له جیهانی دیپلۆماسی هاوچهرخ دا خهڵات و مێدالیا نێودهوڵهتییهکان تهنیا هێمای رێزلێنانێکی پرۆتۆکۆڵی نین، بهڵکو زمانێکی رهوانبێژی سیاسین کە دانپێدانانی دهوڵهتان بە قورسایی و رۆڵی ستراتیژی کارەکتەرەکان نیشاندەدەن، پێدانی مێدالیای ئەستێرەی دەوڵەتی ئیتاڵیا بە نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەلایەن کۆماری ئیتاڵیاوە رووداوێکی ئاسایی نییە، ئەمە ئاماژەیەکی روونە بۆ سەرکەوتنی مۆدێلی دیپلۆماسیی نەرم و بنەماکانی پێکەوەژیانی ئاشتییانە کە هەرێمی کوردستان لە ناوچەیەکی پڕ لە ململانێدا دەیکات.
مێدالیای ئەستێرەی دەوڵەتی ئیتاڵیا یەکێکە لە بەرزترین و شەرەفمەندترین خەڵاتە فەرمییەکانی کۆماری ئیتاڵیا، ئەم مێدالیایە لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٤٧ (رێک لە دوای جەنگی جیهانی دووەم بۆ ئاوەدانکردنەوەی وڵات و نوێکردنەوەی پەیوەندییە مرۆییەکان) دامەزرا و لە ساڵی 2011دا یاساکەی هەمواکرا و، خەڵاتەکە بەو کەسایەتیانە دەبەخشرێت کە رۆڵی نائاسایی دەگێڕن لە پەرەپێدانی پەیوەندییە دۆستانەکان و هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان و برەودان بە پرۆسەی ئاشتی و ئاوەدانکردنەوە، کاتێک وڵاتێکی وەک ئیتاڵیا کە ئەندامێکی سەرەکی یەکێتی ئەورووپا، ناتۆ و کۆمەڵەی حەوت G7ە ، ئەم خەڵاتە دەداتە سەرۆکی هەرێمێک بەو مانایەیە کە ئەو سەرکردەیە توانیویەتی سنوورە ناوخۆییەکان ببڕێت و ببێتە کارەکتەرێکی جێی متمانەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.
ئەم رێزلێنانە لە کاتێکی هەستیاردا چەند پەیامێکی ستراتیژی گرنگ لەسەر پێگەی کوردستان دەگەیێنێت: دانپێدانان بە مۆدێلی ئاوەدانکردنەوەی کوردستان خەڵاتەکە راستەوخۆ پەیوەستکراوە بە خزمەتە گەورەکانی نێچیرڤان بارزانی لە بواری بووژانەوە و ئاوەدانکردنەوەدا، ئەمە نیشانیدەدات کە ئەورووپا چاوەڕوانییەکانی لە کوردستان تەنیا لە چوارچێوەی سەربازی و ئەمنی دا نییەم بەڵکو قۆناخی ئاوەدانکردنەوە و گەشەی ئابووری وەک پێوەرێکی سەرەکی سەیر دەکات.
جگە لەوەش سەلماندنی رۆڵی سەرۆکی هەرێمی کوردستانە لە ئاشتی هەرێمی لە ناوچەیەکدا کە بە دەست جەنگ و پۆپۆلیزم و تووندڕۆییەوە دەناڵێنێت. دیپلۆماسیی نێچیرڤان بارزانی کە هەمیشە لەسەر بنەمای هاوسەنگی، گفتوگۆ و دوورکەوتنەوە لە ململانێی و بەریەککەوتنەکان داڕێژراوە توانیویەتی کوردستان وەک سەکۆیەکی ئارام بۆ دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی لە عێراق و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دا بهێڵێتەوە.هەروەها بەهێزکردنی شەرعییەتی نێودەوڵەتییە.
ئەم جۆرە خەڵاتانە پێگەی یاسایی و سیاسی هەرێمی کوردستان لە هاوکێشە نێودەوڵەتییەکاندا قایمتر دەکەن و دەیسەلمێنن کە هەولێر نەک تەنیا پایتەختی هەرێمی بەڵکو ناوەندێکی چالاکی دیپلۆماسییە کە پایتەختە گەورەکانی ئەورووپا حیسابی بۆ دەکەن.
