رووداو دیجیتاڵ
راپۆرتدەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی ئاوارە ناوخۆییەکان لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی میدیایی رووداو رایگەیاند، ئەو کوردانەی گەڕاونەتەوە عەفرین دڵخۆشن بەوەی لە سەر زێدی خۆیانن، بەڵام گەڕانەوەیان بە تەنیا بەس نییە و هێشتا کێشەی سەرەکییان نەبوونی سەرچاوەی بژێوی، نەبوونی رێگەوبانی گونجاو و کەموکوڕیی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکانە.
لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە نیویۆرک، لە وەڵامی پرسیارێکی نامۆ عەبدوڵڵا، بەڕێوەبەرى نووسینگەى رووداو لە نیو یۆرک سەبارەت بە دۆخی ئەو کوردانەی لە 2018 لە عەفرین و کانوونی دووەمی ئەمساڵ لە گەڕەکەکانی حەلەب ئاوارە بوون، بێتانکوور ئاماژەی بەوە کرد:" لە مانگی تەمووزی ئەمساڵدا لە کاتی یەکەم سەردانی فەرمیی خۆیدا بۆ سووریا، لە عەفرین چاوی بە بەشێک لەو ئاوارانە کەوتووە کە گەڕاونەتەوە.
راپۆرتدەری نەتەوە یەکگرتووەکان گوتی: "ئەوان دڵخۆشن گەڕاونەتەوە و هەست دەکەن ئەوێ ماڵی خۆیانە، بەڵام گەڕانەوەی فیزیکی بنەمایەکی گشتییە و بە تەنیا نابێتە چارەسەر؛ کاتێک لەگەڵیان کۆبوومەوە هەستم پێکرد هێشتا سەرچاوەی بژێوییان نییە و پێویستیی زۆریان بە رێگەوبان و خزمەتگوزاریی تەندروستی هەیە، رەنگە نەبوونی ئەم دەرفەتانەش هۆکاری سەرەکی بێت کە رێگرە لە بەردەم گەڕانەوەی ئەوانەی هێشتا لە ئاوارەییدا ماونەتەوە".
سەبارەت بە هەڵوێستی فەرمیی دەسەڵاتداران، بێتانکوور باسی لەوە کرد، حکومەت هەوڵدەدات و دیدگایەکی هەیە بۆ لەخۆگرتنی ئاوارەکان، بەڵام راسپاردەی سەرەکیی ئەو بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان ئەوەیە دەبێت تێبگەن پرۆسەی گەڕانەوە زۆر لەوە فراوانترە کە تەنیا هێنانەوەی فیزیکیی خەڵک بێت بۆ ناوچەکانیان.
بێتانکوور لە بەشێکی دیکەی گوتەکانیدا تیشکی خستە سەر پرسی مافە دەستووری و کەلتوورییەکان و رایگەیاند: "کورد پرسیاری ئەوەیان لا دروستبووە ئایا پرۆسەی تێکەڵکردنیان لە دەستوور و قۆناخی راگوزەریدا چۆن بەڕێوەدەچێت؛ هەروەها چۆن لە رووی کەلتووری، زمان، پرۆگرامی خوێندن و قوتابخانەکانەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، پێموایە پێویستە ئەم پرۆسەیە بە شێوەیەکی پلەبەندی دەستپێبکات".
لەبارەی دۆخی ئەمنیی ناوچەکە، بێتانکوور پێداگریی کرد لەوەى لە کاتی کۆبوونەوەی لەگەڵ خەڵکەکە هەستی بە کێشەی ئاسایش نەکردووە، و گوتی: "ناتوانم لە جیاتی ئەوانە قسە بکەم کە هێشتا نەگەڕاونەتەوە، بەڵام ئەوانەی چاوم پێیان کەوت گەشبینن، پێشنیاری زۆریان هەیە، دەیانەوێت شوێنێکیان لە گفتوگۆکاندا هەبێت و دەنگیان ببیسترێت. بە گشتی گەورەترین کێشەی ئەوان بژێوی و نەبوونی وەڵامدانەوەیەکی گشتگیرە بۆ کێشەکانیان".
پاولا گاڤیریا بێتانکوور کە پارێزەرێکی کۆڵۆمبی و شارەزای بواری ئاوارەبوونە، پێشتر وەک راوێژکاری سەرۆککۆماری کۆڵۆمبیا بۆ کاروباری مافەکانی مرۆڤ کاری کردووە؛ هاوکات لە 2022 لەلایەن ئەنجوومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان وەک راپۆرتدەری تایبەت بۆ مافەکانی مرۆڤی ئاوارە ناوخۆییەکان دەستنیشان کرا و لە 10 تاوەکو 21ی تەمووزی ئەمساڵیش سەردانی سووریای کرد.
دۆسیەی ئاوارەبوونی خەڵکی عەفرین بۆ سەرەتای 2018 دەگەڕێتەوە، بەهۆی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی سوپای تورکیا و گرووپە چەکدارەکانی ئۆپۆزیسیۆنی نزیکی تورکیا، زیاتر لە 300 هەزار کورد کە زۆرینەی رەهای دانیشتووانی ناوچەکەیان پێکدەهێنا، ناچاربوون ماڵ و حاڵی خۆیان جێبێڵن و بەرەو کەمپەکانی ناوچەی شەهبا، دەوروبەری حەلەب و شارەکانی دیکەی رۆژئاوای کوردستان ئاوارە بوون.
لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵان بەسەر ئاوارەبوونەکەدا، دۆخی ئەو خێزانە کوردییانەی لەم دواییانەدا بڕیاری گەڕانەوەیان بۆ زێدی خۆیان داوە رووبەڕووی دەیان ئاستەنگی مرۆیی و ئابووریی سەخت بووەتەوە؛ لەوانە وێرانبوونی ژێرخانی سەرەکی، نەبوونی کارەبا و ئاوی خواردنەوە، پەککەوتنی نەخۆشخانەکان و نەبوونی رێگەوبانی گونجاو.
دەقی پرسیار و وەڵامی رووداو و پاولا گاڤیریا بێتانکوور، راپۆرتدەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی ئاوارە ناوخۆییەکان:
نامۆ عەبدوڵا: زۆر سوپاس بۆ ئەم کۆنفرانسە رۆژنامەڤانییە. وەک ئاماژەت پێدا، بەم دواییانە سەردانی سووریات کردبوو، پێموایە لە مانگی تەمووزدا بوو. ئایا چاوت بەو کوردە ئاوارانە کەوت کە لە 2018 لە عەفرین و بەم دواییانەش لە مانگی کانوونی دووەمدا لە هەندێک گەڕەکی حەلەب ئاوارە بوون؟ چی رێگرە لە گەڕانەوەیان بۆ ناوچەکانی خۆیان؟ چییان پێ گوتیت؟ گەورەترین گلەیی و کێشەیان چییە؟
پاولا گاڤیریا بێتانکۆر: سوپاس. لە عەفرین چاوم بە بەشێکیان کەوت، واتە لەگەڵ هەندێک لەوانە کۆبوومەوە کە گەڕابوونەوە، بۆیە رەنگە چاوم بەوانی دیکە نەکەوتبێت کە هێشتا نەگەڕاونەتەوە. کەواتە دەتوانم باسی ئەوانە بکەم کە گەڕاونەتەوە و بۆچی هەست ناکەن هێشتا گەیشتوونەتە چارەسەر، رەنگە هەر ئەوەش بێت کە رێگرە لە بەردەم گەڕانەوەی ئەوانی دیکە. ئەوان دڵخۆشن کە گەڕاونەتەوە، لەو رووەوە کە هەست دەکەن ئەوێ ماڵی خۆیانە؛ بەڵام گەڕانەوەی فیزیکی، و ئەمە بنەمایەکی گشتییە، چارەسەر نییە. ئەوان هێشتا هەست دەکەن سەرچاوەی بژێوییان نییە. هێشتا هەست دەکەن پێویستیان بەوەیە رێگەوبان و خزمەتگوزارییە تەندروستییەکانیان لەوێ بۆ فەراهەم بکرێت.
ئەوەی لە حکومەتیشەوە دەربارەی ئەم بابەتە دەیبیستیت ئەوەیە کە کاری لەسەر دەکەن، و پێموایە ئەمەش هەڵسەنگاندنی گشتیی منە. پێموایە حکومەت هەوڵدەدات؛ حکومەت دیدگایەکی هەیە بۆ ئەوەی چی بکات لە بارەی لەخۆگرتن و تێکەڵکردنی ئاوارە ناوخۆییەکان. راسپاردەی من ئەوەیە پێویستە درک بەوە بکەن کە گەڕانەوە تەنیا گەڕانەوەی فیزیکی نییە. بۆیە پرسیارەکەت یەکجار گرنگە.
هەروەها تەواوی پرسی تێکەڵبوونی کوردەکان لە دەستوور و قۆناخی راگوزەری و پرسەکانی دیکەش لە ئارادایە. ئەوان پرسیاری ئەوەیان هەیە کە ئەو تێکەڵبوونە لە رووی کەلتوورییەوە چۆن روودەدات، لە رووی زمانەوە، لە رووی پرۆگرامی خوێندن و قوتابخانەکانەوە. پێموایە ئەمە شتێکە کە دەبێت وردەوردە دەستپێبکات.
بەڵام دەتوانم بڵێم ئەوان گەشبینن؛ راسپاردە و پێشنیاری زۆریان هەیە، دەیانەوێت کورسی و نوێنەرایەتییان لە گفتوگۆکاندا هەبێت و دەنگیان ببیسترێت. بەڵام پێموایە زیاتر پرسی بژێوی و پرسی گشتگیریی وەڵامدانەوەیە بۆ کێشەکان. کاتێک لەگەڵیان قسەم کرد هەستم بە کێشەی ئاسایش و سەلامەتی نەکرد، بەڵام بە ناوی ئەو کەسانەشەوە قسە ناکەم کە هێشتا نەگەڕاونەتەوە، تەنیا بە ناوی ئەو کەسانەوە دەدوێم کە خۆم قسەم لەگەڵ کردوون. ئەوە هەڵسەنگاندنی گشتیی منە.
