كورد لە هەرێمی كوردستان لەپاش 2003ـەوە تاوەكو ئێستا نەك هەر نەیتوانی ئەو ناوچانەی بە ناوچەی ناكۆكی لەسەر ناسراون بگەڕێنێتەوە، بگرە ئەگەر كار ئاوا بڕوات جارێكی دی مێژوو بەشێوەیەكی كۆمیدی خۆی دووبارە دەكاتەوە و هەمدیسانەوە كورد بەو مافانە ناگات كە بەمافی ڕەوا و مێژوویی خۆی دەزانێت.
ئەم شكستە مێژووییەی كورد بەشێكی پەیوەستە بەو دەردە مێژووییەوە كە دەردی ناكۆكیی ناوخۆییە و ئەمە تاڕادەیەك بەڵگەنەویستە، بەڵام بەشێكی گەورەشی پەیوەستە بە لاوازیی هونەری سیاسەتكردنەوە لەلای سەركردەكانی كورد.
عەقڵیەتی سیاسی كوردستانی لە تێڕوانینیدا بۆ مەسەلەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان و گەڕاندنەوەیان بۆ سەر هەرێمی كوردستان، گیرۆدەی گرێی مێژووە.
لەڕاستیدا پێویست بوو كورد ئەزمونی پاش 2003 بە هەمان عەقڵیەتی شەستەكان و پێشتریش بەڕێوە نەبات، بەڵام مێنتاڵیتی سیاسیی كوردی، لە پەیوەست بەم بابەتەدا، لە مێژوودا گیری كردووە و نەیتوانیوە لەپێناوی بردنەوەی واقیع، بەشێك لە مێژوو بكاتە قوربانی.
كورد بۆ بردنەوەی ئێستا، دەبێت لە ئێستادا بیربكاتەوە و واز لە خەونی مێژوویی بهێنێ، لەڕاستیشدا هەر بردنەوەی ئێستا و بیركردنەوەیە لەئێستادا كە دەتوانێت ئەوەی پێی دەڵێین خەون و مێژوو، بباتەوە.
سنووری دەوڵەتی كوردستان لە عەقڵی زۆرینەی شۆڕشگێڕانی كورددا، سنوورێكی واقیعی جیۆپۆلیتیكی دیفاكتۆ نییە، بەڵكو سنوورێكی مێژوویی نەگۆڕە و لە خەوندایە، نەك لە واقیعدا.
پەكەكە بە ڕێبەرایەتی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، لەو قۆناغەدا كە باوەڕیان بە دەوڵەتی كوردستان هەبوو پێش قۆناغی "خۆسەریی دیموكراتیك"، پێیانوابوو كورد ستان پارچە پارچە ناكرێت و خەونی ئەوان بۆ دەوڵەتی كوردستان، نەخشە مێژووییەكەی كوردستانی گەورە بوو، هەر بەر مەبنای ئەم خەونەش، دانیان بە ئەزموونی حوكمڕانیی خۆماڵی لە هەرێمی كوردستان نەدەنا و لەسەرەتای دروستبوونی ئەم قەوارەیەوە هێندەی توركیا، پەكەكەش كێشەی لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەبوو.
ئەو عەقڵییەتەش كە پێی گرنگترە هەرێمی كوردستان بە باشووری كوردستان ناوزەد بكات لەكاتێكدا (هەرێم) دانپێدانراوێكی سیاسییە و لە زاراوەی "باشوور" پێشكەوتووترە، هەر دیوێكی تری ئەو مێنتاڵیتیە سیاسیەیە كە زیاتر میتافیزیكیانە دەسووڕێتەوە نەك فیزیكی و واقیعیانە، زیاتر لە مێژوودا دەژی نەك لە ئێستادا.
ئەم مێنتاڵیتیە خەونپەروەرە، لەناو سیاسییەكانی ئێمەدا هەمیشە ئامادەیی هەبووە و زۆر جاریش قوربانی بە دەستكەوتی بەردەست داوە بۆ خەونی گەورەتر.
بۆنموونە هیچكات نەیانتوانیوە، بەبێ كەركووك، یان بەبێ خانەقین و مەندەلی و جەلەولا وێنای سنووری دەسەڵات و حوكمڕانی بكەن و بیبینن.
هەموومان دەزانین كە زۆرینەی شكستی دانوستاندنەكانی كورد لەگەڵ ناوەند و شكستی شۆڕش بەهۆی كەركووكەوە بووە، بە زمانێكی تر، بەهۆی قبوڵنەكردنی سنوورێكی دانپێدانراو لە دەرەوەی سنووری مێژوویی و خەونی مێژوویی.
