لەم بابەتەدا سێ گۆڕاو (Variable) هەیە، دەبێت یەكسەر تێیانبگەین، ئەوانیش: (گرێبەستە نەوتییەكان)، (حكومەت) و (كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان). ئەمە هەمووی بۆ ئەوەیە وەڵامی چوار پرسیار بدەینەوە:
- رۆڵی كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان چییە لە پاڵپشتیە داراییەكانی جیهان و پێدانی باج؟
- تێكڕای قازانجی نەوت چۆن لە نێوان كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان و حكومەتدا دابەش دەكرێت؟
- گرێبەستە نەوتیەكان چین و چۆن گرێبەستی بەشداری بەرهەمهێنان لە هەرێمی كوردستاندا كار دەكات ؟
- بودجەی پرۆگرامە كۆمەڵایەتییەكان لەنێوان حكومەت و كۆمپانیا فرەڕەگەزەكاندا چی لێ دێت؟
یەكەم: كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان –Multi-National Corporations
دەوڵەت، تا قۆناغەكانی دوای جەنگی جیهانی دووەمیش تاكە ئەكتەر بوو كارلێكی لەگەڵ ئەكتەر (دەوڵەت)ەكانی دیكە دەكرد و، بەمەش دەگوترا پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان. (هانس مۆرجنتاو) پێشەنگی قوتابخانەی ریالیزم (المدرسە الواقعیە) لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكاندا كتێبی (سیاسەت لەنێوان نەتەوەكاندا: تێكۆشان بۆ هێز و ئاشتی)ی لەساڵی (1948) نووسی، تێیدا شەش پرەنسیپی بۆ ریالیزمی سیاسی خستەڕوو، وای شی دەكاتەوە كە "هەموو شتێك لەپێناو هێزدا" بێت و "هێز-Power"یش لە پێناو دەوڵەتدا بێت، بەهیچ شێوەیەك دەوڵەت نابێت هێزی خۆی دابەش بكات لەگەڵ ئەكتەرە نادەوڵەتییەكاندا، بۆ ئەوەی ئاشتی و ئارامی بێتەدی، دەبێت دەوڵەت "هێز" ی هەبێت. ئەم "هێز"ەش دواتر لێكدانەوەی جۆراوجۆری بۆ كرا، بەواتایەكی دیكە دیمەنی سیاسەتی نێودەوڵەتی دیمەنی گەڕان و دابچڕینی بەرژەوەندییە، هێزیش ئەو بەرژەوەندییە دیاری دەكات.
ئەم تێزە لەلایەن لیبراڵیستەكانەوە رەتكرایەوە، نەخێر دەبێت "تاك" لەبری "دەوڵەت" سەنتەر بێت، كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان، بانكە جبهانییەكان، رێكخراوە حكومی و ناحكومییە جیهانیەكانیش پێویستە رۆڵیان هەبێت، هەمەچەشنی پێداویستییەكی سیاسەتی نێودەوڵەتییە، تا دەهاتیش بای بەهێزی دیموكراتی و گڵۆبەڵایزەیشن سنوورەكانیان كاڵتر دەكردەوە و پاڵیان بەم ئارگیۆمێنتەی لیبراڵیستەكانەوە دەنا.
لە ساڵی (1991)دا سێ گۆڕانكاری گەورە بەدوای یەكدا لەڕیشەوە سیاسەتی نێودەوڵەتییان گۆڕی، ئەو سێ فاكتەرە سێ تەقینەوەی هەژێنەر بوون و لەهەمانكاتدا كۆتایی هێنا بەو ژانە قورسەی كە كرانەوەی دونیای دواخستبوو، یەكەمیان: یەكێتی سۆڤیەت رووخا و لەناوچەی باڵتیك و سلاڤ و بەڵكان و توركەكاندا (16) دەوڵەت سەربەخۆیی خۆیان راگەیاند كە پێشتر لەژێر چنگی سۆڤیەتدا بوون.
دووەمیان: تیۆری نیۆ- لیبراڵیزم گەشەی كرد (نیۆلیبراڵیزم: ئایدۆلۆژیایەكە بڕوای بەدەوڵەت نییە و لەسەر بنەمای لیبراڵیزمی ئابووری و كەرتی تایبەت تێزەكانی كەڵەكەكراون).
