نوێنەری پێشووی ئەمریکا بۆ شەڕی داعش: لە بەرژەوەندیی ئەمریکایە سەربازەکانی لە عێراق بهێڵێتەوە

جەیمس جێفری، نوێنەری تایبەتی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا بۆ شەڕی دژی داعش و نێردەی تایبەتی پێشووی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا لەمیانی بەشداریکردنی لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ رووداو کە بێستوون عوسمان لەگەڵی سازکردبوو، رایگەیاند، "ئەمریکا بەرژەوەندیی لەوەدایە سەربازەکانی لە عێراق بهێڵێتەوە بۆئەوەی پشتگیریی ئەو وڵاتە بکات تاوەکو بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر بە دووژمنەکانی، کە داعش یەکەمیانە".

لەبارەی چالاکییەکانی ئێران لە ناوچەکەدا، جێفری ئاماژەی بەوە کرد، "ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کۆی ناوچەکەدا لە کارکردندایە لە رێگەی هاوبەش و هاوپەیمانەکانیەوە بۆئەوەی بەرەنگاری چالاکییەکانی ئێران ببێتەوە و پاشەکشەی پێبکات". بە گوتەی جێفری، هەرچەندە ئیسرائیل نایانەوێت زۆر بە دەنگی بەرز و لەسەر میدیا باسی بکات، "بەڵام چالاکن و ئەو چالاکییانەشیان بە پشتگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجام دەدەن لە چوارچێوەیەکی گشتیدا"، دەشڵێت، "ئێمە بەردەوامین لە پاشەکشێپێکردنی ئێران لە سووریا".

سەبارەت بە رێککەوتنی ئەتۆمی نوێنەری تایبەتی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا بۆ شەڕی دژی داعش باسی لەوە کرد، "ئەو رێککەوتنە لە توانایدایە کێشەیەک چارەسەر بکات، تەنیا یەک کێشە؛ بابەتی گەیشتنی ئێران بە چەکی ئەتۆمی، نەک کۆی کێشەی ئێران چارەسەر بکات".

جەیمس جێفری پێیوایە هێزەکانی سووریای دیموکرات - هەسەدە و تورکیا جارێکی دیکە ناکەونەوە هەلومەرجێکەوە کە بە شێوەیەکی چەکداری رووبەڕووی یەکدی ببنەوە، وەک ئەوەی لە ئۆکتۆبەری 2019دا روویدا، دەشڵێت، "زۆر دڵنیام کە ئیدارەی بایدن کاردانەوەی جیددیی دەبێت، ئەگەر هەر کەسێک هەوڵبدات گۆڕانکاری لە پێگەی ئێستای باکووری رۆژهەڵاتی سووریادا بکات، کە کەسانێکی زۆر هەن مەبەستیانە ئەو گۆڕانکارییە بکەن".

دەربارەی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ لەلایەن تورکیاوە، جێفری تەنیا گوتی، "هێزە ئۆپۆزیسیۆنە سوورییەکان کە لەلایەن تورکیاوە پشتگیرییان لێدەکرێت، تاوانی جەنگیان ئەنجامدا".

جەیمس جێفری: پێش هەموو شتێک، سوپاس بۆ میوانداریکردنم لە بەرنامەکەتدا. سڵاوم هەیە و پیرۆزبایی کریسمس و سەری ساڵ  لە هەموو هاوڕێکانم دەکەم لە هەولێر، لە باکوور و لە عێراق. دڵخۆشم کە لەگەڵتانم. سەرەتا، بڕیاردان لەسەر پێکهێنانی حکومەت، لە وڵاتانی خاوەن سەروەریدا، دوای هەڵبژاردنێکی دیموکراتی، کە ئەم هەڵبژاردنە هەڵبژاردنێکی ئازاد و باش بوو، هەرچەندە رێژەی بەشداری تێیدا نزم بوو، بابەتێکە عێراقییەکان دەبێت بۆ خۆیان بڕیاری لەسەر بدەن، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە دراوسێیەکانت یان هاوڕێیەکانت کە ویلایەتە یەکگرتووەکان هاوڕێیەکی راستەقینەیە، هیچ بەرژەوەندییەکیان نییە. بەرژەوەندیی ئەمریکاش ئەوە نییە کە حکومەتێکی دژە ئەمریکا یان دۆستی ئەمریکا یان دۆست یان دووژمنی فڵان وڵات بێتە سەر دەسەڵات. بەرژەوەندیی ئەمریکا لەوەدایە حکومەتێک دروست ببێت کە خزمەتی بەرژەوەندییەکانی هەموو گەلی عێراق بکات، لە هەولێرەوە بۆ بەسرە. ئەگەر حکومەتەکە بەم شێوەیە بێت، دەتوانم دڵنیات بکەمەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشوازیی لێدەکات و کاری لەگەڵ دەکات. سەبارەت بە رۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە هاوکاریکردنی عێراق بۆ پێشخستنی بەرەو سەربەخۆیی، ئاسایش و سەروەریی نیشتمانی، ئێمە بەردەوام دەبین لەو هاوکارییە. هیچ دوودڵییەک لەوەدا نییە. زۆر شت هەن لە سیاسەتی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی ئیدارەی بایدندا کە سەرنجم رادەکێشن. بەردەوامبوونی پشتگیری و هاوکاری بۆ عێراق یەکێکە لەو سیاسەتانەی ئیدارەی بایدن کە دەتوانیت بە تەواوی لێی دڵنیابیت.