خەڵاتکردنی سەرۆکێک لەسەر بنەمای ئاشتی و ئاوەدانکردنەوە، بابەتێکی دەوڵەمەندە لە مێژووی فیکری مرۆڤایەتی دا ئەگەر پانتایی فەلسەفە بپشکنین را و بیردۆزی زانایان و فەیلەسوفان لەم رووەوە بەسەر چەند قوتابخانەیەکی سەرەکیدا دابەش دەبێت لە مێژووی فەلسەفەی سیاسی دا، نیپکۆلۆ ماکیاڤێلی و تۆماس هۆبس پێیانوایە کە دەسەڵاتی سیاسی تەنیا لە کێبڕکێی هێز، کۆنترۆڵ و ترس دا کورت دەبێتەوە لای هۆبس، مرۆڤ لە دۆخی سرووشتی دا لە جەنگێکی بەردەوامدایە (جەنگی هەمووان دژی هەمووان)، بەڵام کاتێک کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی مۆدێلێکی سەرکردایەتی وەک نێچیرڤان بارزانی خەڵات دەکات کە لەسەر بنەمای دیپلۆماسیی نەرم و ئاوەدانکردنەوە کار دەکات، ئەمە لە روانگەی بیرمەندانی هاوچەرخەوە بە مانای سەرکەوتنی واقیعخوازیی لیبڕاڵ دێت بەسەر واقیعخوازیی تووندی ماکیاڤێلی و هۆبس دا، خەڵاتەکە دەیسەلمێنێ کە مانەوە و شەرعییەتی قەوارە سیاسییەکان لە سەدەی بیستویەک دا، لە رێگەی بونیادنانی پردی پەیوەندی و ئاوەدانکردنەوەوە دێت نەک لە رێگەی زمانی زبر و ململانێی چەکدارییەوە.
لەنێو فەلسەفەی هاوچەرخ و دیاردەناسی دا، فەیلەسوفی نێودار ئێمانوێل لێڤیناس فەلسەفەکەی لەسەر چەمکی بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە ئەویتر بنیادناوە، لێڤیناس دەڵێت مرۆڤ کاتێک دەگاتە لووتکەی رەوشت و مرۆڤایەتی کە بەرپرسیارێتی پاراستنی ئەوانیتر بگرێتە ئەستۆ.
کاتێک سەرۆکی هەرێمی کوردستان خەڵات دەکرێت لە پای پاراستنی ئاشتی و پێکەوەژیان، نووسەران و فەیلەسوفانی لێڤیناسی ئەمە وەک وەرگێڕانێکی کردەیی فەلسەفەی لێڤیناس دەبینن . کوردستان لە ناوچەیەکی پڕ لە جەنگ و بەریەککەوتن و تووندڕۆیدا بووە بە پەناگەی هەموو پێکهاتە جیاوازەکان لەڕووی نەتەوەیی و ئایینییەوە وەک مەسیحی، ئێزدی، مەندایی و نەتەوە جیاوازەکانی دیکەشەوە.
ئەم خەڵاتە رێزلێنانە لەو دیدگا رەوشتییەی کە سیاسەت لە کایەیەکی بازرگانیی کاتییەوە دەگۆڕێت بۆ بەرپرسیارێتییەکی مێژوویی لەپێناو پاراستنی مرۆڤایەتی دا.
فەیلەسوفی گەورەی ئەڵمانی و تیۆریستی قوتابخانەی فرانکفۆرت یۆرگن هابەرماس جەخت لەسەر چەمکی عەقڵانیەتی پەیوەندییەکان دەکاتەوە، هابەرماس پێیوایە کێشە گەورەکانی مرۆڤایەتی و دەوڵەتان تەنیا لە رێگەی دیالۆگی ئازادو دوور لە دەمارگیری چارەسەر دەبن.
