رووداو دیجیتاڵ
لە شاری بەغدا، کۆڕێکی گفتوگۆ بۆ تاوتوێکردنی دیدگای نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا بەڕێوەچوو. تێیدا سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەک "کەسایەتییەکی پراگماتیک" وێنا کرا کە هەمیشە جەختی لە سێ چەمکی سەرەکی کردووەتەوە: هاوبەشی، تەبایی و پابەندی بە دەستوور.
لە کۆڕە گفتوگۆکەدا کە رۆژی یەکشەممە 23ی ئابی 2026 بەڕێوەچوو، ژمارەیەک لە داڕێژەرانی دەستووری عێراق و بڕیاردەرانی باڵا ئامادە بوون، لەوانە: مەحموود مەشهەدانی، سەرۆکی پێشووتری پەرلەمان، ساڵح موتڵەگ، جێگری پێشووتری سەرۆکوەزیران، نەسار روبەیعی، وەزیری پێشوو، لەگەڵ ژمارەیەک بەرپرس و ئەکادیمی و میدیاکار.
ناونیشانی تەوەری سەرەکی کۆڕە گفتوگۆکە بریتی بوو لە "هاوبەشی و دەستوور؛ نەگۆڕەکانی پەیوەندی لە هاوسەنگیی گۆڕانکارییەکاندا.. تێڕوانینی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ پەیوەندیی نێوان بەغدا و هەولێر و پێگەی عێراق لە ژینگە هەرێمییەکەیدا".
لە کۆڕبەندەکە شیکردنەوە بۆ دیدگای نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان کرا، کە تێیدا بە ''کەسایەتییەکی لێبووردە و پراگماتیک'' لە مامەڵەکردن لەگەڵ بەغدا وێنا کرا. بەشداربووان رایانگەیاند، سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەمیشە جەختی لەسەر سێ چەمکی سەرەکی کردووەتەوە: ''هاوبەشی، تەبایی و پابەندی بە دەستوور.''
لە دانیشتنی یەکەمی دیالۆگەکەدا، کە تایبەت بوو بە رەهەندە سیاسییەکان، گفتوگۆ لەبارەی چۆنیەتیی پاراستنی پرەنسیپەکانی حوکمڕانی و هاوبەشیی نیشتمانی لەژێر رۆشنایی گۆڕانکارییە خێراکانی ناوچەکەدا کرا. ئامادەبووان کۆک بوون لەسەر ئەوەی کە پێگەی عێراق لەسەر ئاستی هەرێمی، پەیوەستە بە رێکخستنەوەی نێوماڵی عێراق و چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا.
لە دانیشتنی دووەمدا، وردەکارییە ئابوورییەکان تەوەری سەرەکی بوون. پرسی نەوت و گاز، مافە داراییەکان و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان، وەک کلیلی سەقامگیریی دەوڵەت باسیان لێوە کرا. هەروەها بەشداربووان هۆکارەکانی بەردەوامیی کێشەکانیان دەستنیشان کرد و چەند پێشنیازێکیان بۆ بەهێزکردنی پابەندبوون بە دەستوور خستەڕوو.
دامەزراوەی ئەلفەراهیدی بۆ دیالۆگ و گەشەپێدان، لە راگەیێندراوێکدا ئامانجی رێکخستنی کۆڕی گفتوگۆکەی خستەڕو و رایگەیاند: ''ئامانج لەم کۆڕە گفتوگۆیە، دروستکردنی کەشێکی جیددییە بۆ گفتوگۆ و پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییانەی لەنێوان هێزە سیاسییەکان و دەستەبژێرە جیاوازەکاندا هەن. دەمانەوێت دوور لە گرژی و جەمسەرگیری، چارەسەری واقیعی بۆ کێشە نیشتمانییەکان پێشکێش بکەین.''
ئەم کۆڕە گفتوگۆیە دەستپێکی زنجیرەیەک گفتوگۆیە کە بڕیارە کەسایەتییە نیشتمانییەکان و لایەنە پەیوەندیدارەکان لە دەوری یەک مێز کۆبکاتەوە، بە ئامانجی بەهێزکردنی متمانەی نێوان هەولێر و بەغدا.
لە کۆتایی دا جەخت کرایەوە: ''هیوادارین ئەمە ببێتە سەرەتایەک بۆ چەسپاندنی سەقامگیریی سیاسی و ئابووری لە عێراقدا، لە رێگەی پەرەپێدانی رێبازێکی واقیعی بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان و قووڵکردنەوەی چەمکی هاوبەشیی نیشتمانی.''
