لە پرسی دەستووردا ئەگەر سەختیەك هەبێ رووبەڕووی لیژنەی ئامادەكردنی پڕۆژەی دەستوور، یان سەركردایەتی سیاسی ببێتەوە، مەسەلەی هەڵبژاردنی سەرۆكە لە نێو خەڵك یان پەرلەمان. هەموو لایەك ئەو راستیە دەزانن، كێشمەكێشی ئەو گرێكوێرەیە رەهەندێكی سیاسی و حیزبی هەیە، نەك یاسایی.
راستییەك هەیە، ئەگەر مەسەلەكە ترسە لە پاشەكشێی دیموكراسی، هەڵبژاردنی سەرۆك لە نێو میللەت زۆر تەندروستترە لەوەی لە پەرلەمانەوە بێ، چونكە مەرج نییە هەموو تاكێكی ئەم وڵاتە دەنگ بۆ پەرلەمان بدات، بەڵام بەشێكی زۆریان، بە تایبەتی ئەندامانی ئەو حیزبانەی ناتوانن بگەنە پەرلەمان، رەنگە دەنگ بە سەرۆكی هەرێم بدەن، بەڵگە بۆ ئەمەش هەڵبژاردنەكەی ساڵی 2009 یە.
بەستنەوەی مەسەلەكە بە زۆریی دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێم، لە واقیعدا پەیوەندییەكی ئەوتۆی بە شێوازی هەڵبژاردنی سەرۆكەوە نییە، بەڵكو ئەمەیان بابەتێكی ترە و دەكرێ لە چوارچێوەی پڕۆژە یاسای دەستووردا سازان و رێككەوتنی لەسەر بكرێت.
لەگەڵ ئەوەی ئەم پرسە رووبەڕووی دوو واقیعحاڵ، یان وێناكردنی ناكۆك بووەتەوە، وەلێ تەنیا ئەوەی پەیوەندی بە شێوازی هەڵبژاردن و دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمەوە هەیە، تا رادەیەك جیاوازیی جەوهەرین. ئەگەرنا بە گشتی هیچ لایەك لاری لەوە نییە دەستوورێك بنووسرێتەوە رەنگدانەوەی خواستی هەمووان بێ و لە دووتوێیدا را و بۆچوونی تەواوی پێكهاتە جیاوازەكان لەبەرچاو بگیرێ.
دەتوانین بڵێین كێشەكە هێندە قووڵ نییە، بەڵام بارگاوییە بە رق و كینەی سیاسی و دەركەوتەكانی ململانێی حیزبی كە چەندین ساڵە لە هەناوی كۆمەڵگەی كوردستاندا هەیە. ئەوەی روونیشە، هەریەك بە مەبەستێك پرسەكە دەوروژێنن، نەك لە پێناو ئامانجێكی هاوبەشدا. رەنگە بەشێكی بۆ دروێنەكردنی پۆست و دەستكەوتی سیاسی بێت. بەشێكیشی بۆ ئەوە بێ، بە جەماوەرەكەیان بڵێن بیركردنەوەمان جیاوازە، نەك هەر سازش بۆ پارتی ناكەین، بەڵكو زۆریش لێیەوە دوورین.
بەداخەوە ئەوەی تا هەنووكە لەبارەی ئەو پرسە دەگوترێ بێ قوڵبوونەوە و لێكدانەوەی واقیعییە، هەمووان سەیری دەمی یەكتر دەكەن و قسەی یەكتر دەجوونەوە. ئەمە سەت لە سەت مانای ئەوەیە روانگەی حیزبی و لایەنگیری بەسەر كۆی دیدگا و بۆچوونەكاندا زاڵە و لایەنەكان وەك پێویست بە دوای دۆزینەوەی خاڵی لەیەكنزیكبوونەوەدا ناگەڕێن. ئەمەش پێماندەڵێت ئەگەر لۆژیكی ئەقڵ لە یەكلاكردنەوەی ئەو گرێیە رۆڵ نەگێڕێ، وەك ئەوە وایە لە جیاتی چارەسەری، قەبارەی كێشەكە گەورەتر بكەین، كە ئەوسا بە زیانی هەمووان دەشكێتەوە.
پرسیار ئەوەیە، ئایا كێشە و كێموكاسییەكانی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان بە مانەوەی بارزانی-یەوە بەستراونەتەوە؟ گریمان بارزانی دەستبەرداری پۆستەكەی دەبێ، ئایا لە دۆخێكی وەهادا چی دەگۆڕێ؟ لەو بڕوایەدام ئەوكات زۆر بە روونی، زیاتر لە جاران لە پێویستیی بارزانی بۆ قۆناغەكە تێدەگەین.
