رووداو دیجیتاڵ
وەزیری دەرەوەی ئێران بە تووندی وەڵامی بانگەوازێکی سەرۆکی ئەمریکای دایەوە کە داوای لە وڵاتان کردبوو کەشتیی جەنگی رەوانەی تەنگەی هورمز بکەن بۆ پاراستنی.
عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، چەترە ئەمنییەکەی ئەمریکا "پڕە لە کەلێن" و ئێستا لە وڵاتان "دەپاڕێتەوە" یارمەتیی بدەن.
رۆژی شەممە عێراقچی لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسدا رایگەیاند، "ئەو چەترە ئەمنییەی ئەمریکا بانگەشەی بۆ دەکرد بێسوودە و لەبری ئەوەی رێگری لە کێشەکان بکات، خۆی هاندەری دروستبوونی کێشەیە."
ئەم لێدوانەی عێراقچی راستەوخۆ دوای پۆستێکی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هات لە تۆڕی ترووس سۆشیاڵ، کە تێیدا رایگەیاندبوو "زۆر وڵات" بە هاوبەشی لەگەڵ ئەمریکا کەشتیی جەنگی دەنێرن بۆ ئەوەی تەنگەی هورمز "بە کراوەیی و سەلامەتی" بهێڵنەوە.
ترەمپ بە دیاریکراوی داوای لە چین، فەرەنسا، ژاپۆن، کۆریای باشوور، بەریتانیا و وڵاتانی دیکە کرد، کەشتیی جەنگی بنێرن.
ترەمپ هەروەها بەڵێنی دا کە ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە "بۆردوومانکردنی چڕی کەناراوەکان" و بەئامانجگرتنی بەلەم و کەشتییە ئێرانییەکان. سەرۆکی ئەمریکا باسی لەوە کرد کە سوپای ئێران "بە تەواوی لەنێوبراوە" و 100٪ی توانای چەکە ئاساییەکانی تێکشکێندراون، هەرچەندە دانی بەوەدا نا کە هێشتا مەترسیی بەردەوامی درۆن، مین و مووشەکی کورت مەودا ماون.
لە وەڵامی ئەمەدا، عێراقچی نووسیویەتی: "دەرکەوت کە ئەو چەترە ئەمنییەی ئەمریکا بانگەشەی بۆ دەکرد پڕە لە کەلێن و لەبری رێگریکردن لە کێشە، کێشە دروست دەکات. ئێستا ئەمریکا لە خەڵکی دیکە، تەنانەت لە چینیش دەپاڕێتەوە کە یارمەتی بدەن بۆ پاراستنی ئاسایشی هورمز."
وەزیری دەرەوەی ئێران داوای لە "دراوسێ براکان"ـی ئێران کرد کە هێزە سەربازییە بیانییەکان، بەتایبەتی ئەمریکییەکان، لە وڵاتەکانیان دەربکەن و جەختی لەوە کردەوە کە هەبوونی ئەو هێزانە تەنیا لە خزمەتی بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیلدایە.
ئەم لێدوانانە نیشاندەری قووڵبوونەوەی ناکۆکییەکانن لەسەر ئەم خاڵە ستراتیجییە کە نزیکەی پێنجیەکی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕی. لە کۆتایی مانگی شوباتەوە کە ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران، هاتووچۆی کەشتییەکان لە تەنگەکە پەکیکەوت.
ئێران جەخت لەوە دەکاتەوە کە تەنگەکە بەڕووی کەشتییە نائەمریکی و نائیسرائیلییەکاندا کراوەیە، لەکاتێکدا کەشتییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی رووبەڕووی مەترسیی زۆر بوونەتەوە.
بەهۆی نیگەرانییەکان لە کەمیی خستنەڕووی نەوت، لە چەند هەفتەی رابردوودا نرخی نەوت زیاتر لە 20٪ بەرزبووەتەوە و شارەزایانیش هۆشداری دەدەن ئەگەر گرژییەکان بەردەوام بن، نرخەکان زیاتر بەرز دەبنەوە.
ئەو وڵاتە عەرەبییانەی کەنداو کە میوانداریی بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا دەکەن، رووبەڕووی هێرشی مووشەکی و درۆنیی ئێران بوونەتەوە کە ئامانجیان پێگە ئەمریکییەکان و ژێرخانەکان بووە، ئەمەش نیگەرانیی ناوخۆیی ئەو وڵاتانەی لێکەوتووەتەوە لە تێوەگلانیان لە جەنگەکە.
ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، یاوەریکردنی هێزی دەریایی ئەمریکا بۆ کەشتییە بازرگانییەکان "بەمزوانە، زۆر بەمزوانە" دەستپێدەکات و بەڵێنی دا کە تەنگەکە "بە هەر شێوەیەک بێت" دەکرێتەوە. پێشتریش فەرمانی هێرشکردنە سەر ئامانجە سەربازییەکانی دورگەی خارکی دابوو کە ناوەندی سەرەکیی هەناردەکردنی نەوتی ئێرانە، هەرچەندە تاوەکو ئێستا دامەزراوە گەورەکانی نەوت پارێزراون، بەڵام هۆشداری دراوە کە ئەگەر کێشەکان بەردەوام بن ئەوا دەکرێنە ئامانج.
جەنگەکە کە پێ دەنێتە هەفتەی سێیەمەوە، بەردەوامە لە هێرشی ئاسمانیی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر پێگە سەربازییەکانی ئێران، لە بەرامبەریشدا تاران و هاوپەیمانەکانی هێرشی پێچەوانەیان بۆ سەر ئیسرائیل و دامەزراوەکانی کەنداو ئەنجامداوە. تاوەکو ئێستاش داواکارییەکانی ناوچەکە بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە هیچ ئەنجامێکی ئەوتۆیان نەبووە.
