دیندارانی هەرسێ ئایینی (ئیسلام، جوو، مەسیحی)ی كوردستان، بە تایبەت (موسڵمان و مەسیحی)یەكان، بە درێژایی سەتەكانی رابردوو، رەوتاریان لە تۆقەڵاتی بەرگەگرتن (تۆلێرانس)ی دینی و دنیاییدا بووە، یەكتریان قەبوڵ كردووە، هەردەم هاتوچوویان بووە، لە شادی و ماتەمی یەكترییدا بەشدار بوونە، وێكڕا بازرگارنی و ئیشیان هەبووە، هیچ كاتێ كێشەی دینی لەنێوانیاندا نەبووە و ڕێزی پیرۆزییەكانی یەكتریان گرتووە و كوردی موسڵمان، كوردە مەسیحییەكەی، بە برای مرۆیی و نیشتمانیی خۆی داناوە. خۆ نابێ ددان بەوەشدا نەهێنین و ئەوەمان لەیاد بچێ، كە كوردە مەسیحییەكان، خودان ماڵن و ئەوان مێوان نین. بەر لە هاتنی ئیسلامەتی، لێرەدا بوون. بەوەش، ڕێز و هەژمار بۆیان، ئەرك و پێویستییە، نەك پیاوەتی و منەت.
لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوو، خوانێكی ماریفەتی، چەند ڕۆشنبیرێكی ئاینی لە موسڵمانان و مەسیحی، هێنایە خڕبوونەوە. یەكێ لە هاوڕێ مەسیحییەكان، لە ماوەی گوفتاری خۆیدا، گوتی: ڕاستیتان بوێ، دیدار و كۆنفرانس بۆ گفتوگۆ و نێزیكبوونەوەی نێوان ئیسلام و مەسیحییەت، هەرگیز پێویستی نەدەكرد، ئەگەر زاڵبوونی گوتاری سەلەفییانەی بانگخوازە ئیسلامییەكان هۆكار نەبووبا. ساڵانی ساڵە، ئەمەی مەسیحیی عەنكاوە، لە بە برادانان بترازێ، لەلایەن موسڵمانانی هەولێرەوە، بە چاوێكی تر سەیرمان نەكراوە. وەلێ دەگەڵ دەركەوتنی ئیسلامی سیاسی و زاڵبوونی گوتاری وەعزی بەسەر گوتاری عەقڵانی و عیرفانی لە كوردستاندا، ئێستە ئەو ڕۆحێتە، خەریكە بەرەو مراندن دەبردرێت و لێرە و لەوێ، گوتاری پڕ لە ڕقمان ئاراستە دەكرێت، بگرە بە ڕەفتاریش، لە شكۆمان دەدرێت. گوتی: پێشنوێژ و وتارخوێنێكی فیكر سەلەفی، لە كۆنفرانسێكی پێوەند بە پرسی ئایین، تاوێ بەرەوڕوومان هات، چەندان جار لەبەرە خۆی (لعنە الله علی الكافرین _ لعنە الله علی المشركین)ی دووبارە دەكردەوە، وەك ئاماژە و تانە لە ئێمە. منیش ڕامگرت، دەستم بۆی برد تۆقە بكەین، كەچی، پەنجەكانی نووشتاندەوە و گۆتی حەرامە و سەلەفی ساڵحی مە، وەهایان نەكردووە. عەرزیم كرد: بۆ كە گەیشتییە مە، دەڵێی (لعنە الله علی الكافرین)؟ لە وەرامدا گوتی: ئاخر ئێوە كافرن، دەبێت وەك سەلەفی ساڵح، چۆن مامەڵەیان دەگەڵ غەیرە موسڵمانان كردووە، ئێمەش وەها مامەڵەیەكتان دەگەڵدا بكەین. ئێوە موشریكن، موشریكیش لە قورئاندا بە پیس (نجس) ناوبراون، بۆیە نە شایانی تۆقەن نە شایانی ڕێزن، چتێكیشمان لە چنگ نییە، حوكمی ئیسلام هەبووایە، دەبوو باج و سەرانە بدەن و، بە كەیفی دڵی خۆشتان، نەتانتوانیبا كەیفوسەفا لەو وەڵاتەدا بكەن و، مەرج و پەیمانتان لەسەر دانرابا.
لێرە، هەر ئەوەی بەو برادەرە مەسیحییەم گوت، هەمان چت عەرزی بخوێنەری هێژا دەكەم: ئەو ڕەفتارانەی سەلەفی، بەرەنجامی گوفتاری سەرانی سەلەفیگەراییە. تێڕوانینی دارێژەرانی سەلەفیگەرایی لەبۆ مرۆڤی غەیری موسڵمان، لەوپەڕی فاشیزمی و دژە تۆلێرانسییە. كە بابایەكی سەلەفی وەها ڕەفتارێك دەنوێنێت، ئەوا بە دین و عەقیدەی دەزانێت كە لە پێشەوایانی سەلەفی خۆی، لەبۆی داڕێژراوە، بۆیە بۆ من جێی تاسان نییە كە كوردێكی مۆچبوو بە سەلەفیگەرایی، لە سەتەی 21دا، ئەوە ڕەفتار و گوفتاری بێت.
