كۆی ئاماژەكان بۆ ئەوە دەڕۆن كە خول لەدوای خول بەشداریی خەڵك لە دەنگدان روو لە دابەزینی زیاترە، ئەم حاڵەتە هەڕەشەیەكی مەترسیدارە بۆ سەر پرۆسەی دیموكراتیزەكردن لە وڵاتدا، پێویستە ناوەندەكانی لێكۆڵینەوە و میدیا و دامودەزگا رۆشنبیری و سیاسییەكان لەوە بكۆڵنەوە كە بۆچی دەنگدەری كورد و عێراقی حەزی بە بەشداری لە پرۆسەی دەنگداندا نەماوە؟
هەندێك دەیانەوێت ئەم پرۆسەیە بە تۆپزی بەرزبكەنەوە و بە هێزی یاسا، یان بە كاریزمای ئایین، دەنگدەر بەرنە سەر سندووقی دەنگدان، بۆ نموونە پێشنیار دەكەن دەنگدان لە مافەوە بگۆڕدرێت بۆ ئەرك، هەندێك كاتیش دەیبەستنەوە بە بەشێك لە پێویستییە كارگێڕییەكانی هاووڵاتییەوە بۆ ئەوەی ناچار بێت بچێت بەدەم پرۆسەكەوە، ئەم هەوڵانە سەرجەمیان هەوڵی خراپن، چوون و نەچوونی هاووڵاتی بۆ دەنگدان پەیوەستە بە نرخ و بەهای خودی پرۆسەی دیموكراتی لەو وڵاتەدا كە دەنگدەر تیایدا دەژی.
پێویستە گەڕاندنەوەی نرخ و گرنگی بۆ پرۆسەی دەنگدان لە رێگەی گەڕاندنەوەی نرخ و بەها بۆ كۆی پرۆسەی دیموكراسی و حوكمڕانی بێت نەك لە رێگەی "ناچاركردن"ی دەنگدەر یان بە "پاڵنان" بە هاووڵاتییەوە بۆ چوونە سەر سندووقی دەنگدان، هەوڵی قەرەباڵغكردن و بەرزكردنەوەی رێژەی دەنگدان بدرێت، ئەمە چجای بەرزكردنەوەی رێژە لە رێگەی تەزویرەوە كە ئەوەیان هەر كوفرە.
خودی كۆمیسیۆنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستانیش بە پراكتیكی دان بەو راستییەدا دەنێن كە ئاستی دەنگدان و حەزی هاووڵاتی بۆ دەنگدان رۆژ بە رۆژ لە دابەزیندایە، بۆیە بۆ بەشداریكردنی هاووڵاتیان پەنا بۆ مەرجەعییەتی دینی و مامۆستایانی ئاینی و میدیا و ریكلام دەبەن و هانی دەنگدەران دەدەن بچن دەنگ بدەن، كە ئەمە لەڕاستیدا لادانە لەو بێلایەنیەی پێویستە كۆمیسیۆن خۆی پێوە پابەند بكات، لایەنداری تەنها ئەوە نییە كە كۆمیسیۆن بانگەشە یان ئیش بۆ لایەنێك بكات، بەڵكو هاندانی خەڵكیش بۆ دەنگدان ئەویش جۆرێكە لە جۆرەكانی لەدەستدانی بێلایەنی، چونكە كۆمیسیۆن دەبێت لە نێوان دەنگدان و بایكۆتدا بێلایەن بێت و ئەركی ئەو تەنیا چاودێری و رێكخستنە.
لەڕاستیدا ئەوەی بەرپرسە لە بەرزی و نزمیی رێژەی بەشداری چەند شتێكە، لەوانە: شێوەی حوكمڕانیی وڵات، گوتاری سیاسیی حیزبەكان، كاریگەریی پرۆسەكە لەسەر ژیانی رۆژانە و داهاتووی هاووڵاتییان.
هەمیشە دەنگدان مەرج نییە لە سیستمێكی دیموكراتیدا بەڕێوەبچێت، بەڵكو سیستمە دیكتاتۆرەكانیش زۆركات پرۆسەی دەنگدانیان رێكخستووە، بەڵام تەنها ئەو رۆژە بووە و ئیدی دوای ئەوە شتێك بەناوی دیموكراتی وجودی نەبووە.
