رووداو دیجیتاڵ
پێشتر وا بیردەکرایەوە کە تەنیا مرۆڤ دەتوانێ بەشێوەیەکی ژیرانە بیربکاتەوە، بەڵام توێژینەوەیەکی نوێ دەریخستووە کە شیمپانزییەکانیش ئەگەر بەڵگەی نوێیان پێشان بدرێ، دەکرێ بیروڕای خۆیان بگۆڕن.
ئەمە نیشانی دەدات کە شیمپانزی تەنیا لەسەر سرووشتی سکماکی خۆی کارناکات، بەڵکو دەتوانێ بەڵگەکان هەڵبسەنگێنێت و بڕیاری ژیرانە بدات.
توێژینەوەکە چۆن کرا؟
زانایان چەند تاقیکردنەوەیەکیان کردووە کە بەم شێوەیە بووە:
شاردنەوەی سێو: زانایان پارچە سێوێکیان لەنێو چەند سندووقێکدا دەشاردەوە.
پێدانی بەڵگە: دواتر بەڵگەیان بە شیمپانزییەکان دا بۆ ئەوەی بزانن سێوەکە لە کام سندووقدایە.
بەڵگەکان دوو جۆر بوون:
بەڵگەی بەهێز: وەک ئەوەی شیمپانزییەکە بە چاوی خۆی بینیبا کە سێوەکە دەخرێتە کام سندووقەوە.
بەڵگەی لاواز: وەک ئەوەی تەنیا گوێی لە دەنگی خشەی سێوەکە بووایە لەنێو سندووقێکدا.
ئەنجامە سەرەکییەکە چی بوو؟
بڕیاریان دەگۆڕی: کاتێک سەرەتا بەڵگەیەکی لاوازیان پێدەدرا (وەک دەنگێک)، دواتر بەڵگەیەکی بەهێزتریان پێشان دەدرا (وەک بینینی سێوەکە)، شیمپانزییەکان دەستبەجێ بڕیاری خۆیان دەگۆڕی و سندووقە نوێیەکەیان هەڵدەبژارد.
فێڵیان لێ ناکرێ: لە قۆناخی کۆتاییدا، زانایان فێڵیان لە شیمپانزییەکان کرد. بۆ نموونە، وێنەی سێوێکیان لەسەر سندووقێک دانا یان بەردێکیان دەخستە نێو سندووقەکەوە تاوەکو دەنگی لێوە بێت. کاتێک شیمپانزییەکان بۆیان دەرکەوت کە فێڵیان لێکراوە و بەڵگەکە راست نییە، دەستبەجێ بیریان گۆڕی و پشتیان بە بەڵگەی دیکەی راستەقینە دەبەست.
ئەمە مانای چییە؟
یەکەم: بیرکردنەوەی ژیرانە تەنیا بۆ مرۆڤ نییە. ئەم توێژینەوەیە دەیسەلمێنێت کە شیمپانزییەکان توانای بیرکردنەوەی ژیرانەیان هەیە. ئەوان تەنیا کاردانەوەیان نییە، بەڵکو بیردەکەنەوە، بەڵگەکان هەڵدەسەنگێنن و بڕیار دەدەن.
دووەم: شیمپانزییەکان دەزانن کام زانیارییان دڵنیاییە و کامەیان گومانی تێدایە، بۆیە دەتوانن بڕیارەکانیان بگۆڕن.
ئەم توێژینەوەیە لە گۆڤاری Scienceی ئەمریکی بڵاوکراوەتەوە.