سێیەمیان: بەدوای ئەو دوو گۆڕانكارییەدا دەیان هەزار تۆڕی پەیوەندی و سەدان هەزار رێكخراوی ناو گەورە و سەدان هەزار كۆمپانیا و هەزاران زانكۆی تایبەت ئەم جیهانەیان تەنی، ئیمڕۆكە تا دەوڵەت رۆڵێك دەگێڕێت ئەوان دوو رۆڵ دەگێڕن. پرسیارەكە ئەوەیە ناسنامەی ئەمانە چییە؟. كێ ئاراستەیان دەكات!.
ئیكسۆن مۆبێل –Exxon Mobile لە ساڵی (2018)دا (279.3) ملیۆن دۆلاری ئەمریكی داهاتی هەبووە، ئایا ئیكسۆن كۆمپانیایەكی ئەمریكییە یان جیهانی؟ بێگۆمان پێش ئەوەی نێودەوڵەتی بێت ناسنامەكەی ئەمریكییە.
هەموو راپۆرتە ئابوورییەكان ئەوە نیشان دەدەن كە ساڵی رابردوو 830 هەزار كۆمپانیای فرەڕەگەز لەم جیهانەدا تۆماركراون. بەپێی راپۆرتی فۆڕچن گڵۆباڵ (Fortune Global500) كە ریزبەندی ساڵانەی 500 گەورەترین كۆمپانیا جیهانیەكانە، تەنیا دە لە هەرە كۆمپانیا زەبەلاحەكان لە ساڵی (2018) دا (500،34) پێنج سەت ملیار و سی چوار ملیۆن دۆلار داهاتیان هەبووە. بەهەرحاڵ كۆمپانیای فرەڕەگەز ئەوەیە كە سنوورەكانی دەوڵەتی دایك دەبەزێنێ و لە دوو وڵات بەرەو سەر لقی هەیە و وەبەرهێنان دەكات. بەڵام بەگشتی ئامانجەكانیان بریتین لە:
یەك: پاڵپشتی سەرمایەداری دەكەن و سەرلەنوێ پارە دەدەن بە بانكەكان. ئینجا ئەم پارەیەش بۆ گەشەپێدان تەرخان دەكرێتەوە.
دوو: پاڵپشتی دارایی دەوڵەت (یان دەوڵەتەكان) دەكەن لەڕێگەی پێدانی باجەوە ( كۆمپانیای نەوتی دەبێت پێنج جۆر لە باج بدات).
سێیەم: ئەم كۆمپانیایانە قازانج دەخوڵقێنن و سوودەكانی سەرمایەداریش ئەوان بەرجەستەی دەكەن.
چوارەم: زامنكردنی كار بۆ ئەوانەی لەبواری تەكنیكی و بەڕێوەبردن یان كرێكاریدا كاردەكەن.
هەڵبەت دوو خاسیەتیشیان هەیە، خاسیەتێكی تەواوكاری كە دەبنە هۆی ئاسانكاری لە هەبوونی هەموو جۆرێك لە كەلوپەل و ماددەی جۆراوجۆر لە هەموو شوێنێكی دونیا و شارەزایی بڵاودەكەنەوە و كولتووری هاوبەش دروست دەكەن. لەلایەكی دیكەشەوە خاسیەتێكی قۆرخكردن (احتكاری)یشیان هەیە كە دەبنە مایەی مۆنۆپۆڵكردن و... تا دوایی.
دووەم: گرێبەستە نەوتییەكان – Oil Contracts
ئەگەر لە شوێنێكدا 20 هەزار بەرمیل نەوت دەربهێنرێ و نرخی بەرمیلێك لەو نەوتە 100 دۆلار بێ، واتە ئەو ناوچەیە 2 ملیۆن دۆلار داهاتی هەیە. ئەمەش سامان و داهاتێكی گرنگە. بەس ئەمە چۆن دێتەدی؟ بێگومان هەموو كارەكان لە (گرێبەست)ێكەوە دەستپێدەكەن، واتە گرێبەستی نەوتی پرۆسەیەكە پێیدا دابەشكردنی پارەكان تێپەڕ دەبێت لەنێوان لایەنە قازانجكارەكاندا، جگە لەوەش گرێبەست ئەوە دیاری دەكات چۆن ئەم پرۆسەیە بەڕێوەبچێت، چۆن مامەڵە لەگەڵ هەندێ پرسی جۆراوجۆردا بكرێت كە لەكاتی پرۆسەكەدا دێتە رێ وەكو: ژینگە، گەشەی ئابووری ناوخۆیی، مامەڵە كۆمەڵایەتییە نێوخۆییەكان (كە ئەمە پاڵنەرێكی سەرەكی ئەم نووسینەمانە).
