رووداو دیجیتاڵ
سندووقی نێودەوڵەتیی دراو (IMF) لە نوێترین راپۆرتی دا وێنەیەکی گەشبینانەی بۆ ئابووریی عێراق کێشاوە و پێشبینی دەکات لە نیوەی دووەمی ساڵی 2026دا وڵاتەکە "بووژانەوەیەکی خێرا" بەخۆوە ببینێت؛ هاوکات هۆشداریش دەداتە ئێران کە تێچووی جەنگی بۆ سەر ئابوورییەکەی "تاقەتپڕوکێن" بووە.
رۆژی چوارشەممە، 8ـی تەممووزی 2026، سندوقی نێودەوڵەتیی دراو راپۆرتی ئاسۆی ئابووریی جیهانی بڵاوکردەوە. راپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئابووریی جیهان لەنێوان دوو تەوژمی پێچەوانەدایە: جەنگی ئێران و پەککەوتنی زنجیرەی دابینکردن لە لایەک، و شۆڕشی ژیریی دەستکرد وەک "هێزێکی پارێزەر" لە لایەکی دیکە.
عێراق؛ بازدانی ئابووری و هۆشدارییەکان
بە گوێرەی راپۆرتەکە، عێراق یەکێک دەبێت لەو وڵاتانەی کە لە نیوەی دووەمی 2026دا گەورەترین بازدانی ئابووری تۆمار دەکات. سندووقەکە پێشبینی دەکات گەشەی ئابووریی عێراق بۆ ئەم ساڵ بگاتە 5.8٪، ئەوەش دوای ئەوەی لە نیوەی یەکەمی ساڵدا بەهۆی جەنگی ئێران و داخرانی تەنگەی هورمز، گەشەکەی بۆ خوار 2٪ دابەزیبوو.
هۆکارەکانی بووژانەوەی عێراق:
- دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت
- بەرزبوونەوەی نرخی نەوت
سندووقی نێودەوڵەتیی دراو هۆشداریی دەداتە بەغدا کە ئەم بووژانەوەیە "ناسکە" و دەبێت حکومەت بەپەلە چاکسازیی دارایی بکات و پشتبەستن بە نەوت کەم بکاتەوە، چونکە ناتوانێت "بۆ هەمیشە رزگارتان بکات."
بۆ عێراق، پەیامەکە روونە: "نەوت ناتوانێت بۆ هەمیشە رزگارتان بکات؛ کاتەکە گونجاوە بۆ ئەوەی داهاتی ئەمساڵ لە بونیادنانەوەی پیشەسازی و کشتوکاڵدا خەرج بکەن، نەک تەنیا لە مووچەدا."
ئێران؛ پاشەکشەیەکی مێژوویی
راپۆرتەکە باس لە دۆخی "تاقەتپڕوکێن"ـی ئابووریی ئێران دەکات. لە نیوەی یەکەمی 2026دا، ئابووریی ئەو وڵاتە 9.5٪ پاشەکشەی کردووە، کە ئەمە گەورەترین داکشانە لە دوای جەنگی عێراق - ئێران لە هەشتاکان دا.
قەیرانە سەرەکییەکانی ئێران:
- تێکچوونی ژێرخانی وزە بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکان.
- وەستانی تەواوەتیی هەناردەی نەوت بۆ ماوەی 4 مانگ.
- بەرزبوونەوەی هەڵاوسان بۆ سەروو 75٪.
سندووقەکە دەڵێت، ئەگەر رێککەوتنی ئاشتی لە مانگی ئاب دا واژۆ بکرێت، ئێران دەتوانێت لە 2027دا گەشەی 12٪ تۆمار بکات.
