رووداو دیجیتاڵ
ئامارەکانی بانکی ناوەندیی عێراق نیشانی دەدەن قەرزە ناوخۆییەکانی عێراق لە ماوەی 10 ساڵی رابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادیان کردووە و لە نیوەی یەکەمی ساڵی 2026دا گەیشتوونەتە بەرزترین ئاست، کە زیاتر لە 103 تریلیۆن دینارە. راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراقیش دەڵێت، بەهۆی ئەو بارودۆخە نائاساییانەی رووبەڕووی دارایی عێراق بوونەتەوە، قەرزە ناوخۆییەکان زیادیان کردووە.
بەپێی ئەو داتایانەی لە راپۆرتی مانگانەی بانکی ناوەندیی عێراقدا هاتووە، کۆی گشتیی قەرزە ناوخۆییەکان تاوەکو مانگی ئایاری 2026 گەیشتووەتە 103 تریلیۆن و 179 ملیار و 310 ملیۆن دینار. ئەمەش لە کاتێکدایە لە ساڵی 2015دا کۆی ئەو قەرزانە تەنیا 32 تریلیۆن و 142 ملیار دینار بووە.
زۆرترین بڕی قەرزەکان لە چوارچێوەی داواکارییەکانی وەزارەتی دارایی لە بانکی ناوەندیی عێراق تۆمارکراوە. بەپێی ئامارەکان، تاوەکو مانگی ئایاری 2026، بڕی ئەو قەرزەی کە وەزارەتی دارایی لە بانکی ناوەندیی وەرگرتووە گەیشتووەتە زیاتر لە 63 تریلیۆن دینار، کە ئەمەش نزیکەی 61%ی کۆی گشتیی قەرزە ناوخۆییەکان پێکدەهێنێت.
بەگوێرەی داتاکان تەنیا لە مانگی نیسان بۆ مانگی ئایار، وەزارەتی دارایی 7 تریلیۆن و 500 ملیار دیناری لە بانکی ناوەندی قەرز کردووە.
د. موزهر محەممەد ساڵح، راوێژکاری دارایی عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "نزیکەی 95%ـی ئەم قەرزانە تاوەکو ئێستا لای سیستمی بانکیی حکومییە، ئەمەش واتای ئەوەیە کە ئابووریی گشتی و بازاڕی دارایی بە واتایەکی فراوان، بە شێوەیەکی راستەوخۆ نەچوونەتە نێو مامەڵەکردن بەم قەرزانە، بۆیە مەترسییەکانی جیاوازە لەو حاڵەتانەی کە پشتبەستنێکی فراوان بە قەرزکردن لە بازاڕە داراییەکان دەکرێت."
سەبارەت بە هۆکاری زیادبوونی ئەو قەرزانە بە تایبەتی لەم چەند مانگەی دواییدا، راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق گوتی: "لە مانگەکانی رابردوودا قەرزە ناوخۆییەکان بەهۆی ئەو بارودۆخە نائاساییانەی رووبەڕووی دارایی وڵات بوونەوە زیادیان کردووە، بەتایبەت کەمبوونەوەی داهاتە نەوتییەکان کە سەرچاوەی سەرەکیی بودجەن، ئەمەش وایکردووە سیاسەتی دارایی زیاتر پەنا بۆ قەرزکردنی ناوخۆیی ببات، ئەوەش لە چوارچێوەی هاوئاهەنگی لەگەڵ سیاسەتی نەختینەیی، کە گونجاو بێت لەگەڵ سرووشتی ئەم قۆناخە ئابوورییە."
زۆرترین قەرزی بانکی ناوەندی لای وەزارەتی دارایییە، بە جۆرێک تەنیا لە پێنج مانگی یەکەمی ئەمساڵ 13 تریلیۆن دیناری لێ قەرز کردووە.
راوێژکارەکەی سەرۆکوەزیرانی عێراق دەڵێت، "بانکی ناوەندیی عێراق بەشێکی گەورەی قەرزە ناوخۆییەکان لە هاوسەنگیی دارایی خۆیدا دەپارێزێت کە پشکی زیاتر لە 60%ـی کۆی گشتیی ئەم قەرزانەیە. هەرچەندە ئەمە کاریگەریی لەسەر گەشەی نەختینەیی هەیە، بەڵام بانکی ناوەندی لەڕێگەی رێکارەکانی وەک کشاندنەوەی دیناری زیادەی بازاڕ، کار بۆ کەمکردنەوەی زیادەی پارەی نەختینە و پاراستنی سەقامگیریی دراو دەکات."
بە گوتەی موزهر محەممەد، حکومەت بیر لەوە دەکاتەوە بەڕێوەبردنی قەرز لە "پابەندییەکی داراییەوە" بگۆڕێت بۆ ئامرازێک بۆ دووبارە جێگیرکردنەوەی داراییە گشتییەکان، "ئەوەش لەڕێگەی گۆڕینەوەی بەشێک لە قەرزەکان بە موڵکی حکومی، کە توانای بەرهەمهێنان و کارکردنیان هەبێت."
دەشڵێت، ئامانجی هەنگاوەکان وەبەرهێنانە لەو موڵک و داراییە حکومییانەی کە پەککەوتوون یان کاراییان کەمە، تاوەکو بەرهەم و داهاتیان بەرزبکرێتەوە، "ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت لە کەمکردنەوەی بارگرانیی قەرزە ناوخۆییەکان قۆناخ بە قۆناخ و گۆڕینی قەرز لە پابەندییەکی کەڵەکەبووەوە بۆ سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ گەشەپێدانی ئابووریی بەردەوام."
ئامارەکان دەریدەخەن کە لە ساڵی 2020ەوە قەرزە ناوخۆییەکان بازدانێکی گەورەیان بەخۆیانەوە بینیوە. لە کاتێکدا لە ساڵی 2019دا کۆی قەرزەکە 38 تریلیۆن دینار بووە، لە ساڵی 2020دا بەرزبووەتەوە بۆ 64 تریلیۆن دینار، ئەمەش بەهۆی ئەو قەیرانە داراییانەی رووبەڕووی وڵات بوونەوە.
لە کۆتایی پار کۆی قەرزە ناوخۆییەکانی عێراق 90 تریلیۆن دینار بوون، بەڵام لە کۆتایی مانگی ئایاری ئەمساڵ گەیشتوونەتە 103 تریلیۆن دینار، واتە تەنیا لە ماوەی پێنج مانگدا قەرزە ناوخۆییەکانی عێراق 13 تریلیۆن دینار زیادیان کردووە.
قەرزە ناوخۆیییەکانی عێراق
+ 103 تریلیۆن دینار
قەرزەکانی وەزارەتی دارایی:
63.2 تریلیۆن دینار
قەرزی خەڵک:
20.2 تریلیۆن دینار
حەواڵەکانی گەنجینە
8.8 تریلیۆن دینار
قەرزە نێوخۆییەکانی عێراق (ملیۆن دینار):
ساڵی 2015:
32,142,805
ساڵی 2016:
47,362,251
ساڵی 2017:
47,678,796
ساڵی 2018:
41,822,918
ساڵی 2019:
38,331,548
ساڵی 2020:
64,246,559
ساڵی 2021:
69,912,394
ساڵی 2022:
69,495,737
ساڵی 2023:
70,557,515
ساڵی 2024:
83,049,860
ساڵی 2025:
90,514,829
ئایاری 2026:
103,179,310