ئێمە سێ جۆری ستاندارد لە گرێبەستی نەوتیمان هەیە كە دوویان زۆر باون، یەكەمیان گرێبەستی خزمەتگوزاری (عقود خدمە- Service Contract)یە كە لەگەڵ نیەتی نووسینەكەی ئێمە نایەتەوە.
گرێبەستەكانی هەرێمی كوردستانیش تەنیا یەك دانەیان نەبێت لەگەڵ دانەغازە هیچیان لەسەر شێوازی گرێبەستی خزمەتگوزاری نین. دووەم جۆری گرێبەست بریتییە لە بەشداریی بەرهەمهێنان (عقود مشاركە الانتاج- Production Sharing Contract) كە لەناو وەزارەتەكانی نەوت و كۆمپانیاكاندا بە (PSC) ناسراوە. حكومەتی هەرێمی كوردستانیش لەدوای ساڵی (2006) كە بڕیاری دامەزراندنی وەزارەتی سامانە سروشتیەكانی دا و كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان بەرەو هەرێم هاتن، بڕیاری دا گرێبەستە نەوتیەكانی لەسەر بنەمای بەشداریی بەرهەمهێنان ئیمزا بكات، ئەم جۆرە لە گرێبەست باشییەكەی ئەوەیە كە دەوڵەتی خانەخوێ حەزدەكات سوود لە تەكنیك و بەڕێوەبردنی سێكتەری نەوت و گازی كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان ببینێت و تێچووش ناكەوێتە سەر دەوڵەتی خانەخوێ (یان هەرێمی كوردستان) تا پرۆسەكە نەگاتە قازانجی تەواوەتی (ربح صافی- Net profit)، هەلومەرج و تایبەتمەندییەكانی گرێبەستی بەشداری بەرهەم دەكرێت لەم خاڵانەی خوارەوەدا پۆلێن بكەین:
یەكەم: كۆمپانیا بیانییەكە هەموو بەرپرسیارێتیەك دەگرێتە ئەستۆی خۆی لەماوەی گەڕان و پشكنیندا. واتە كۆمپانیا هیچ بەدەست ناهێنێ یان وەرناگرێتەوە ئەگەر بڕێكی نەوتی وەهای بۆ بازرگانی نەدۆزییەوە.
دووەم: هەردوولا رێكدەكەون لەسەر ئەوەی لایەنی یەكەم (حكومەت) ماوەیەكی دیاریكراو كە دەگاتە دوو ساڵ یان هەر ماوەیەكی دیكە كە لەسەری رێككەوتوون، بداتە لایەنی دووەم كە كۆمپانیاكەیە، بۆ گەڕان و دۆزینەوە.
سێیەم: ئەوە لە ئارادایە كە لەوانەیە مەرجێك هەبێت بۆ ئەوەی كۆمپانیا بەناچاری دەستی پێ هەڵبگیرێت لە رێژەیەكی دیاریكراو لەو رووبەرەی پێی بەخشراوە بۆ بەرهەمهێنان لە ماوەیەكی دیاریكراو، بەپێی خشتەیەكی كاتی.
چوارەم: هەر ئەوەندە كە كۆمپانیا بیانییەكە توانی بڕێكی وا بۆ بازرگانی لە نەوت بدۆزێتەوە، ئیدی گرێبەستەكە دەستپێدەكات كە ماوەی بەرهەمهێنان و بازاڕكردنەكەی لە نێوان (20 بۆ 30) ساڵدایە.
پێنجەم: ئینجا كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكە باجی هاتنە ناوەوە لە قازانجی سافی (Net profit) دەدات، هەروەها باجی موڵكایەتی (Royalty) یە لە دەستكەوتی گشتی دەدات.