گەورەی سەلەفیگەرایی (بن تەیمیە)، بنەوا بۆ شێوازی مامەڵە دەگەڵ غەیری موسڵمان دادەڕێژێت و فەتوا دەدات: "ولیُعلم ان المۆمن تجبُ موالاته وإن ڤلمك واعتدی علیك. والكافرُ تجبُ معاداته وإن اعگاك واحسن إلیك" الفتاوی: 28/ 209
واتە: جا بزانە، لایەنگیری و هەواداریی ئیماندار پێویستە، خۆ ئەگەر زوڵمی لێكردیت و دەستدرێژی كردیتە سەر. دژایەتی و نەیاریی كافریش واجبە، خۆ ئەگەر دەگەڵت چاك و بەخشندەش بوو.
دەی بەم فەتوایەی شێخی گەورەی سەلەفیگەرایی بێت، ئێستا لەسەر موسڵمانانی هەولێر پێویستە، بەبێ بوونی هیچ بەهانەیەك، دژایەتی مەسیحییەكانی عەنكاوە بكەن و بێزیان لێبكەنەوە، ئەمە بۆ هەموو شوێنەكانی دیكەی كوردستانیش دەشێ، كە مەسیحی و موسڵمان، لە تەك یەكتریدا دەژین. چەمكی (كافر) لە كن (بن تەیمیە)، هەموو ئەو كەسانە دەگرێتەوە كە بە ئیسلام باوەڕدار نین، هەر كەسێ ئیمانی بە دینەكەی مە نەبێت، ئەوا دوژمنی خودا و پەیامهێنەكەیەتی و لەسەر ئیمانداران واجبە، دژایەتی بكەن و بیبوغزێنن، وەك ئەوەی لە فەتواكەی بن تەیمیەدا هاتووە.
قورئان، هەرگیز مەسیحی و جووەكانی بە (كافر) ناو نەبردووە، بەڵكە ناوی (اهل الكتاب)ی لێناون، مامەڵەش لەگەڵ (اهل الكتاب) لە شەریعەتی ئیسلامدا، زۆر جوداوازە لەو مامەڵەیەی لەگەڵ كافرانی قورەیشی دەكرا. خودا مەسیحی و جووەكانی بە كافر هەژمار نەكردووە، كەچی سەرانی سەلەفیگەرایی، زۆر بە بوێرییەوە، ئەوان بە كافر ناو دەبەن و بە موشریك هەژماریان دەكەن. شێخێكی گەورەی سەلەفیگەرایی سەردەم (بن عوسەیمین) لە فەتوایەكیدا دەڵێت: جوو و مەسیحییەكان كافرن، چونكێ ئیقامە حوجەیان لەسەردا كراوە و پەیامی ئیسلامیان پێگەیشتووە، بەڵام عینادیان كردووە و پێی كافرن "ان الیهود والنصاری كفار , ڵان الحجە قد قامت علیهم وبلغتهم الرسالە ولكنهم كفروا عناداً ". كەوابوو كاتێ ابن تیمیە دەڵێ دژایەتی و بوغزاندنی كافر واجبە، خۆ ئەگەر چاكەشتی لەبەرانبەردا كردبێ، ئەوا مەسیحییەكانیش دەگرێتەوە، چونكە هەر بە فەتوای بن تەیمیە و بن عوسەیمین، مەسیحییەكانیش كافرن.
بن عوسەیمینی گەورە سەلەفیی سعوودیە و یەكێ لە مەرجەعەكانی سەلەفیەتی جیهانی، بەوپەڕی قەناعەتەوە، هانی موسڵمانان دەدات، تا ڕەفتار و گوفتاریان لەگەڵ ئەهلی كیتاب، توند بێت. چتێك لە ئیمام (ئەحمەدی كوڕی حەنبەل)ی گەورە سەلەفی دەگێڕێتەوە كە گوتوویەتی: (كاتێ مەسیحییەكم بەرچاو دەكەوت، یەكسەر چاوەكانم دادەخستن، لە ترسی ئەوەی، نەبادا بە چاوانی خۆم، دوژمنانی خودا ببینم) بن عوسەیمین كۆمێنت لەسەر ئەو قسەیە دەدا و دەڵێت: ئێستا وای لێهاتووە، خەڵكێكی زۆر، جوداوازی لەنێوان كافر و موسڵمان ناكات و، ناشزانێ غەیری موسڵمان دوژمنی خودایە، بگرە دوژمنی ئەویشە "وأصبح كپیرٌ من الناس اڵان لا یفرّقُ بین مسلم وكافر, ولا یدری أن غیر المسلم عدوّ الله عز وجل بل هو عدوّ له ایچاً ". جموع فتاوی الشیخ العپیمین " ( 3 / جواب السۆال رقم : 386
سەیر بكە، بێتۆلێرانسی و فاشیزم بگاتە ئەو ئاستەی چاو لە دیتنی مرۆی بەرانبەرت دابخەیت، چونكە موسڵمان نییە و تەنێ بەوەی مرۆ موسڵمان نەبێ، دەبێ بە كافر و دوژمنی خودا، تاریف و هەژمار بكرێت، خۆ ئەگەر عابید و عاریفێكی گەیلانی ئاسای نێو دینەكانی تریش بێت.