جەیمس جێفری: پێوانی رۆڵ و هەژموونی وڵاتێکی دەرەکی، لەسەر سیاسەت، ئاسایش و کۆمەڵگەی دەوڵەتێکی دیکە، کارێکی زۆر گرانە؛ بەڵام ئەوەی من نیگەران دەکات؛ ئێران پێنج بۆ 10 ساڵ پێش ئێستا، دەوڵەتێکی چەکداری نەبوو لەنێو دەوڵەتدا، کە ئەمڕۆ هەیەتی. بێگومان ئەوکاتیش گرووپی میلیشیا هەبوو، گرووپی تیرۆریستیی وەکو کەتائیبی حیزبوڵڵا و عەسائیبی ئەهلی حەق و ئەوانی دیکە کە پارە و پشتگیرییان لە ئێران وەردەگرت؛ بەڵام بە گرووپی دەرەوەی یاسا لە قەڵەم دەدران. ئەمڕۆ بەشێک لەم گرووپانە بە فەرمی بەشێکن لە هێزە چەکدارەکانی عێراق؛ دامەزراوەی فەرمییان هەیە بە ناوی هێزەکانی حەشدی شەعبییەوە. بە پارەی هاووڵاتیی عێراقی پارەدار دەکرێن، لە کاتێکدا کە سەرسپێرییان (وەلائیان) جێگەی پرسیار و تێڕامانی زۆرە. ئەمە جێگەی نیگەرانییە. بەدەر لەوە، ئێران بەو شێوەیە مامەڵە لەگەڵ عێراق ناکات کە مامەڵە لەگەڵ لوبنان دەکات، بەڵام ئەوە بۆ خۆی دیدی ئێرانە لەسەر عێراق. نەک تەنیا بۆ عێراق، بەڵکو بە روونی لەسەر سووریا، یەمەن و هەر شوێنێکی دیکەش کە بتوانێت رەگی خۆی لێ داکوتێت. لەبەرئەوە زۆر گرنگە گەلی عێراق لەمە تێبگەن و هەڵوێست لە دژی وەربگرن.

