ئەمریکا و ئێران نەخشەڕێگەی 60 رۆژەیان بۆ چارەسەری کۆتایی دەستپێکرد

رووداو دیجیتاڵ

ئەمریکا و ئێران، دوای کۆبوونەوەیەکی چڕی دیپلۆماسیی ئاستبەرز لە هاوینەهەواری بۆرگنشتاک (Bürgenstock) لە سویسرا، کۆتاییهاتنی لووتکەی یەکەمی خۆیان راگەیاند و چوونە نێو قۆناخی نەخشەڕێگەی جێبەجێکردنی 60 رۆژە بە مەبەستی کۆتاییهێنانی هەمیشەیی جەنگ.

بەگوێرەی راگەیێندراوێک لەلایەن پاکستان و قەتەری نێوەندگیرەوە، سەرکردە سیاسییە سەرەکییەکان هاوینەهەوارە شاهانەکەی بۆرگنشتاکیان جێهێشتووە، لە کاتێکدا گرووپە تەکنیکی و سیاسییە پسپۆڕەکانیان لەوێ هێشتووەتەوە تاوەکو دەست بە نووسینەوەی وردەکارییە تەکنیکییەکانی رێککەوتننامەی کۆتایی بکەن.

هەنگاوەکانی داهاتووی ئەم شاندە تەکنیکییانە سەرنج دەخەنە سەر داڕشتنی یاسای جێبەجێکردن لە چوارچێوەی سێ خاڵی سەرەکیی ناکۆکیدا کە بریتین لە: پڕۆگرامی ئەتۆمی، ئاسایشی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و لوبنان هەروەها ئاسایشی دەریایی.

قۆناخی یەکەم: چوارچێوەی پشکنینی ئاژانسی ئەتۆمی و پرۆتۆکۆلەکانی یۆرانیۆم

ئاستەنگی تەکنیکیی هەنووکەیی، چڕبوونەوەیە لەسەر پێناسەکردنی بنەماکانی چاودێریی سەربەخۆ بۆ ژێرخانی ئەتۆمیی ئێران.

چاودێریی ئاژانسی وزەی ئەتۆم: جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا رایگەیاند، ئێران پابەند بووە بە رێگەدان بە گەڕانەوەی پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم (IAEA) بۆ وڵاتەکەی. بەگوێرەی راپۆرتێکی رۆژنامەی نیویۆرک تایمز، پێویستە نێردراوە تەکنیکییەکان پرۆتۆکۆلە بەرجەستە وردەکان و خشتەی کاتیی گەیشتن بە وێستگەکان بۆ ئەم پشکنینانە دابڕێژن، کە ڤانس ئاماژەی بەوە کرد پێدەچێت یەکەم گفتوگۆکان لەگەڵ پشکنەران و لەگەڵ ئاژانسەکەدا هەر ئەمڕۆ [دووشەممە] رووبدات.

پابەندبوونی ئەتۆمی: ئێران دووپاتی دەکاتەوە، چەکی ئەتۆمی بەدەست ناهێنێت یان گەشەی پێ نادات. بەپێی زانیارییە نافەرمییەکان، هەرچەندە وەزارەتی دەرەوەی ئێران گرنگیی رێککەوتنە ئەتۆمییە سەرەتاییەکانی کەم کردووەتەوە، بەڵام تیمی تەکنیکی سپێردراون بە یەکلاکردنەوەی ئەم بنەما سەرەکییانە بۆ تەنککردنەوەی کۆگەی بەرفراوانی یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران بە هاوئاهەنگی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی.

قۆناخی دووەم: چالاککردنی 'شانەی پێشگرتن لە ململانێ' لە لوبنان

لە کاتێکدا ئاگربەستێکی کاتی لە رێگەی یاداشتی لێکتێگەیشتنی 14 خاڵییەوە هاتەدی، سەرنجی سەرەکیی کۆبوونەوەکانی داهاتوو لەسەر چارەسەرکردنی دۆخی زۆر ناسکی باشووری لوبنان دەبێت.

