لە گۆڕەپانی جەنگەوە بۆ کایەی سیاسەت، جەنەڕاڵێکی پێشووی سوپای ئیسرائیل ئێستا بووەتە سەرەکیترین رکابەری بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئەو وڵاتە.
گادی ئایزەنکۆتی 66 ساڵان، سوپاسالاری پێشووتری ئیسرائیل و سەرۆکی پارتی ناوەندگەرای یاشارە. ئایزەنکۆت لە هەڵبژاردنی ئەمڕۆدا بەڵێنی گۆڕینی شێوازی بەڕێوەبردنی ئیسرائیل دەدات، بەڵام لەسەر چەند پرسێکی سەرەکیی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا، هەڵوێستی زۆر لە نەتەنیاهوو جیاواز نییە.
ئایزەنکۆت لە ساڵی 2022 چووە نێو سیاسەت و لە دوای هێرشی 7ی ئۆکتۆبەری 2023ی حەماس، بووە ئەندامی کابینە جەنگییەکەی نەتەنیاهوو. بەڵام لە حوزەیرانی 2024، بەهۆی ناکۆکی لەسەر بەڕێوەبردنی جەنگی غەززە و چارەنووسی بارمتەکان، لە حکومەتەکە کشایەوە.
جەنگی غەززە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی تایبەتی ئەویش هەبووە. کوڕەکەی لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیدا لە غەززە کوژرا و چەند ئەندامێکی دیکەی خێزانەکەشی لە جەنگەکەدا مردن.
ئایزەنکۆت چۆن بیر دەکاتەوە؟
ئایزەنکۆت خۆی وەک جێگرەوەیەکی ئەمنی و سیاسی بۆ نەتەنیاهوو پێشکێش دەکات. ئەو پێی وایە ئیسرائیل پێویستی بە حکومەتێکە کە یەکڕیزی نێوماڵی ئیسرائیلییەکان بگەڕێنێتەوە، دامەزراوەکانی دەوڵەت بەهێز بکات و لێپێچینەوە و لێپرسینەوە لە هەڵە ئەمنییەکانی رابردوو بکات.
بەڵام ئەوە واتەی ئەوە نییە کە ئایزەنکۆت سیاسەتێکی ئاشتیخوازانەی بەرامبەر فەلەستینییەکان هەبێت.
لەسەر دەوڵەتی فەلەستین
ئایزەنکۆت و نەتەنیاهوو، هەردووکیان دژی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی فەلەستینن. ئایزەنکۆت بە راشکاوی چارەسەری دوو دەوڵەتی بە هەڵە ناوبردووە و پێی وایە ئیسرائیل دەبێت چەپۆکی ئەمنیی خۆی بەسەر ناوچەی نێوان رووباری ئوردن و دەریای نێوەڕاستدا تووند بکات.
لەسەر غەززە و حەماس
هەردوو سەرکردەکە دژی مانەوەی حەماسن لە دەسەڵاتدا. ئایزەنکۆت بەڵێنی داوە لە ماوەی 18 مانگی یەکەمی حکومەتەکەیدا کۆتایی بە دەسەڵاتی حەماس لە غەززە بهێنێت، جا لە رێگەی پلانێکی پشتیوانکراوی ئەمریکاوە بێت یان بە زەبری سەربازی.
لەسەر ئێران
هەردووکیان ئێران بە هەڕەشەیەکی سەرەکی بۆ ئاسایشی ئیسرائیل دەزانن و پشتیوانی لە بەکارهێنانی هێزی سەربازی بۆ رێگریکردن لە "هەڕەشەکانی" دەکەن. جیاوازییەکانیان زیاتر لە شێوازی بەڕێوەبردنی سیاسەتی ئەمنی و هاوپەیمانییە نێودەوڵەتییەکاندا دەردەکەوێت.