لەم سۆنگەیەوە نێچیرڤان بارزانی لەنێوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستان و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش هەمیشە وەک هێمایەکی هێورکەرەوە و کارەکتەری دیالۆگ و نزیککردنەوەی جەمسەرە ناکۆکەکان ناسراوە. پێدانی مێدالیای ئەستێرەی ئیتاڵیا لە روانگەی هابەرماسییەکانەوە سەلماندنی راستوێژی ئەو تیۆرییە فەلسەفییەیە کە دەڵێت" هێزی راستەقینەی سەرکردە لە توانای دروستکردنی کایەی گشتیی هاوبەش و لێکتێگەیشتندایە نەک سەپاندنی ئیرادە بەسەر ئەوانی دیکەدا".
بیرمەند و فەیلەسوفی سیاسی ئەمریکی فرەنسیس فۆکۆیاما لە کتێبەکانی دواییدا بەتایبەت لەسەر بونیادنانی دەوڵەت و دامەزراوەکان ئاماژە بەوە دەکات کە گەشەپێدانی ئابووری و سەقامگیری سیاسی پێویستی بە سەرکردەیەکە کە خاوەن توانای جێبەجێکردن و دیدگای بووژانەوە بێت.
بەخشینی خەڵاتی ئەستێرەی ئیتاڵیا لە پای خزمەت لە کایەی بووژانەوە و ئاوەدانکردنەوەدا تەواو هاوتایە لەگەڵ دەرئەنجامە فیکرییەکانی فۆکۆیامادا ، رۆژئاوا کاتێک تەماشای هەرێمی کوردستان دەکات نێچیرڤان بارزانی وەک سەرۆکێک دەبینێت کە نەک تەنیا لەڕووی سیاسی بەڵکو لەڕووی گەشەپێدانی دامەزراوەیی و نوێکردنەوەی ژێرخانەوە مۆدێلێکی سەرکەوتووی پێشکەشکردووە کە شایەنی پێدانی خەڵات و هاندانی نێودەوڵەتییە.
ئەگەر لە گۆشەنیگای ئەدەبیاتی سیاسییەوە سەیری بکەین، نووسەرانی گەورەی وەک تۆماس مان و ئەلبێر کامۆ هەمیشە داوایان دەکرد کە ( رۆحی مرۆڤدۆستی و میانڕۆیی )بخرێتە ناو کایەی دەسەڵاتەوە بۆ ئەوەی رێگری لە کارەساتی جەنگ بکرێت، بۆ مێژوونووسان و نووسەرانی بواری گەشەسەندنی گەلان خەڵاتکردنی سەرۆکێک لەلایەن دەوڵەتێکی خاوەن ک،لتوور و رێنسانسی وەک ئیتاڵیاوە وەک شاهیدییەکی کولتووری و مێژوویی دەبینرێت کە تێیدا رۆحی میانڕۆیی سیاسی دەبێتە خاڵی هاوبەشی نێوان نەتەوەکان.
بۆیە دەتوانین بڵێین پێشکەشکردنی مێدالیای ئەستێرەی دەوڵەتی ئیتاڵیا بە سەرۆکی هەرێمی کوردستان رێزگرتنە لە دیدگای دەوڵەتداری و عەقڵیەتی بونیادنانەوەی وڵات و نەتەوەیەک کە دەیان ساڵە خاک و خەڵک و شارستانیی وێران دەکرێت ،بێگومان ئەمە لەپێناو بینینی وێنە گەورەکەیە لە روانگەی فەلسەفەی سیاسی و ستراتیژی نێودەوڵەتییەوە، ئەم خەڵاتە دەیسەلمێنێ کە پرۆسەی بنیادنانی قەوارەکان لە رێگەی دیپلۆماسیی ژیرانەو ئاوەدانکردنەوەی وڵات و کرانەوە بەڕووی جیهاندا رێزلێگیراو و سەرکەوتووانە بووە، ئەم کاتە مێژووییە پێگەی نەتەوەیی و نێودەوڵەتی گەلی کورد بەرەو قۆناخێکی باڵاتر و سەقامگیرتر دەبات و پێمان دەڵێت کاتێک سیاسەت دەبێتە ئامرازێک بۆ ئاشتی و ئاوەدانکردنەوە تەنانەت گەورەترین پایتەختەکانی جیهانیش ناچاردەبن رێزی تایبەت و بێپایان بۆ ئەو مۆدێلە دەرببڕن و خەڵاتی رێز و شکۆی خۆیانت پێشکەش بکەن.