بەم پێیە، دەنگدەر دەبێتە كارەكتەرێكی هۆشیار كاتێك لە سیستمێكی نادیموكراتدا، ناچێتە سەر سندووقی دەنگدان، چونكە ئەو لەوە تێگەیشتووە كە سیستمەكە تەنها بۆ یەك رۆژ ئیشی بەوە و دواتر كاروبارەكان بەوشێوەیە بەڕێوە دەچن كە براوەكان دەیانەوێت، نەك دەنگدەرەكان، ئەمە ئەو تێگەیشتنە دروستەی دەنگدەری بایكۆتچییە كە بەڵگەیە لەسەر هۆشیارییەكی ڕاستەقینە.
هەندێك رۆژنامەوانی حیزبی ئەم ماوەیە لە میدیاكانی كوردستانەوە نزمیی رێژەی دەنگدانیان وەك حاڵەتێكی سروشتی شرۆڤە دەكرد و دەیانگوت گوایە "بەشداری لە دەنگدان لە ئەوروپا و هەموو جیهانیشدا نزمە"!
ئەمە جەهلێكی گەورە بوو ئەم "تیۆریسێنە" حیزبیانە بڵاویان دەكردەوە، دەكرێ لێرە و لەوێ حاڵەتی لەم شێوەیە هەبووبێت، بەڵام یەكەم، بە هۆكاری جیاواز لە هۆكارەكانی ئێرە و، دووەم بەشێوەیەكی گشتی و بە ستاندارد رێژەی بەشداریی لە وڵاتە دیموكراتەكان بەرزە نەك نزم و بەم دواییانەش هەر پرۆسەیەكی دەنگدان لە ئەوروپا و ئەمریكا ئەنجامدراوە رێژەی 82%ی تێپەڕاندووە، ئەویش بە پاك و بێگەردی، بۆیە فاكتەكە ئەوەیە كە رێژەی بەشداری لە دەنگداندا لە وڵاتە دیموكراتەكان بەرزە نەك نزم، با ئەو چەواشەكارە پینەدۆزانە دەمیان داخەن.
قسەكە لێرەدا ئەوەیە چۆن دەنگدەر ئاشت بكرێتەوە؟ هەوڵە راستەقینەكە ئەوە نییە كە بە حوكمی یاسا و بە كاریزمای ئایین دەنگدەر ببرێتە سەر سندووق، بەڵكو ئاشتكردنەوەی دەنگدەر پەیوەستە بە شێوازی حوكمڕانیی وڵات و ئاستی دادپەروەری و یەكسانی و دابینكردنی ژیانێكی شەرفمەندانە بۆ هاووڵاتی.
پەیوەستە بەو پرسیارەی ئاخۆ بەڕاستی سیستمی حوكمڕانی سیستمێكی دیموكراتە، یاخود سیستم فڕی بە دیموكراسییەوە نییە، بەڵام دەیەوێت لە رێگەی پرۆسەیەكی یەك رۆژەی دەنگدانەوە شەرعییەتی خۆی مسۆگەر بكات؟
ئاشتكردنەوەی دەنگدەر پەیوەستە بە دابینكردنی ژیانێكی شایستە بە مرۆڤی ئەم سەردەمە و لەكۆڵكردنەوەی زۆرینەی ئەو كێشە و گرفتە رۆژەڤیانەی باری سەرشانی قورس كردووە.
پەیوەستە بە نەهێشتنی حاڵەتی فەوزای خەللاق كە تیایدا هاووڵاتی بەتەواوی گەیشتووە بەو هۆشیارییەی بەشداریی ئەو جگە لە یارییەك كە گەورەكان تیایدا براوەن، شتێكی دیكە نییە و ئەوە بەشداریی ئەو نییە كە بارودۆخەكە دەگۆڕێت، بەڵكو ئەوە بڕیاری زلهێزە گەورەكانە كە هاوكێشەكان یەكلایی دەكەنەوە.
ئێستاش كوردستان بە هەر كەموكورتیەكەوە بێت "هەڵبژاردن"ێكی ئەنجامداوە، عەقڵانیەت ئەوە نییە كە بۆ دواوە بگەڕێینەوە، بەڵكو كاری عاقڵمەندان ئەوەیە چوار ساڵی داهاتوو بكەنە چوار ساڵی دروستكردنی دامودەزگاگەلێكی دەوڵەتیی خزمەتگوزاری وەها كە دەنگدەر هەست بكات ئەگەر لە چوار ساڵی دواتردا بچێتە سەر سندووق، كارێكی بەنرخ دەكات، نەك ئەوەی دیسانەوە هەست بكات كە ئەو هیچی نەكرد تەنها گۆڕینی ژیانی 111 پارلەمانتارە تازەكەی ناو بینای پارلەمان نەبێت.
.jpg&w=3840&q=75)