بن عوسەیمین لە چۆڕاندنی دڵۆپەی ڕق و فاشیزمی بەردەوام دەبێت، لە وەرامی چۆنێتی مامەڵە لەگەڵ غەیری موسڵماندا، دەڵێت: بێگومان، موسڵمان لەسەری واجبە، ڕقی لە دوژمنانی خودا بێ و بیانبوغزێنێت، چونكە ئەوە ڕێبازی پەیاهێن و شوێنەكەوتووانیانە. "لا شك أن المسلم یجب علیه أن یُبغچ أعداو الله ویتبرّأ منهم ڵان هژه هی گریقە الرسل وأتباعهم"
هێنانەوەی ئەو نموونانە _ سەتان نموونەی دیكەشمان هەن _ بۆ ئەوەیە بڵێم: بنەچە لە كن سەلەفیگەرایی ئەوەیە كە خوێنی غەیری موسڵمان و ماڵ و موڵك و عەرز و ناموسیان، بەپێی فیقهی سەلەفیگەرایی چەقبەستوو و بەجێماو لە سەحرای بەری هەزار ساڵی، لەبۆ موسڵمانان حەڵاڵە. لە دیوی بنەوا (مبدأ)دا، ئەوە باوەڕی و ئاكاری هەموو تاكێكی پێوەست بە سەلەفیگەرایی ئیسلامییە، بەڵام جێبەجێكردنی ئەم ڕێسا و نەزەریاتانە، لەبۆ بارێكی گونجاو و كەشێكی خوازراو بەجێدێڵن.
كاتێ گەنجێكی سەلەفی وەها ڕەفتارێك دەنوێنێت، یان بانگخوازێكی ئیسلامی، دەیان گوتاری پڕ لە ڕق و فاشیزمی لە ئاست مەسیحییەكان لێ دەبیسترێت، پێویست بە تاسان و دۆشدامان ناكات، ئاخر هەموو ئەوەی ئەوانە دەیڵێن و دەیكەن، شەرعییەت لە دەقی ڕێوایەتیی وەردەگرن و لە كتێبە فیقهی و عەقایدییەكانی توراسی ئیسلامییدا هەن. مامەڵەی بزاوی ئیسلامگەرایی و ڕەوتی سەلەفییەتیش دەگەڵ دەق و توراسدا، شێوەی ئیسلامەتیی كوردەواری و ڕەوتە نوێخوازییە موسڵمانانەكان، عەقڵانی و ژیرانە نییە، بۆیە كوردستان و هەر جێیەكی تریش، لەبەردەم ئەو تۆفانی رق و كینە و دژە تۆلێرانسییە، ئەگەر گوتاری ئیسلامی سیاسی و لەنێویدا سەلەفیگەرایی زاڵ بێت، لەجیاتی گفتوگۆی نێوان مەسیحی و موسڵمان، ئێستا لە كوردستاندا، گفتوگۆ و دەمەتەقێی نێوان موسڵمان و موسڵمان پێویستترە، تا ڕەگی سەلەفیگەرایی وشك بكرێت و ڕێ نەدرێت زێتر چەكەرە بكات، ئەوسات پێوەندیی نێوان تاكی موسڵمان و مەسیحی، بۆ دۆخی خواسایی خۆی دەگەڕێتەوە. هەموو ئەو فەتوا و ڕێسا فیقهییانەی سەرانی سەلەفییەت لەبۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئەهلی كتاب تۆماریان كردووە، پێچەوانەی دەیان ڕەفتاری پەیامهێنە لە ژیانی خۆیدا لەگەڵ ئەهلی كتابدا، ئەوەندەش بەسە، دژ بەو ئایەتە قورئانیەن كە دەفەرموێت: لا ێنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّژِینَ ڵمْ یُقَاتِلُوكُمْ فِی الدِّینِ ۆڵمْ یُخْڕجُوكُم مِّن دِێاڕكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ ۆتُقْسِگُوا إِڵیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِگِینَ/الممتحنە_8
ڕاستییەكەی، ئەو ئایەتە لە تۆقەڵانی (قمە)ی تۆلێرانس و ئاكارجوانییە. كەچی سەلەفیگەرا، كاری پێناكەن و لە ڕەوتاریاندا، دژەوانەیی ئایەتەكە دەژین. خولاسەی كەلام: سەلەفیگەرایی و تۆلێرانس، دژەوانەی یەكترن و تاكە چتێ كە خودی تۆلێرانس دەگەڵی بێتۆلێرانس بێت، سەلەفیگەراییە، چون ڕێباز و فیكرێكە، دژ بە بنەواكانی تۆلێرانسە.