شەشەم: كاتێك كۆمپانیا ئەو هەندە لە نەوت دەدۆزێتەوە بۆ بازرگانی، ئەوا بڕێك دەبەخشێتە دەوڵەتی خانەخوێ كە بۆی ناگەڕێتەوە (ئەمە باج نییە تەنیا وەك دیاریی گرێبەستەكە یان شیرینی نەوتەكەیە).
خاڵی بنچینەیی ئەوەیە كە لە گرێبەستی بەشداری بەرهەمهێناندا كۆی سەركێشی و ریسكەكە دەكەوێتە سەر كۆمپانیاكە، لەگەڵ ئەمەشدا چەند مەرج و تایبەتمەندییەكی دیكە هەیە كە ئەركی نووسینەكە قورستر دەكات. چونكە نووسینی بیركاریانەی تێدەكەوێت، لە هەمان كاتدا ناتوانین ئەوەندەی پێویست بكات ئاماژەی بۆ نەكەین، چونكە بەشێكی زۆر لە شارەزایانی ئابووری و حكومەت و راهێنەرە پیشەییەكانیش كەوتوونەتە هەڵە لێكدانەوەی شێوازی كاركردنی گرێبەستەكە، كە لە سروشتی كاركردنی ئەم گرێبەستەدا هەیە:
سێیەم: گرێبەستی بەشداری لە بەرهەمهێنان چۆن ئیش دەكات؟
دیارە هەر بەپێی ئەم گرێبەستە دەوڵەتی خانەخوێ خاوەنی سامانە هایدرۆكاربۆنییەكانە و دەسەڵاتی كۆنترۆڵكردنی هەیە، بەهەمانشێوە ئەگەر (نەوت دۆزرایەوە) دەوڵەتی خانەخوێ یان هەرێم بۆی هەیە داوا لە كۆمپانیاكان بكات راهێنانی تەكنیكی و پیشەیی بە كادرەكانی حكومەت بكەن و، دەستی كار زیاد بكەن و، مافە كۆمەڵایەتییەكان دابین بكەن لە سنووری كاروچالاكی بلۆكە نەوتییەكاندا.
ئەوەی وەك پرسیار دەمێنێتەوە، بەپێی ئەم جۆرە لە گرێبەست، ئەم قازانجە لە نێوان حكومەت (دەوڵەتی خانەخوێ) و كۆمپانیا نێودەوڵەتیەكەدا چۆن دابەش دەكرێت؟.
گرێبەستەكە دەڵێت: بەرهەمەكە دابەش دەكرێت بەپێی رێژەیەك كە هەردوولا لەسەری رێككەوتوون دوای ئەوەی كە باجی هاتنە ناوەوە و باجی موڵكانە و تێچووە نەوتیەكانی لێ دەردەهێنرێت، ئێ بەس چۆن؟ لێرەدا دەبێت پێشتر مەعریفەیەكی بانكی و دارایی هەبێت، بۆ جیاكردنەوەی تێكڕای قازانج (مجمل الربح- Gross Profit) لەگەڵ قازانجی پەتی (الربح الصافی -Net Profit).
تێكڕای قازانج (Gross Profit) بەرهەمی ئەو قازانجەیە كە لە پرۆسەی كڕین و فرۆشتنەكەدا هەیە، واتا بەبێ داشكاندنە بانكییەكان و ئەو تێچووانەی كە بەهۆی خراپبوون لە پرۆسەكە (خصومات المصرفیە و الاهلاكات) روویانداوە. بە بیركاریانە ئاوها لێكدەدرێتەوە: (تێكڕای قازانج = تێچوی شمەكە فرۆشراوەكە كە نەوتە – رێژەی فرۆشتنی نەوتەكە كە كۆمپانیاكە بەرهەمی هێناوە). هەرچی قازانجی پەتی یان سافیە، ئەمە ئەو قازانجەیە كە دوای هەموو شتێك دەمێنێتەوە، واتا دوای داشكاندن یان لێدەركردنەكانی كە لە بواری بانكی و باج روویانداوە، دەمێنێتەوە. رۆشنتر لەمە ئەوەی بە پوختی دەمێنێتەوە دوای ئەوەی هەموو تێچووەكانی لێ دەردەهێنی، بە بیركاریانە ئاوها لێك دەدرێتەوە: (قازانجی پەتی = كۆی گشتی دەستكەوت – كۆی گشتی تێچوو).