جەیمس جێفری: پێش هەموو شتێک، ئەمریکا بەرژەوەندیی لەوەدایە سەربازەکانی لە عێراق بهێڵێتەوە بۆئەوەی پشتگیریی ئەو وڵاتە بکات تاوەکو بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر بە دووژمنەکانی، کە دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) یەکەمیانە. دووەمیان، هێزەکانی ئەمریکا چ لە چوارچێوەی هاوپەیمانیی دژی داعشدا بن، چ لە چوارچێوەی هێزەکانی هاپەیمانیی ناتۆدا بن، توانای ئەوەیان هەیە بەرگری لە خۆیان بکەن. پێشتریش هەموو لایەک ئەوەیان بینیوە، بەڵام گرنگترین خاڵ ئەوەیە کە عێراق بۆ خۆی خاوەنی حکومەتێکە، سەرۆکوەزیرانێکی هەیە، کە ئێستا کاربەڕێکەرە، بەڵام سەرۆکوەزیرانە و لەلایەن پەرلەمانێکی خاوەن سەروەرییەوە متمانەی پێ دراوە. ئەرکی سەر شانی ئەو دامودەزگا فەرمییانەی عێراقە بڕیار لەسەر پەیوەندییە دەرەکییەکانی وڵاتەکە بدەن. ئەرکی ئەوانە بڕیار بدەن عێراق لەگەڵ کێ کار دەکات و سەربازی کێ لەنێو عێراقدا دەمێنێتەوە. سەربازەکانی ئێمە لەوێن لە چوارچێوەی ئەرکی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی داعش، ئەوەش بە شێوەیەکی یاسایی و لەسەر بڕیاری حکومەتی عێراق، بەڵام ئەم میلیشیایانە، لەجیاتی عێراق و لەجیاتی دامودەزگا فەرمییەکانی ئەو وڵاتە دەڵێن، ئەوان بڕیار دەدەن کە کێ لە عێراق بێت و کێی لێ نەبێت. بۆ بەدیهێنانی ئەو خواستانەی خۆشیان تووندوتیژی بەکاردەهێنن. ئەوەش بە پێچەوانەی ویستی زۆرینەی زۆری گەلی عێراقە کە دەیەوێت هاوپەیمانیی دژی داعش بمێنێت بۆ بەگژداچوونەوەی داعش. بێگومان ئەمە کێشەیە، بەڵام زیاتر لەوەی کێشەیە بۆ ئەمریکا، کێشەیە بۆ عێراق و گەلی عێراق، لەبەرئەوەی ئەوە دەنگ و سەروەری و ئازادیی سیاسیی ئەوانە رووبەڕووی ئاڵنگاری دەبێتەوە و بڕیارەکانیان دەکەوێتە دەستی تاران لەجیاتی ئەوەی لە دەستی خەڵکی عێراق خۆیدا بێت.

جەیمس جێفری: ئەمریکا دەزانێت چۆن بەرگری لە خۆی بکات و چۆن وەڵام بداتەوە ئەگەر هەڕەشەی لەسەر دروستبوو. هەموو لایەک ئەوەیان دیوە. ئەوە خاڵی یەکەمە. خاڵی دووەم؛ ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆی ناوچەکەدا لە کارکردندایە لە رێگەی هاوبەش و هاوپەیمانەکانیەوە بۆئەوەی بەرەنگاری چالاکییەکانی ئێران ببێتەوە و پاشەکشەی پێ بکات. ئومێدم دەکرد ویلایەتە یەکگرتووەکان چالاکتر بووایە لەم بابەتەدا، پێموایە سەرنجی سەرەکیی ئەمریکا لەسەر دانووستاندنە ئەتۆمییەکەیە، بەڵام هیچ گومانێک نییە لەوەدا کە ئیدارەی بایدن، هیچ نەبێت لە بنەمادا، مەترسییەکە دەبینێت، ئەوەی کە ئیدارەی ئۆباما نەیدەبینی. بابەتەکە ئەوەیە کە هێشتا هەنگاوی بەهێزی نەگرتووەتەبەر بەو چەشنەی ئیدارەی ترەمپ دەیگرتەبەر. ئەوەی کە ئێستا دەتوانم بیڵێم ئەمەیە.

جەیمس جێفری: پێش هەموو شتێک، هێزەکانی ئەمریکا و تورکیا لەگەڵ هاوپەیمانە خۆجێییەکانیان کە شەڕ دژی تیرۆر دەکەن، تاوەکو ئەم چرکەیەش 30%ی خاکی سووریایان لەژێر دەستدایە. سزاکانمان لەسەر حکومەتی سووریا هێشتا بەردەوامن. بەردەوامین لە کارکردن بۆ درێژەدان بە بایکۆتکردنی سووریا لەلایەن وڵاتانی عەرەبی و وڵاتانی دیکەوە. هاوکات کار دەکەین بۆئەوەی یەکێتیی ئەوروپاش سیاسەتێکی بەهێزی هەبێت بۆ سزا و ئابڵوقەدانی دیمەشق. لە کاتێکدا کە بەردەوامین لە تەواوی هەوڵەکانمان بۆ بەرەوپێشبردنی کار و چالاکییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەپێی بڕیاری ژمارە 2254. بەدەر لەوە ئیسرائیلییەکانیش زۆر باش کار دەکەن بۆ هێرشکردنە سەر هێزە ئێرانییەکان لە سووریا. هەرچەندە بۆ خۆیان نایانەوێت زۆر بە دەنگی بەرز و لەسەر میدیا باسی بکەن، بەڵام ئیسرائیلییەکان چالاکن و ئەو چالاکییانەشیان بە پشتگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجام دەدەن لە چوارچێوەیەکی گشتیدا. بە کۆی ئەمانەوە کە بۆتم باسکرد، ئێمە بەردەوامین لە پاشەکشێپێکردنی ئێران لە سووریا، بەڵام دان بەوەدا دەنێم کە ئەوەی دەیکەین بەس نییە. تەنیا چارەسەریش دانووستاندنکردنە لەگەڵ رووسیا بۆ گەیشتنە رێککەوتنێک کە سووریا وەکو وڵاتێکی ئاسایی بگەڕێتەوە بۆ نێو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. باس لە رێککەوتنێک دەکەم کە هەرچی سەرباز لە سووریادا هەیە ئەو وڵاتە جێبهێڵێت و سزاکانی سەری هەڵبگیرێن، بە شێوەیەک کە لە بەرژەوەندیی ئێمە، تورکیا و ئیسرائیل و هەموو جیهانی عەرەبیشە. تاوەکو ئێستا رووسیا و بەشار ئەسەد رازی نەبوون بەو رێککەوتنە، بەڵام ئێمە بەردەوام دەبین لە هەوڵدان لەگەڵیان.

