زیاتر پەرەسەندنی تیرۆریزم، هێندەش لەڕێی گوتارێكی ئاشتبوونەوە و بەرگریكردن لە خودی ئیسلام لە دوژمنەكانی ناوخۆی، داوا لە جیهانی ئیسلامی دەكات خودی خۆی ئەو جەنگە كراوەیەی بووش نەیتوانی تێیدا كۆتایی بە تیرۆریزمی جیهادی بهێنێ، بەرپا بكات. ئیسلامێك كە ئێستا لە بەردەم جەنگێكی ناوخۆدایە بۆ فڕێدانە دەرەوەی ئەو هێزە كەناری و خودكوژ و وەهمیە بۆ دەرەوەی خۆی، بۆ ئەوەی لەگەڵ ئێستای مێژوودا بژی و وەكو بەشێك لە جیهان بمێنێتەوە. جیهانی ئیسلام كە دەشێت دواجار ببێتە تاكە بارمتەی جەنگی كراوەی تیرۆریزمی جیهادی و هەڕەشەی وێرانكردنی شارستانیەتێكی چواردە سەدەیی، دەبێت بۆ مانەوەی خۆی جەنگێك بكات كە نەیكردووە، ئەمەش جەنگی نەكراوی ئیسلامە كە ناونیشانی وتاری داهاتووە.