لێرەدا، لە قۆناغی یەكەمدا بڕی گشتی نەوتەكە بەرهەم دێت (ئیتر بەپێی بلۆكە نەوتییەكە و ئاستی بەرهەمهێنان) یەكسەر دوای ئەوە (10%)ی دەڕوات بۆ موڵكانەی حكومەت (Government Royalty) ئینجا جەولەی دووەم قازانجی نەوتی سافی كە مایەوە (صافی النفگ المتاحە- Net available oil) ئا لێرەوە حكومەت بە چڕی دێتە ناوەوە، كۆمپانیاكەش خێرا خەریكی هێنانەوەی ئەو تێچووانە دەبێت كە لە بەرهەمهێنانی نەوتەكەدا خەرجی كردووە، ئەمە پێیدەڵێن (Cost Recovery Oil) بۆ نموونە: دەست دەكات بە فرۆشتنی خام یان گاز یان ئەو پێكهاتە و هۆكارانەی كە لەكاتی بەرهەمهێناندا دەشێت بۆ فرۆشتن سوودی لێ ببینێت، ئەمەیان حكومەت بەشێك نییە لێی، ئەم كۆست ریكۆڤەرییە تەنیا لە گرێبەستی بەشداری بەرهەمهێناندا هەیە، فەلسەفەكەشی ئەوەیە كە كۆمپانیاكە سەركێشی كردووە و گرێبەستێكی لەو جۆرەی ئیمزا كردووە، بۆیە ئەگەر حاڵەتێك هاتە پێش و بڕێكی ئەوتۆ نەوت نەدۆزرایەوە، ئەوا هەرچۆنێك بێت وا بكات بڕێك لەو تێچووەی هەیبووە بیگەڕێنێتەوە بۆ خۆی.
ئینجا دوای ئەوە تێكڕای قازانجی نەوت - Gross profit دێتە پێشەوە (كە لەسەرەوە ماناكەیمان روون كردەوە). چۆن تێكڕای قازانجی نەوت لەنێوان: حكومەتی هەرێمی كوردستان و كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكە و پرسەكانی وەك پرۆگرامە كۆمەڵایەتییەكان و بەڵێندەرە ناوخۆییەكان و دەرەكییەكان و كۆمپانیا تایبەتە ناوخۆییەكاندا دابەش دەكرێت؟ ئەمە بە رێژەیەك دابەش دەكەن كە 30/70% یان 15/85% یە، (ئەو لە % ئەو سەتە نییە كە خوێنەران و زۆر كەس بیری لێ دەكەنەوە) لێرەدا هاوكێشەیەكی حیسابی ئاڵۆز هەیە كە پەیوەستە بە ئاستی داهات و دابەشكراوە بەسەر ئاستی تێچوودا، پێی دەڵێن فاكتەری ئاڕ (Factor ‘R) فاكتەری ئاڕ ئیراداتی كەڵەكەبووە (لە تێچووی نەوت و قازانجی نەوتەكە) كە تێیدا ئیراداتی كەڵەكەبوو دابەش دەكرێت بەسەر تێچووی كەڵەكەبوودا. ئەمە بەكورتی واتە قازانجی نەوت لەسەر بنەمای فاكتەری ئاڕ دابەش دەكرێت، ئیتر رێژەی هەموو شتەكانیش بەپێی فاكتەری ئاڕ دەگۆڕێت. لەمە زیاتر لێی دەگەڕێین چونكە ژمارەكاری و سەرلەنوێ كەڕەتكردنەوەی هەیە و ئەركی نووسینەكە قورستر دەكات.
چوارەم: ئاریشەی پرۆگرامە كۆمەڵایەتییەكان چییە ؟
بەرنامەی بەرپرسیارێتی كۆمەڵایەتیی كۆمپانیاكان (Corporate Social Responsibility) كە بە (CSR) ناسراوە لە كاری كۆمپانیا فرەڕەگەزەكاندا. هەموو كۆمپانیایەكی فرەڕەگەز دیسكێكی تایبەتی بە CSR هەیە، بەپێی گرێبەستی بەشداری بەرهەمهێنان (Predicting Sharing Contract) دەبێت لەنێوان (2.4% بۆ 4.8%)ی تێكڕای قازانجی نەوت بۆ پرۆگرامە كۆمەڵایەتییەكانی هەرێمی كوردستان بێت.