جەیمس جێفری: خاڵێکی زۆر گرنگت وروژاند. ئێران و میلیشیاکانی سەر بە ئێران وەکو حیزبوڵڵا، بەدەر لەوەی هاوکاریی ئەسەد دەکەن لە شەڕکردنی لەگەڵ نەیارەکانی، ئەجێندایەکی دیکەشیان هەیە. ئەوەش هەوڵدانیانە بۆ داکوتانی رەگی قووڵ لە کۆمەڵگەی سووریادا. نموونەی ئەم هەوڵانە لە دەوروبەری فورات، لە دێرەزوور و رەقە دەبینین. ئاگادارین کە رێککەوتن لەگەڵ هۆزەکانی ئەو ناوچەیە دەکەن. ئەمە دەبێت جێگەی نیگەرانی بێت بۆ رووسیاش و دانی پێدا بنێت و ببێتە هۆی ئەوەش کە سازش بکات بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئەمریکا. رێک ئەم خاڵەی وروژاندت، ئەوەبوو کە وەزیری دەرەوەی پێشوو پۆمپێیۆ لەگەڵ خۆی بردی بۆ سۆچی و لەوێ گفتوگۆیەکی قووڵمان لەگەڵ پووتین کرد لەسەری. پووتین ئەوکات هەنگاوە پێویستەکانی نەگرتەبەر، بەڵام پێموایە ئەمڕۆ هەلومەرجەکە جیاوازە. لەبەرئەوە تەنیا رێگە بۆ بەرەوپێشچوون ئەوەیە کە رووسیا لەو مەترسییە تێبگات و ئەو تێگەشتنە ببێتە هەوێنی رێککەوتنی ئەمریکا و رووسیا. هەموو شتێک لە دەرەوەی ئەوە کات بەفیڕۆدانە. فەرموو، ئەمڕۆ بە چ میکانیزمێک دەتوانیت ئێران لە لوبنان رابکێشیتە دەرەوە؟ لەبەرئەوە پێویستە رووسیا و سووریا و خەڵکی سووریا بیر لە وەڵامی ئەم پرسیارە بکەنەوە.

جەیمس جێفری: بێگومان، ئەمریکاش پێویستە بیری لێبکاتەوە.