لە کوێ ناکۆکن؟
یەکێک لە سەرەکیترین ناکۆکییەکان لەسەر کەرتی رۆژئاوای داگیرکراوە. کەرتی رۆژئاوا، ئەو ناوچە فەلەستینییەیە کە دەکەوێتە کەناری رۆژئاوای رووباری ئوردن و لە لایەن ئیسرائیلەوە داگیرکراوە.
هاوپەیمانە راستڕۆوەکانی نەتەنیاهوو پشتیوانی لە لکاندنی خاکی فەلەستین بە ئیسرائیلەوە دەکەن، بەڵام ئایزەنکۆت دژی فراوانکردنی بێسنووری ئۆردووگا جوونشینەکانە و داوای رێگریکردن لە توندوتیژیی جووی هاوردە دەکات.
لە نێوخۆشدا، ئایزەنکۆت داوا دەکات جووە ئۆرسۆدۆکسە پەڕگیرەکان (حەرێدیم)، وەک هاووڵاتیانی دیکە، خزمەتی سەربازی بکەن. ئەمە لە کاتێکدایە کە نەتەنیاهوو پشت بە پارتە ئایینییەکان دەبەستێت کە داوا دەکەن بەخشینی قوتابیانی ئایینی لە خزمەتی سەربازی، وەک خۆی بمێنێتەوە.
هەروەها، ئایزەنکۆت داوای دامەزراندنی لیژنەیەکی سەربەخۆ دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە شکستی ئەمنیی 7ی ئۆکتۆبەر. لە بەرامبەردا، نەتەنیاهوو پشتیوانی لە لیژنەیەک دەکات کە بە رای ئەو پشتگیریی فراوانی کۆمەڵگەی هەبێت، بەڵام ئۆپۆزسیۆن رەخنە لە شێوازی پێشنیازکراوی حکومەت دەگرێت.
لەسەر دادوەریش، ئایزەنکۆت دژی ئەو چاکسازییانەیە کە حکومەتی نەتەنیاهوو بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی دادگا پێشنیاری کردوون.
راپرسییەکان چی دەڵێن؟
بەپێی دوایینەکانی پێش دەنگدان، پارتی یاشاری ئایزەنکۆت لە چەند راپرسییەکدا پێش پارتی لیکودی نەتەنیاهوو کەوتووە.
بەڵام ئەوە بە واتەی مسۆگەرکردنی پۆستی سەرۆکوەزیران نایەت.
لە پەرلەمانە 120 کورسییەکەی ئیسرائیلدا، پێکهێنانی حکومەت پێویستی بە پشتگیریی لانیکەم 61 پەرلەمانتارە.
راپرسییەکانی سێ کەناڵی سەرەکیی ئیسرائیل بۆ بلۆکی نەتەنیاهوو نزیکەی 50 کورسی و بۆ بلۆکی ئۆپۆزسیۆن 52 تا 56 کورسییان داناوە. پارتە عەرەبەکانی نێو ئیسرائیلیش بە گشتی 14 تا 16 کورسییان بۆ پێشبینی کراوە.
بەمەش، پارتە عەرەبییەکان دەتوانن رۆڵێکی گرنگ لە دیاریکردنی حکومەتی داهاتوودا ببینن.
ئایزەنکۆت بەڵێنی کۆتاییهێنان بە سەردەمی نەتەنیاهوو دەدات، بەڵام لەسەر غەززە، ئێران و دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستینی، زۆر لە سیاسەتە ئەمنییەکانی هەردووکیان هاوشێوەن.
بۆیە، رکابەریی ئەم دوو سەرکردەیە تەنیا لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئیسرائیل نییە، بەڵکو لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات، دادوەری، یەکگرتوویی نێوماڵی ئیسرائیل و لێپرسینەوەی سیاسییە.
پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: ئایا گۆڕینی سەرۆکوەزیران لە ئیسرائیل دەبێتە هۆی گۆڕینی سیاسەتەکانی ئەو وڵاتە، یان تەنیا شێوازی جێبەجێکردنیان دەگۆڕێت؟
.jpg&w=3840&q=75)