ئەو پرسیارەی ماوەیەكە بەردەوام دەكرێ، پرسیاری بەدیلی بارزانییە. هەڵەیە گرفتەكە لە بێ بەدیلیدا كورت بكەینەوە. بەڵێ بارزانی بەدیلی هەیە، كێشەكە خۆی لە بوون یان نەبوونی بەدیل نابینێتەوە، بەڵكو كێشە بوونی بەدیلێكی قبوڵكراوترە.
لەو سۆنگەیەوە، ئایا لە دۆخێكی هەستیاری وەك ئێستادا، بەدیلێكی گونجاوترمان دەستدەكەوێ؟ ئەگەر لە دەلاقەی ئینساف و لۆژیكەوە بەدوای وەڵامەكەیدا بگەڕێین، بێگومان تەنیا دەتوانین وەڵامی نەخێر وەربگرینەوە.
هەڵەیە ئەگەر چاو لە كاریگەری و پێگەی بەهێزی مەسعود بارزانی لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بپۆشین. لەسەر ئاستی كوردستانیش بەوپێیەی سەتا حەفتای دەنگی خەڵكی كوردستانی بەدەستهێناوە، وەك قبوڵكراوترین سەركردەی كورد دەردەكەوێ.
لە كاتێكدا بارزانی بەو هەموو پشتیوانییە جەماوەریەی هەیەتی، هێشتا ئەو هەموو پرسیار و گەنگەشەیەی بە دوای خۆیدا هێناوە، كەوابوو بۆ یەكێكی تر كە لە توانایدا نییە نیوەی پشتیوانی و خۆشەویستیی ئەو بەدەستبهێنێ، هاوكێشەكە قورستر دەبێ.
دەبێ ئەوش بزانین، لەو ئانوساتەدا خەمی كوردستان تەنیا لە مەسەلەی دەستوور و یەكلاكردنەوەی پرسی سەرۆكی هەرێمدا چڕنەبۆتەوە. كێشەگەلی دیكە بەرۆكی ئەو هەرێمەیان گرتووە، لە پێش هەمووشیان شەڕی داعش و قەیرانی دارایی كە تێپەڕاندنیان ئەستەمە.
بیرمان نەچێ ئێمە لە ناوچەیەكدا دەژین شەڕ دوای شەڕ، تەنگژە دوای تەنگژە بەرهەمدێنێ. هەرێمێك كەوتووەتە نێو چەقی ململانێی ئەو دەوڵەتانەی تۆمارێكی رەشیان هەیە، تیرۆر و شەڕی توندی ئاینی و مەزهەبی، ئەوپەڕی ئامادەییان هەیە. پێناچێ كۆتاهاتنی شەڕی داعشیش مانای بڕانەوەی پشێوی و مەترسییەكانی سەر كوردستان بێ.
ناكرێ ئێمە خۆمان بە هیچ وڵاتێكی خاوەن ناسنامە و سەروەریی بەراورد بكەین، دوور نەڕۆین تا بەر لە شەڕی داعش زۆرێك لە هاونیشتمانیان، لەو بڕوایەدا بوون كورد بە ترۆپكی خۆی گەیشتووە و هیچ مەترسییەكی دەرەكی لەسەر ئایندەی هەرێم نەماوە. نوخبەی رۆشنبیری و بەرەی ئۆپۆزسیۆنیش زیاتر لە خەڵكی تر، جەختیان لەو روانینە دەكردەوە.
لە دەرەوەی ئەو بیركردنەوەیە، هەر دەنگێكی پێچەوانە، وەك قەوانە سواوەكەی دەسەڵات بە ئامانجی زیاتر پاوانخوازیی گۆڕەپانی سیاسی لێكدەدرایەوە.
وەلێ شەڕی داعش نەك تەنیا ئەو بیركردنەوەیەی بەتاڵ كردەوە، بەڵكو زەنگی هۆشیاركردنەوەی بۆ لێداین و لە بێباكی و خەوی خەفڵەتی بە ئاگاهێناینەوە.
كورد بێ ئەوەی خاوەنی خۆی و ناسنامەی خۆی بێ و جڵەوی لەدەست خۆیدا بێ، وای دەبینی هەموو شتێكی بەدەستهێناوە. ئێستاش كەم نین ئەوانەی خۆیان لێ ونبووە و بەو لۆژیكە بیردەكەنەوە، بەڵام پێشبینی رەوشێكی بێ مەترسی نەك دژوارە، بەڵكو جۆرێكە لە سەراب.
ئەمە پاساوهێنانەوە نییە بۆ كەموكورتی و بێ سەروبەریی سیستەمی سیاسی و كارگێڕیی هەرێمی كوردستان. رەوایەتیدانیش نییە بە قۆرخكردنی كورسی و دەسەڵات.