جەیمس جێفری: پێموایە بایدن دڵخۆش دەبێت بەوەی کتومت بگەڕێتەوە بۆ درێژەدان بە سیاسەتەکانی ئۆباما سەبارەت بە رێککەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران. راستە بایدن دەڵێت، لەسەر مێزی دانووستاندنیان لەگەڵ ئێران دۆسیەی مووشەکەکانی ئەو وڵاتە و هەژموونی لە ناوچەکەدا هەن و چاوەڕێین لەسەر هەموویان پێکەوە بگەینە رێککەوتن، بەڵام ئەوە تەنیا پڕوپاگەندەی سیاسییە. ئیدارەی بایدن خۆیان زۆر باش دەزانن کە زۆر سەختە ئێران قایل بکەیت دانووستاندنت لەگەڵ بکات لەسەر هەڵسوکەت و رەفتار و مووشەکەکانی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست. ئێران ئامادە نییە لەسەر ئەو بابەتانە نە لەگەڵ ئێمە و نە لەگەڵ کەسی دیکە گفتوگۆ بکات، تەنانەت وڵاتانی عەرەبیش. ئەوانیش باش دەزانن. پێمان دەڵێن ئەوان لە عێراق، سووریا و لوبنانن لەبەرئەوەی حکومەتەکانی ئەو وڵاتانە داوایان لێکردوون و ئەوە پەیوەندی بە ئێوەوە نییە. راستییەکە ئەوەیە کە تەنیا سەرنجی ئیدارەی بایدن لەبارەی ئێرانەوە بابەتی رێککەوتنە ئەتۆمییەکەیە، لەوە زیاتر هیچی دیکە نییە. لەوەشدا کێشەکە ئەوەیە کە ئێران رازی نییە بۆ گەڕانەوە بۆ ئەو رێککەوتنە. ئێرانییەکان بەرەوپێشچوونێکی گەورەیان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەیاندا تۆمارکردووە و دەیانەوێت بەردەوام بن لەو بەرەوپێشچوونە. نایانەوێت بگەڕێنەوە بۆ 2018. لەو ماوەیەدا لەدوای 2018وە زۆر زیاتر نزیکبوونەتەوە لە بەدەستهێنانی ئامێری ئەتۆمی. بەدەر لەوەش، لەو باوەڕەدان ئەو پەیوەندییە ئابوورییەی هەیانە لەگەڵ وڵاتانی وەکو چین و رووسیا، دەیانپارێزێت لەو سزایانەی ئەمریکا بەسەریدا سەپاندوون. هەردوولا لە هەوڵی ئەوەدان ئەم بارودۆخەی ئەمڕۆ هەیە درێژەپێبدەن بۆئەوەی خۆبپارێزن لە قەیرانی گەورە لە ساڵی 2022دا. لەبەرئەوەی ئەگەر ئێران نزیکببێتەوە لە بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی، کە ئەگەری زۆرە لە مانگێکدا بگاتە ئەو ئاستە، ئەوە کاردانەوەی زۆری دەبێت لە ناوچەکەدا، لە بژاردەی سەربازییەوە بیگرە تاوەکو سەر خواستی وڵاتانی دیکە بۆ گەشەپێدانی بەرنامەی ئەتۆمی.

جەیمس جێفری: بابەتەکە ئەمەیە. قسەیەکی ئۆبامات بیربکەوێتەوە، لە گوتارێکیدا گوتی "وڵاتانی ناوچەکە و بەتایبەتیش سعودیە، پێویستە فێرببن ناوچەکەیان لەگەڵ ئێران بەشبکەن". ئۆباما وا بیری دەکردەوە کە ئێران وڵاتێکی ئاساییە و هۆکاری بەدکارییەکانی لە ناوچەکە تەنیا ئەوەیە کە هەست بە نائارامی دەکات و رێککەوتنی ئەتۆمی کارێک دەکات کە ئێران هەست بە ئارامی بکات و ئەوە دەبێتە هۆکاری ئەوەی وەکو دەوڵەتێکی ئاسایی مامەڵە بکات. ئۆباما لەو راستییە تێنەگەیشت کە ئێران دەوڵەتێکی پاوانخوازە و دەیەوێت شۆڕشەکەی بباتە دەرەوەی سنوورەکانی. بایدن ئەمڕۆ جیاواز بیردەکاتەوە، لەوەی ساڵی 2015 بیری لێدەکردەوە. ئەمڕۆ پێیوایە رێککەوتنی ئەتۆمی بابەتێکی تایبەتە بە خۆی و ئەو رێککەوتنە لە توانایدایە کێشەیەک چارەسەر بکات، تەنیا یەک کێشە؛ بابەتی گەیشتنی ئێران بە چەکی ئەتۆمی، نەک کۆی کێشەی ئێران چارەسەر بکات. وابزانم ئەمە جیاوازیی نێوان بایدن و ئۆبامایە.