مەشهەدانی: کێشەی هەولێر و بەغدا بە یەک دوو دانیشتن چارەسەر دەبێت
لە دانیشتنەکەدا کە ژمارەیەک کەسایەتیی سیاسی و ئەکادیمی ئامادەی بوون، مەحموود مەشهەدانی، سەرۆکی پێشووتری پەرلەمانی عێراق رایگەیاند: "قەیرانی نێوان بەغدا و هەولێر قەدەرێکی گەردوونی و جوگرافییە، نەدەبوو 20 ساڵ بخایەنێت." ئاماژەی بەوەش کرد، ئەگەر ئیرادەی سیاسی هەبێت، دەکرێت کێشەکان بە تەنیا یەک یان دوو دانیشتن چارەسەر بکرێن.
مەشهەدانی ئاماژەی بە یاسای نەوت و گاز کرد وەک یەکێک لە گەورەترین کێشەکان و گوتی: "ئەم یاسایە لە یەکەم خولی پەرلەمانەوە پێشنیاز کراوە، بەڵام دوای دوو دەیەش هێشتا رێکنەکەوتوون لەسەری."
سەرۆکی پێشووتری پەرلەمانی عێراق، ستایشی رۆڵی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستانی کرد لە نزیککردنەوەی دیدگاکانی نێوان هەولێر و بەغدا.
"کێشەکان لە چوارچێوەی دەستووردا چارەسەر بکرێن"
محەممەد دەراجی، وەزیری پێشووتری پیشەسازیی عێراق لە کاتی بەشداریکردنی لەو کۆڕبەندەدا ئاماژەی بەوە کرد، ئەو هێزانەی ئێستا دەوڵەت بەڕێوە دەبەن، هەمان ئەو هێزانەن کە دەستووریان نووسیوە، بۆیە جێگەی پرسیارە بۆچی کێشەکان بەردەوامن.
دەراجی گوتی: "یاسای بودجە، ماددەی 140، دۆسیەی ئەمنی و پێشمەرگە، لەگەڵ سیاسەتی دارایی و نەوتی، خاڵە سەرەکییەکانی ناکۆکین." جەختیشی کردەوە کە چارەسەری ریشەیی تەنیا لە رێگەی چوونە نێو وردەکارییەکان و جێبەجێکردنی دەستوورەوە دەبێت.
ئالا تاڵەبانی: پێویستە خاڵە هاوبەشەکان بەکاربهێنین
ئالا تاڵەبانی، راوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری ئافرەتان، باسی لەوە کرد کە نابێت کێشەکان تەنیا لە کاتی پێکهێنانی حکومەت یان پەسندکردنی بودجەدا بوروژێندرێن و دواتر بخرێنە سەر رەفەکان.
ئالا تاڵەبانی گوتی: "ئەم قۆناخە پێویستی بە ئیرادەیەکی سیاسی روون هەیە بۆ چارەسەرکردنی مووچەی فەرمانبەران، یاسای نەوت و گاز و ماددەی 140." هەروەها دەستخۆشی لە هەوڵەکانی نێچیرڤان بارزانی کرد بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا.
روبەیعی: سەردانەکانی نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا کاریگەرن
د. نەسار روبەیعی، سەرۆکی پێشووی دەستەی سیاسیی رەوتی سەدریش، لە دانیشتەکەدا پاڵپشتیی خۆی بۆ پەنابردنە بەر دەستوور وەک تاکە مەرجەع بۆ چارەسەری کێشەکان دەربڕی.
روبەیعی ستایشی هەوڵەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانی کرد و رایگەیاند، سەردانە بەردەوامەکانی نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا، رۆڵێکی گرنگی هەبووە لە خاوکردنەوەی گرژییەکان و دۆزینەوەی رێگەچارە بۆ پرسە هەڵپەسێردراوەکان.
"بەغدا قووڵایی ستراتیژییە"
رۆژنامەنووس کەیفی عەبدوڵڵا، لە کۆڕبەندەکە گوتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا تیشکی خستە سەر نەگۆڕەکانی تێڕوانینی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ چارەسەری کێشەکان.
کەیفی عەبدوڵڵا رایگەیاند، پەیوەندیی نێوان هەولێر و بەغدا پەیوەندییەکی "دەستووری، نیشتمانی و چارەنووسسازە" و یەکێکە لە کۆڵەکەکانی سەقامگیریی عێراق. ئاماژەی بەوەش کرد، دیدگای نێچیرڤان بارزانی لەسەر ئەو بنەمایەیە کە "بەغدا قووڵایی ستراتیژیی هەرێمی کوردستانە و بەهێزیی هەرێمی کوردستان لە بەهێزیی بەغدادایە، بەهێزیی بەغداش لە بەهێزیی هەرێمی کوردستاندایە."
کەیفی عەبدوڵڵا باسی لە پێگە و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی نێچیرڤان بارزانی کرد و رایگەیاند، ئەو سەردان و دیدارە دیپلۆماسییانەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ وڵاتانی ناوچەکە و جیهان دەیانکات: "لە خزمەت بەرژەوەندیی گشتیی عێراقدایە و پێگەی نێودەوڵەتیی وڵات بەهێزتر دەکات."
.webp&w=3840&q=75)
