لە کەنداو چی روویدا؟ هێرشی ئەمریکا و مووشەکە بالیستییەکانی ئێران

رووداو دیجیتاڵ

دوای ئەوەی هێزەکانی ئەمریکا بنکە دەریایی و رادارەکانی ئێرانیان لە تەنگەی هورمز بۆردومان کرد و سوپای پاسدارانی ئێرانیش بە وەشاندنی مووشەکی بالیستی بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە کوێت و بەحرێن و رێگریکردن لە کەشتییە نەوتهەڵگرەکان وەڵامی دایەوە، گرژییەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست گەیشتنە لووتکە. 

رۆژی شەممە 6ـی حوزەیرانی 2026، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) رایگەیاند، هێزەکانیان لە وەڵامی هێرشە درۆنییەکانی ئێران بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان، پێگە و رادارە کەناراوییەکانی ئێرانیان لە شاری سیریک و دوورگەی قیشم لە تەنگەی هورمز کردووەتە ئامانج. دوای ئەمە، سوپای پاسدارانی ئێران بە مووشەکی بالیستی و درۆن هێرشی کردە سەر هاوپەیمانانی ئەمریکا لە ناوچەکە.

چۆنیەتیی دەستپێکردنی هێرشەکان

پێکدادانەکان دوای ئەوە زیادیانکرد، سوپای ئەمریکا رایگەیاند چوار درۆنی ئێرانییان خستووەتە خوارەوە کە بەرەو تەنگەی هورمز دەڕۆیشتن و ئامانجیان "تێکدانی هاتووچۆی دەریایی بوو." ئەمریکا دەستبەجێ هێرشی کردە سەر بنکە و رادارەکانی ئێران لە سیریک و دوورگەی قیشم.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران بە تووندی هێرشەکەی ئەمریکای سەرکۆنە کرد و رایگەیاند، ئەم کارەی واشنتن "پێشێلکارییەکی زەق"ـی ئاگربەستەکەی 8ـی نیسانە (کە دوای نزیکەی 100 رۆژ لە دەستپێکردنی جەنگەکە لە 28ـی شوبات راگەیێندرا). تاران هۆشداریدا، ئەمریکا لە لێکەوتەکانی ئەم "کردە نایاساییانە" بەرپرسیار دەبێت.

وەڵامدانەوەی سوپای پاسدارانی ئێران

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، ئەوان بە مووشەک و درۆن هێرشیان کردووەتە سەر "بنکەکانی دووژمن لە ناوچەکەدا" لەوانەش بنکەی ئاسمانیی عەلی سالم لە کوێت و بنکەی سەرەکیی گەشتیگەلی پێنجەمی ئەمریکا لە بەحرێن. هەروەها رایگەیاند، تەقەیان لە چوار کەشتیی نەوتهەڵگر کردووە کە هەوڵیانداوە بەبێ مۆڵەتی ئەوان بەنێو تەنگەکەدا تێپەڕن.

لەلایەکی دیکە سێنتکۆم رایگەیاند، ئێران حەوت مووشەکی بالیستی ئاراستەی کوێت و بەحرێن کردووە، کە شەشیان لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە تێکشکێندراون و حەوتەمیشیان نەگەیشتووەتە ئامانجەکەی. سێنتکۆم ئاماژەی بەوەشکرد، هیچ کارمەندێکی ئەمریکی زیانی بەرنەکەوتووە و بانگەشەکانی ئێران بۆ پێکانی بنکەی گەشتیگەلی پێنجەم "درۆ و ناڕاستن."

سوپای کوێت رایگەیاند، حەوت مووشەکی بالیستییان لە ئاسمانی وڵاتەکەیاندا تێکشکاندووە، کە پاشماوەکانیان بەسەر چەند ناوچەیەکی نیشتەجێبووندا کەوتەخوارەوە و زیانی مادیی لێکەوتەوە بەبێ زیانی گیانی. بەهۆی هێرشەکەوە، هاتوچۆی ئاسمانی راگیرا و 11 گەشتی هێڵەکانی کوێت و جەزیرە هەڵوەشێنرانەوە. لە بەحرێنیش دەسەڵاتداران رایانگەیاند، سێ مووشەک و چەند درۆنێکیان تێکشکاندووە. پاشان کوێت بە تووندی هێرشەکەی بە "هەڵکشانێکی مەترسیدار" وەسفکرد.

مەرجەکانی ئاشتی و کێشەی 24 ملیار دۆلارە سڕکراوەکە

لە کاتێکدا دانوستاندنە ناڕاستەوخۆکان بە نێوەندگیریی پاکستان بەردەوامن و موحسین نەقڤی، نوێنەری پاکستان بە پەیامێکەوە لە رێگەدایە بۆ تاران، بەرپرسانی ئێران مەرجی نوێیان بۆ ئاشتی خستەڕوو.