جەیمس جێفری: سەرەتا دەمەوێت ئەوە بڵێم کە ئەمریکا زۆر کاریگەر بووە لە لەنێوبردنی داعش لە سووریا و لە عێراقیش. هێزی سەربازیمان هەیە لەوێ و ئەوە زۆر لە بەرژەوەندیی هەولێر و هەموو عێراقییەکانیشە. دووەمیان، ئەمریکا بەردەوامە لەوەی هێزە چەکدارەکانی لە بەشێكی گرنگی سووریا بهێڵێتەوە و کەس بە جیددی تەحەدای مانەوەی ئەو هێزەی نەکردووە و پێموانییە کەس بتوانێت ئەو تەحەدایە بکات. سێیەمیان، ویلایەتە یەکگرتووەکان هاوبەشی خۆجێیی هەیە و بەردەوامە لەوەی دڵنیایی بدات کە ئەو دوو هاوبەشە خۆجێییە، هێزەکانی سووریای دیموکرات - هەسەدە و تورکیا جارێکی دیکە ناکەونەوە هەلومەرجێکەوە کە بە شێوەی چەکداری رووبەڕووی یەکتر ببنەوە، وەک ئەوەی لە ئۆکتۆبەری 2019دا بینیمان. ویلایەتە یەکگرتووەکان لەوەشدا سەرکەوتوو بووە. لەبەرئەوە من ناڵێم ئێمە سەرکەوتوو نەبووین لە سووریا.

جەیمس جێفری: دەتوانم ئەوە بڵێم بۆ ئەو قۆناخەی خۆم نوێنەری ئەمریکا بووم بۆ کاروباری سووریا.

جەیمس جێفری: ئەوەی کە ئێمە توانیمان بیکەین ئەوە بوو کە پێکدادانەکان سڕبکەین لە نێوەڕاستی 2018دا. پێم بڵێ، بزانم ئەسەد لە چ شوێنێک توانیویەتی پێشڕەوی بکات و شوێنی نوێ بخاتە ژێر کۆنترۆڵی خۆیەوە، لە نێوەڕاستی 2018وە. پێکدادانەکانمان سڕکرد و بەردەوام بووین لە گوشارخستنە سەر ئەسەد. ئەم هەنگاوە لەدوای شکستەکانی سیاسەتی ئەمریکا هات پێش 2018 لە سووریا و هەنگاوێکی زۆر گرنگ بوو بەرەو پێشەوە. ئیدارەی نوێ بەردەوامە لە پیادەکردنی ئەو سیاسەتە بە شێوەیەکی گشتی، بەڵام ئەسەد نەهاتووەتە پێشەوە. لەگەڵ هەموو ئەوانەدا، روون نییە کە بایدن چۆن تەماشای داهاتوو دەکات. ئەمە تەنیا نیگەرانی و گلەیی من نییە، بەڵکو نیگەرانیی هەردوو سیناتۆر بۆب مێنێندز، سەرۆکی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی سیناتۆی ئەمریکا و جەیمس ریش، هاوتاکەی لە پارتی کۆماریییە. ئەمانە ئەو کەسانەن کە پێویستە بزانن. ئەمە کێشەیەکی گەورەیە کە هاوبەشەکانیشمان لە سووریا هەیانە. نازانین ئیدارەی بایدن بەنیازە چی بکات دوای ئەو هەنگاوەی 2018 ناومانە. ئەو هەنگاوە گرنگ بوو، لەبەرئەوەی پێشڕەوییەکانی ئەسەدی راگرت، بەڵام لێرە بەدواوە چی دەکەین، روون نییە. ئەمە زۆر مەترسیدارە. ئێمە هێزی چەکدارمان هەیە لەوێ. دەوڵەتانی دیکە هێزیان هەیە. ئەکتەری زۆری دیکە هەن: حیزبوڵڵا، داعش، هێزەکانی سووریای دیموکرات و ئەحرارولشام. بەدەر لەوە چەکی کیمیایی هەیە لە ناوچەکە، مووشەکەکانی ئێران هەن. ئیدارەی ئەمریکا پێویستە لەسەری ئەمانە لەبەرچاو بگرێت، نەک تەنیا لەپێناوی خۆماندا، بەڵکو لەپێناو هاوڕێیەکانیشی لە ناوچەکە کە دەکەونە ژێر کاریگەریی ئەو بارودۆخەوە، بۆ نموونە عێراق.