بێگومان لەوانەیە بەهۆی جێكەوتە ستراتیژیەكەیەوە، لەوە تێبگەین و حەق بە سیاسیەكانی كورد بدەین، لەوەدا كە دەستبەرداری كەركووك نەبوون، بە رادەیەك كە تەنانەت شۆڕشیشیان بۆ كەركووك كردووە بە قوربانی و دەستبەرداری شۆڕش و دەستكەوت بوون لەپێناوی كەركووك.
بەڵام ئایا ئەو عەقڵیەتەی كە نایەوێت دەستبەرداری هیچ شتێك ببێت و دەیەوێت هەموو شتێك بەو شێوەیە بەرێتەوە كە لە خەونی ئەودایە، ئایا ئەم عەقڵیەتە واقیعییە؟
لەپاش 2003ـەوە كورد هەر بەم عەقڵییەتە ئایدیاڵییە ناواقیعییەوە تەماشای ناوچە ناكۆكی لەسەرەكانی كردووە و بە خەونێكی مێژووییەوە لە بست بە بستی ئەم ناوچانەی ڕوانیوە و پێیوابووە لە نەخشەی عوسمانیەكاندا سنووری كوردستان لە كوێ بووە، لە چوارچێوەی هەرێمیشدا هەردەبێت تا ئەو شوێنە بێت!
ئەمەش بێگومان لەبارە تیۆرییەكەیدا، دەنا لەڕووی پراكتیكیەوە ئێمە دەزانین ئەم هێزانە چەندە شایانی رەخنەی ئەخلاقین و بە گەندەڵی وناكۆكییەكانیان چەندە ناحەقییان بەرامبەر ئەو ناوچانە كردووە، بەڵام لێرەدا نووسینەكەی ئێمە بەم ئاراستەیەدا ناڕوات.
ئەم عەقڵییەتە كوردستانیەی كار لەسەر گەڕاندنەوەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان دەكات، عەقڵیەتێكی دانوستاندنكار نییە و توانای بردنەوەی هیچی نییە، چونكە لەلایەن خۆیەوە ئامادەی بەخشینی هیچ نییە، عەقڵیەتێكیش ئامادەی "دان" نەبێت"ستاندن"ی دەستناكەوێت.
لەلای ئەم عەقڵییەتە سیاسییە ئەوە مێژووە جوگرافیا دیاری دەكات، نەك باڵانسی هێز، ئەمەش هەڵەیەكی گەورەیە و ئەوەی جوگرافیا و نەخشی سنوور دەكێشێت باڵانسی هێزە، نەك مێژوو، ئەوەی ماف بەدەستدێنێ هێزە، نەك تێكست.
عەقڵیەتی سیاسی كوردستانی پێویستە لە مامەڵەكردن لەگەڵ مەسەلەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكاندا خاوەنی دیدگایەكی واقیعی بێت، نەك مێژوویی و ئایدیاڵیستی.
دەبێت ئەم عەقڵیەتە ئامادەی دانوستاندن و گفتوگۆ بێت، نەخشە و سنوورەكان بەپێی جێكەوتە و لێكەوتە و باڵانسی هێز و بۆلوانەكانی ئێستا دیاری بكات، نەك بەچاوی خەونە مێژووییەكان و سنوورە مێژووییەكانەوە.
ئەوەی لە بیركردنەوەی سیاسیی كوردیدا دەبێت بگۆڕێت، ئەوەیە كە مێژوو جوگرافیا دەگۆڕێت، نەك دەیچەسپێنێت.
هەر لەم ڕوانگەیەوە، كورد دەیتوانی بۆ بەدەستهێنانەوەی بەشێكی گرنگ لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان دەستبەرداری بەشی دیكە لەو ناوچانە ببێت.
واتە لەسەر بنەمای سنوورێكی تازە لەگەڵ ناوەند رێكبكەوێت، لە حاڵێكی واشدا هەموو ماف و ئیمتیازاتێكی كوردانی شوێنە لەدەستچووەكان دەكرا لە سنوورە نوێیەكەدا قەرەبوو بكرێتەوە، بەمەش دەگوترێت خاك بەرامبەر بە ماف.
جا داخۆ كورد بەشی ئەوە توانای لە عێراقدا ماوە ئەم جۆرە چارەسەرانە لەگەڵ ناوەند بخاتە دانوستاندنەوە، یان چیدی كورد هێزی دانوستاندنی لە عێراقدا نییە و ئێمەش "كا بە با" دەكەین؟
.jpg&w=3840&q=75)