موحسین رەزایی، راوێژکاری سەربازیی رێبەری ئێران بە کەناڵی (CNN)ـی راگەیاند، هەر رێککەوتنێکی ئاشتی بەندە بەوەی ئیدارەی ترەمپ 24 ملیار دۆلار لە سامانە سڕکراوەکانی ئێران ئازاد بکات (کە تێکڕای سامانە سڕکراوەکان بە 100 بۆ 123 ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت). رەزایی گوتی: "ئەگەر ترەمپ دەیەوێت بگاتە رێککەوتن، ئەم 24 ملیار دۆلارە تاقیکردنەوەی متمانەیە." هۆشداریشی دا، ئەگەر ئەمریکا هێرشەکان دەستپێبکاتەوە، ئێران جەنگەکە بۆ دەرەوەی کەنداو درێژ دەکاتەوە و جیهان دەخاتە نێو "رێڕۆیەکی تاریکەوە."

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کەناڵی (NBC) رایگەیاند، هەرچەندە زۆربەی دامەزراوەکانی دروستکردنی درۆن و مووشەکی ئێران تێکشکێندراون، بەڵام تاران هێشتا خاوەنی نزیکەی "21% بۆ 22%"ـی کۆگەی مووشەکیی خۆیەتی. 
ترەمپ لەبارەی نەرمی نەنواندنی سەرکردەکانی ئێران گوتی: "چونکە ئەوان بەهێزن و شانازیی بەخۆیانەوە دەکەن. شتانێک هەن کە هەرگیز بیریان لێنەکردبووەوە بیکەن بەڵام ناچار دەبن بیکەن، چونکە هیچ بژاردەیەکی دیکەیان نییە، تەنیا کاتی دەوێت."

ئاڵۆزیی پڕۆگرامی ئەتۆمی و راپۆرتەکەی ئاژانسی نێودەوڵەتی

لەگەڵ گرژییە سەربازییەکان، کێشەیەکی نوێ لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی (IAEA) سەریهەڵدا. ئێران راپۆرتێکی نهێنیی ئاژانسەکەی سەرکۆنە کرد کە تێیدا نیگەرانیی لەبارەی نەبوونی دەستڕاگەیشتن بە وێستگە ئەتۆمییەکانی ئێران دەربڕیبوو و بە "ئامرازێکی گوشاری سیاسی" وەسفکرد.

کازم غەریب ئابادی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، هێرشە ئەمریکی-ئیسرائیلییەکانی حوزەیرانی 2025 و شوباتی 2026 بۆ سەر وێستگە ئەتۆمییەکانی ئێران، پێشێلکاریی سەروەریی وڵاتەکەن و رێگرییان لە پشکنینەکان کردووە. 

غەریب ئابادی نووسی: "ناکرێت وێستگەکانی ژێر چاودێری بۆردوومان بکەیت، ئاسایش و دەستڕاگەیشتنی پێویست بۆ پشکنینەکان وێران بکەیت، پاشان دەرەنجامەکانی ئەو هێرشە دژی ئێران بەکاربهێنیتەوە." پێش هێرشەکانی 2025، ئاژانسەکە رایگەیاندبوو ئێران خاوەنی 440 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێندراوە کە ئێستا چارەنووسی نادیارە.

قەیرانی ڤیزەی مۆندیال

ئەم گرژییانە تەنانەت کەرتی وەرزشیشی گرتەوە. ئێران بە تووندی رەخنەی لە ئەمریکا گرت بەهۆی "سیاسەتی جیاکاری" لە نەدانی ڤیزە بە 15 ئەندامی شاندی بەڕێوەبەری و کارگێڕیی هەڵبژاردەی نیشتمانیی ئێران بۆ مۆندیالی 2026 لەنێویاندا مەهدی تاج، سەرۆکی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئێران.

سەرەڕای ئەوەی یاریزانان و ستافی تەکنیکی ڤیزەیان وەرگرتووە، بەڵام بەهۆی رەتکردنەوەی ڤیزەی بەرپرسان، ئێرانییەکان بڕیاریاندا کەمپی راهێنانی مۆندیالەکەیان لە ئاریزۆناوە بگوازنەوە بۆ شاری تیخوانای مەکسیک. بەرپرسێکی ئەمریکی لەمبارەیەوە رایگەیاند: "رێگە نادەین تیمی ئێرانی ئەم سیستمە بەکاربهێنێت بۆ دزەکردنی تیرۆریستان بۆ نێو ئەمریکا لەژێر بیانووی درۆدا."