جەیمس جێفری: ئمممم.. من.. خۆی دەزانی چۆنە؟!! پێش هەموو شتێک.. ویلایەتە یەکگرتووەکان لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا نەکشایەوە. ئێمە تاوەکو ئێستا لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریاین. هێزەکانمان لە هەندێک ناوچە کشاندەوە، لەبەرئەوەی رووسەکان هاتنە ناوەوە لەو کاتەدا، بەڵام ئێمە هێشتا لەوێین و هێزەکانی سووریای دیموکرات - هەسەدە کۆنترۆڵی نزیکەی 95%ی خاکی باکووری رۆژهەڵاتی سووریا دەکەن. تورکەکان ناوچەیەکی بچووکیان کۆنترۆڵ کرد، نزیکەی 110 کیلۆمەتر پان و بە قووڵایی 30 کیلۆمەتر لە باکوور. ئێمە پەشیمانین لەوە و هەر ئەوکات بە زوویی سزامان بەسەر تورکیادا سەپاند، کە ئەو سزایانە بوونە هۆکاری وەستاندنی هێرشەکانی تورکیا. لەو کاتەیشەوە تاوەکو ئێستا هیچ پێشڕەوییەکی تورکی نەبووە. ئێستا بارودۆخەکە سەقامگیرە. هەرچەندە لە میدیاکان گوێمان لەوەبوو کە تورکیا بەنیازی جووڵەیەکی سەربازی نوێیە، بەڵام ئیدارەی بایدن بەڕوونی ئەوەی خستەڕوو کە پشتگیری لە هیچ جووڵەیەکی لەو شێوەیە ناکات. بۆیە پێموایە کە بارودۆخەکە ئێستا سەقامگیرە،  بەڵام خۆتان دەزانن هەموو رۆژێک سوپرایزێکی نوێ هەیە لە سووریا و لە عێراق. پێویست دەکات چاوەڕێ بکەین و ببینین. لەگەڵ هەموو ئەوانەدا، من زۆر دڵنیام کە ئیدارەی بایدن کاردانەوەی جیددی دەبێت، ئەگەر هەر کەسێک هەوڵبدات گۆڕانکاری لە پێگەی ئێستای باکووری رۆژهەڵاتی سووریادا بکات، کە کەسانێکی زۆر هەن مەبەستیانە ئەو گۆڕانکارییە بکەن.

جەیمس جێفری: ئەمریکا رێککەوتنێکی هەیە لەگەڵ تورکەکاندا کە 17ی ئۆکتۆبەری 2019 واژۆ کراوە. بەپێی ئەو رێککەوتنە تورکیا هیچ جووڵەیەکی زەمینیی دیکەی نابێت لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا. تورکەکان پابەندن بەو رێککەوتنەوە. ئەوەی کە هەیە بەئامانجگرتنی هەندێک خاڵن کە تورکیا پێیوایە پەیوەندییان بە پەکەکەوە هەیە. تورکەکان لەو ناوچەیە لەلایەن پەکەکەوە، لەلایەن داعشەوە و لەلایەن رژێمی ئەسەدەوە هێرشیان دەکرێتەسەر، ئەوانیش وەڵام دەدەنەوە. ئێمە نیگەرانین لەو رووبەڕووبوونەوانە، بەڵام ئەوانە هیچ گۆڕانکارییەک لە هەلومەرجی جێکەوتەی باکووری رۆژهەڵاتی سووریا ناکەن کە ماوەی دوو ساڵ زیاترە جێگیر بووە.

جەیمس جێفری: بە دڵنیاییەوە دەیڵێم، هێزە ئۆپۆزیسیۆنە سوورییەکان کە لەلایەن تورکیاوە پشتگیرییان لێ دەکرێت تاوانی جەنگیان ئەنجامدا. ئیدارەی بایدن دوای لێکۆڵینەوەیەکی قووڵ سزای بەسەر یەکێک لەو گرووپانەدا سەپاند. ئەوکاتەش، ئمممم، لە کاتی خۆیدا، لە 2019دا ئێمە کۆمەڵێک بەڵگەی جیاوازمان خستنە بەردەم هێزە تورکەکان سەبارەت بە کردارەکانی هێزە هاوپەیمانەکانیان، ئەوانیش لێکۆڵینەوەیان لەسەر ئەو بابەتە کرد، هەندێک هەنگاویشیان گرتەبەر، یەک دوو یەکە دوورخرانەوە. ئێمە زۆر دڵخۆش نەبووین بە ئەنجامەکان. ئێستاش ئیدارەی بایدن سزای سەپاندووە بەسەر یەکێک لەو گرووپانەدا.