جێبەجێکردنی ئاگربەست: بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان نیشانەی گرنگیی خێرا جێبەجێکردنی پرۆسەکەیە. کەناڵی بی بی سی بڵاویکردەوە، هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل و مووشەکبارانەکانی حیزبوڵڵا وەک کاردانەوە سەرەڕای بەڕێوەچوونی لووتکەی سویسرا بەردەوام بوون.

گۆڕانکاریی جوگرافی و خاک: تیمە دیپلۆماسییەکان لە چوارچێوەی پێشگرتن لە ململانێ، کار دەکەن بۆ دانوستاندن لەسەر دۆخی جێگیربوونی حیزبوڵڵا و گوشارخستنە سەر کشانەوەی سەربازیی ئیسرائیل لە نزیکەی 5٪ـی خاکی باشووری لوبنان کە لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە کۆنتڕۆڵکراوە.

نەخشەڕێگەی دانوستاندنی 60 رۆژەی داهاتوو

بۆ ئەوەی رێککەوتنەکە بە سەرکەوتوویی تێپەڕێت، لایەنەکان کار لەسەر چەند تەوەرێکی گرنگ دەکەن:

پێداچوونەوە تەکنیکییەکان: خشتەی کاتی بۆ گەیشتنی پشکنەرانی نێودەوڵەتی، تەنککردنەوەی یۆرانیۆمی پیتێندراو و رێڕۆ ئەمنییەکانی هورمز.

چاودێریی سیاسی: لێکۆڵینەوە و دڵنیابوونەوە لە رێگەی پاکستان و قەتەرەوە، مەرجەکانی ئاگربەستی هەمیشەیی و خشتەی کاتی بۆ ئازادکردنی پارە سڕکراوەکان.

قۆناخی سێیەم: چوارچێوەی پابەندکەر بۆ تەنگەی هورمز و سزاکان

پاراستنی رێڕۆکانی کەشتیوانیی جیهانی وەک ئامانجێکی سەرەکی بۆ پاراستنی سەقامگیریی ئابووریی جیهان دەمێنێتەوە.

هێڵی پەیوەندیی راستەوخۆ: تیمەکان هێڵێکی پەیوەندیی هەمیشەیی و تایبەت لە نێوان واشنتن و تاراندا دادەمەزرێنن. ئەم میکانیزمە بە ئامانجی دابینکردنی گەرەنتیی درێژخایەن و پشتڕاستکراوە بۆ تێپەڕبوونی ئازاد و کراوە بەنێو تەنگەی هورمزدا دادەنرێت، بۆ خۆپاراستن لە زیادبوونی گرژییەکان.

سزاکان و میکانیزمی نەوت: ئیدارەی ترەمپ بە شێوەیەکی کاتی لە رێگەی مۆڵەتێکی گشتیی کاتیی 60 رۆژەی گەنجینەی ئەمریکاوە، بەربەستەکانی سەر نەوتی خاوی ئێران و بەرهەمە پترۆکیمیاییەکانی کەم کردووەتەوە. لە کۆبوونەوە تەکنیکییەکانی داهاتوودا، پسپۆڕانی دارایی چوارچێوەی لادانی قۆناخ بە قۆناخی سزاکان، لەگەڵ ئازادکردنی رێکوپێکی پارە سڕکراوەکانی ئێران دادەڕێژن.

چاودێریی دامەزراوەیی

بۆ دڵنیابوون لەوەی ئەم خولە تەکنیکییە خێرایانە لە رێڕۆی خۆیان دەرناچن، نێوەندگیران لیژنەیەکی ئاستبەرزیان بۆ دابینکردنی چاودێریی سیاسی پێکهێناوە. ئەم دەستەیە هەفتانە لە ماوەی مۆڵەتە 60 رۆژەکەدا کۆدەبێتەوە بۆ پێداچوونەوە بە پێشکەوتنەکانی گفتوگۆکانی سویسرا و هێشتنەوەی هەردوو وڵاتەکە هاوتەریب لەسەر رێککەوتننامەیەکی گشتگیر و هەمیشەیی.