بەشێكی زۆر لە زانكۆكان، رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، لادێكان، ناوەندەكانی توێژینەوە، ناوەندەكانی راهێنان و مەشق و تادوایی بەدەستییەوە كێشەیان هەیە، واتە لەبنەڕەتدا لە هەموو وڵاتێك لە هەر بوارێك كۆمپانیایەك وەبەرهێنان دەكات، بودجەیەكی تایبەت و دیسكێكی تایبەتی بۆ پاڵپشتی دارایی ئەو ناوچەیە هەیە كە كاری تێدا دەكات، بۆ نموونە: خوێندنگە نۆژەن دەكەنەوە، رێگا چاك دەكەن، پاڵپشتی سەرپێخستنی كەرتی پەروەردە و دابینكردنی كەرەستەكانی دەكەن و... تادوایی. ئێ بەڵام لەهەرێمی كوردستان ئەم بوارەش گرفتی هەیە، چۆن؟
یەكەم: لەهەندێ ناوچە سەرۆك عەشیرەت یان بەرپرسێكی سەربازی یان حیزبی بووە بە بڕیاردەر بەسەر ئەم بەشەوە لەناو كۆمپانیاكە یان بلۆكە نەوتییەكەدا خەڵكی خۆیان فەرز دەكەن بۆ كاركردن تا ئەو شوێنەی ئەو بڕیار دەدات كە ئەمە بۆ فڵانە شوێن بكرێ و ئەوە نەكرێت.
دووەم: ئەگەر قازانجی گشتی تەنیا یەك كۆمپانیا لەماوەی ساڵێكدا (100) ملیۆن دۆلار بێت، بەپێی گرێبەستەكە دەبێت لە نێوان (2.4) ملیۆن بۆ (4.8) ملیۆن دۆلار تەنیا لە یەك گرێبەستدا بۆ پرۆگرامە كۆمەڵایەتییەكان تەرخان بكرێت!. بەڵام زۆرجار كۆمپانیاكان تاكلایەنە ئەمە رادەگرن و نایدەن، زۆرجار وەزارەتی سامانە سروشتییەكان چەند سەنتەر و میدیا و رێكخراوێكی حیزبی نزیك لە خۆیان دادەنێن كە ئەم پارانە وەربگرن، زۆرجاریش داوای فەرمانی سەرووی خۆیان دەكەن و چاوبەست دەكەن، دەڵێن ئەگەر ئێمە بە كۆمپانیاكە بڵێین لەو بودجەیە هاوكاری فڵان سەنتەری توێژینەوە بكەن، ئەوا دەبێت لەوسەرەوە لەكۆتاییدا حكومەت خۆی ئەو پارەیە بداتەوە! زیاتر لە (10) ساڵە نزیكەی (52) گرێبەستی نەوتی حكومەتی هەرێم هەیە، ئەگەر لە هەر (52) گرێبەستەكەدا تەنیا پارەی (CSR) بە نموونە وەربگرین ئایا چەند كیلۆمەتر قیرتاوی بۆ ئەو ناوچانە پێكراوە كە تەنكەرە نەوتەكانی پێدا تێپەڕ دەبن؟. ئایا چەند خوێندنگەی پێ دروستكراوە كە وەزیری پەروەردە لە 30ی نیسانی 2019 دەڵێت پێویستمان بە ملیارێك و پێنجسەت ملیۆن دۆلارە بۆ دروستكردنی خوێندنگە! ئایا چەند ناوەندی لێكۆڵینەوەی زانستی بەهێزی پێ سەرپێخراوە تا لەناوەوە ئیش بۆ بونیادنان و لە دەرەوەی وڵاتیش كار لەسەر دانپێدانان بە كیانی كوردی بكەن؟
*بەهرۆز جەعفەر، سەرۆكی ئینستتیوتی مێدیترانەیە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی، خوێندكاری دكتۆرا لە پەیوەندییە ئابوورییە نێودەوڵەتییەكان.