جەیمس جێفری: من ئاگاداری هیچ راپۆرتێکی فەرمیی ئەمریکی نیم کە گەیشتبێتە ئەو ئەنجامەی فسفۆڕ بەکارهێنرابێت لە دەرەوەی مەبەستی سەربازیی رێگەپێدراو. ئەوە پرسیارێکی زۆر دژوارە، لەبەرئەوەی فسفۆڕ دوو جۆر بەکارهێنانی هەیە. یەکەمیان بە مەبەستی سەربازی بۆ رۆشنکردنەوەی ئاسمان بەکاردێت لە شەودا، دووەم بەکارهێنانیشی بەکارهێنانیەتی وەکو چەک، بۆ نموونە وەکو ناپاڵم، کە ئەوە یاسایی نییە بەپێی بەشێکی زۆر لە رێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان، بەڵام پێموانییە ئەمە یەکێک بێت لە پرسیارە سەرەکییەکانی ئەمریکا لەم کاتەدا.

جەیمس جێفری: هەموو شتێک کە لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا روویدابێت لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە و تەماشا کراوە. پێدەچێت هێشتا ئەنجامێکی یەکلاکەرەوە بەدەست نەکەوتبێت.

جەیمس جێفری: ئممممم. ویلایەتە یەکگرتووەکان لە لیبیا شکستی هێنا. یەکەم دەستێوەردانیشمان لە سووریا کە ئیدارەی ئۆباما لە ساڵی 2011 بەدواوە ئەنجامیدا لە رێگەی پشتگیریکردنی هێزە بەرهەڵستکارەکان بە مەبەستی رووخاندنی ئەسەد هەر شکستی هێنا، بەڵام دەتوانم پێتبڵێم دەستێوەردانی ئەمریکا لە ساڵی 2014 بەدواوە بۆ لەنێوبردنی داعش بە تەواوی سەرکەوتوو بوو و مانەوەی ئێستای هێزەکانی ئەمریکاش لە سووریا هاوشان لەگەڵ کۆمەڵێک هەنگاوی وڵاتانی دیکە بوونەتە رێگر لەبەردەم ئەوەی ئەسەد شەڕەکە بباتەوە و هەموو ناوچەکان بخاتەوە دەست خۆی. لەبەرئەوە من بە پێچەوانەوە بیردەکەمەوە. ئێمە سەرکەوتوو بووین. لە عێراقیش سەرکەوتوو بووین. عێراق ئەمڕۆ دەوڵەتێکی دیموکراتیی..

جەیمس جێفری: با من لە تۆ بپرسم. وەکو عێراقییەک تۆ ئەمڕۆ دڵخۆشتریت یان 20 ساڵ پێش ئێستا دڵخۆشتر بوویت؟

جەیمس جێفری: زۆر سوپاست دەکەم. ئەوەی کە من دەمویست بیڵێم تۆ گوتت. ئەگەر لە سوورییەکیش بپرسیت...

جەیمس جێفری: من دەڵێم ئەگەر ئەو پرسیارە لە 80%ی عێراق بکەیت کە یەکسانە بە دانیشتووانی عەرەبی شیعە و کورد، هەمان وەڵامت دەستدەکەوێت. 80% رێژەیەکی باشە! لە سووریا، لە دەستێوەردانی یەکەمماندا شکستمان هێنا. ئەوە راستە، بەڵام لە دوای ئەوەوە، توانیمان داعش لەنێوبەرین. توانیشمان رێگری بکەین لە سەرکەوتنی ئەسەد لە سووریا. کۆی ئەوانە دەتوانرێت بە نیمچە سەرکەوتنێک هەژماربکەیت لەو وڵاتە. هەرچی لیبیایە، روونە کە شکستمان هێنا. کەوابوو ئاستی سەرکەوتنمان لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست یەکسانە بە یەک و نیو لە سێ. بەپێی ئەو ئەزموونەش کە من هەمە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە ساڵی 1973وە ئەو رێژەیەیە کە دەتوانیت دەستت بکەوێت.

جەیمس جێفری: دەمبیننەوە لە کوردستان. من لەنێوان ساڵانی 2018 بۆ 2020 پێنج جار سەردانی ئەوێم کردووە. ئێستاش بە پەرۆشم بۆئەوەی بێمەوە. باشە؟

جەیمس جێفری: منیش سوپاست دەکەم بۆ ئەو هەڤپەیڤینە قوورسە!