تورکیا و سووریا؛ گۆڕانکارییە ریشەیییەکان
سندوقی نێودەوڵەتیی دراو پێشبینی دەکات تورکیا گەشەی 3.4٪ تۆمار بکات، چونکە توانیویەتی وەک نێوەندگیر و رێڕەوێکی جێگرەوەی وزە دەربکەوێت، بەڵام هێشتا کێشەی سەرەکیی ئەنقەرە هەڵاوسانە کە بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی جیهانییەوە، دابەزاندنی بۆ خوار 30٪ قورس بووە.
هاوکات بۆ یەکەمجار لە دوای 15 ساڵ، ئاماژەی گەشبینانە بۆ سووریا دەخاتە روو و دەڵێت ئاوەدانکردنەوەی ئەو وڵاتە پێویستی بە 450 ملیار دۆلارە و دەبێتە بزوێنەرێکی نوێ بۆ ناوچەکە.
دۆخی وڵاتانی کەنداو
ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا بە گشتی لەژێر کاریگەریی "شۆکی جوگرافیای سیاسی"دایە. وڵاتانی کەنداو، بەتایبەتی سعودیە و ئیمارات، گەشەیان لە دەوری 3.8٪ دەبێت. هەرچەندە جەنگ کاریگەریی هەبووە، بەڵام ئەم وڵاتانە بەهۆی "سندوقی سەروەریی نیشتمانی"یە بەهێزەکانیانەوە توانیویانە بەرگری بکەن.
سندوقەکە دەڵێت، سعودیە لە رێگەی پڕۆژەکانی ئاسۆی 2030 توانیویەتی وابەستەیی خۆی بە نەوت کەم بکاتەوە، ئەمەش وایکردووە تەنانەت لە کاتی داخستنی گەرووی هورمزیشدا، کەرتی گەشتیاری و خزمەتگوزارییەکانیان بەردەوام بن لە گەشە.
ئابووریی جیهان؛ ترەمپ و ژیریی دەستکرد
سندوقەکە پێشبینی دەکات گەشەی ئابووریی جیهان بۆ ساڵی 2026 بگاتە 3٪. ئەمانە دیارترین خاڵە جیهانییەکانن:
ئەمریکا: گەشەی 2.3٪ تۆمار دەکات؛ سیاستە تووندەکانی ئیدارەی ترەمپ پارێزگاریی لە پیشەسازیی ناوخۆیی کردووە، بەڵام تێچووی کاڵاکانی بۆ بەکارهێنەران گران کردووە.
چین: گەشەی 4.6٪ تۆمار دەکات، کە پشت بە هەناردەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی دەبەستێت.
ئەورووپا: خاوترین گەشە (1.1٪) تۆمار دەکات بەهۆی گرانیی تێچووی وزە. بەڵام بەریتانیا وەک "سوپڕایزێک" دەرکەوتووە و گەشەی 1٪ی بۆ پێشبینی کراوە، کە بەهۆی سەقامگیریی کەرتی خزمەتگوزارییە داراییەکان و کەمبوونەوەی گوشاری هەڵاوسانەوەیە.
هۆکارە سەرەکییەکانی گۆڕانکارییەکان:
ژیریی دەستکرد: وەک بزوێنەری نوێی گەشە دەردەکەوێت.
پارچەپارچەبوونی بازرگانی: تێچووی گواستنەوەی 15٪ گرانتر کردووە.
ئاسایشی دەریایی: ئاڵۆزییەکانی تەنگەی هورمز و دەریای سوور ئابوورییان ناسک کردووە.
قەرزی گشتی: ئاستی قەرز لە جیهاندا گەیشتووەتە 93٪ی کۆی بەرهەمی ناوخۆیی جیهان.
راپۆرتەکە بە پەیامێکی هۆشداریدەر کۆتایی دێت: "جیهان لە قۆناخی وەرچەرخاندایە." ئەگەر دیپلۆماسی سەرکەوتوو بێت، شۆڕشی تەکنەلۆژیا دەبێتە هۆی خۆشگوزەرانی، بەڵام بەردەوامیی جەنگ مەترسیی "پاشەکشەی گەورە" بۆ ساڵی 2027 دروست دەکات.
