رووداو دیجیتاڵ
لە یەکەمین سەردانی دەرەوەیدا لەوەتەی وەرگرتنی پۆستەکەیەوە، بڕیارە رۆژی سێشەممە عەلی فالح زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە واشنتن لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا کۆببێتەوە. سەردانەکە هاوکاتە لەگەڵ هەڵکشانێکی سەربازیی توونددایە لەنێوان ئەمریکا و ئێران، کە دوو هاوپەیمانی سەرەکیی عێراقن.
ئەم سەردانە لە کاتێکدایە کە بەغدا رووبەڕووی ئاڵنگارییەکی گەورە بووەتەوە بۆ پاراستنی هاوسەنگیی پەیوەندییەکانی لەنێوان واشنتن و تاران، بەتایبەتی کە چەندین ساڵە عێراق بووەتە گۆڕەپانی کێبڕکێی ناڕاستەوخۆی نێوان ئەو دوو لایەنە.
لەو سەردانەیدا کە یەک هەفتە دەخایەنێت، شاندێکی فەرمی یاوەریی زەیدی دەکەن و لەگەڵ بەرپرسانی ئەمریکی، نوێنەرانی کۆمپانیاکانی نەوت و وزە کۆدەبێتەوە؛ ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانیدایە بۆ بەهێزکردنی هاوکاریی ئابووری لەگەڵ ئەمریکا و راکێشانی وەبەرهێنان.
زەیدی، کە کەسایەتییەکی بازرگانە و ئەمساڵ پۆستی سەرۆکایەتیی حکومەتی وەرگرت، بەڵێنیداوە ئابووریی عێراق ببووژێنێتەوە و دەسەڵاتی دەوڵەت بەهێزتر بکات. هەروەها حکومەتەکەی بەڵێنیداوە چەک تەنیا لە دەستی هێزە ئەمنییەکانی حکومەتدا بێت و کۆتایی بە هەژموونی ئەو گرووپە چەکدارانەی نزیک لە ئێران بهێنێت کە چەندین جار دامەزراوە و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکایان لە عێراق کردووەتە ئامانج.
لەم بارەیەوە، زەیدی لە وتارێکدا کە کەمێک پێش سەردانەکەی لە رۆژنامەی واشنتن پۆست بڵاویکردووەتەوە، دەنووسێت، حکومەتەکەی "پابەندە بە زامنکردنی قۆرخکردنی بەکارهێنانی رەوای هێز لەلایەن دەوڵەتەوە." هەروەها جەختیشی لەوە کردووەتەوە کە عێراق "لەبری تێوەگلان لە سەنگەر و ململانێ ناوچەییەکان، رێگەی گەشەپێدانی هەڵبژاردووە."
حکومەتی عێراق کۆتایی مانگی ئەیلوولی داهاتووی وەک دوا مۆڵەت بۆ گرووپە چەکدارەکان دیاریکردووە بۆ رادەستکردنی چەکەکانیان، کە ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا لە عێراق. پێشتریش هاوپەیمانییەکە دوای چەندین ساڵ لە هاوکاریکردنی دەسەڵاتدارانی عێراق لە شەڕی دژی رێکخراوی داعش، وردە وردە قەبارەی هێزەکانی لە عێراق کەمکردبووەوە.
لە لایەکی دیکەوە، بەرپرسێکی سیاسیی عێراقی بەبێ ئەوەی ناوی ئاشکرا بکرێت، بە ئاژانسی فرانس پرێسی راگەیاندووە، ئاراستەی حکومەت بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ ئەمریکا "بە واتای هەڵگەڕانەوە نایەت لە ئێران." هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە بەغدا "وەک چۆن لە ساڵی 2003ـەوە هەمیشە کردوویەتی، دەبێت ئەو هاوسەنگییە لەمێژینەیەی نێوان ئەمریکا و ئێران بپارێزێت."
ئەم سەردانە تەنیا چەند رۆژێک دوای بەڕێوەچوونی رێوڕەسمی پرسەی عەلی خامنەیی، رێبەری پێشووی باڵای کۆماری ئیسلامیی ئێران لە شارە پیرۆزەکانی عێراق دێت، کە ئەوەش دیمەنێک بوو بۆ نیشاندانی بەردەوامیی هەژموونی ئێران لەنێوخۆی ئەو وڵاتەدا.
ئاڵنگارییە نێوخۆییەکان
حکومەتی عێراق پێیوایە قۆرخکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا، مەرجێکی سەرەکییە بۆ راکێشانی وەبەرهێنانی بیانی و بەدەستهێنانی سەقامگیریی ئابووری.
هەرچەندە هەندێک لە گرووپە چەکدارەکان ئامادەیی خۆیان بۆ هاوکاریکردنی حکومەت دەربڕیوە، بەڵام هێشتا گرووپەکانی دیکە رەتیدەکەنەوە دەستبەرداری چەکەکانیان ببن. ئەمە لە کاتێکدایە کە گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێران خاوەنی هەژموونێکی فراوانی سیاسی و سەربازین و داوای کێشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق دەکەن.
لە کاتی هەڵگیرسانی شەڕی نێوان ئێران و ئەمریکا و ئیسرائیل لە کۆتایی مانگی شوباتەوە، ئەو گرووپانە بۆ پاڵپشتیکردنی تاران، سەدان هێرشیان کردووەتە سەر بنکە و دامەزراوەکانی ئەمریکا لەنێوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستاندا.
شەوێک پێش بەڕێکەوتنی زەیدی بۆ واشنتن، وەزارەتی دەرەوەی کوێت سەرکۆنەی ئەو رووداوەی کرد کە بە "دەستدرێژییەکی تاوانكارانە" لەلایەن ئێران و "میلیشیا هاوپەیمانەکانی لە عێراق" بۆ سەر بنکە سنوورییەکان و سەکۆیەکی نەوتی لە کوێت ناوی برد.
بەرپرسە عێراقییەکە بە فرانس پرێسی راگەیاندووە، هەندێک لە گرووپە چەکدارەکان "تاوەکو شەڕ لە ناوچەکە بەردەوام بێت بە چەکدانان رازی نابن، هەروەها ئێرانیش ئەوە قبووڵ ناکات."
لەلایەکی دیکەوە، "مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق"، کە هاوپەیمانییەکی پێککاهاتوو لە گرووپە چەکدارەکانی پاڵپشتیکراوی ئێرانە، رەتکردنەوەی خۆیان بۆ سەردانەکەی زەیدی بۆ واشنتن راگەیاند.
"مقاوەمەی ئیسلامی" هۆشداریی دا لەوەی کە نابێت "داگیرکارییەکی ئابووریی زۆر مەترسیدارتر" شوێنی "داگیرکاریی سەربازی" پڕ بکرێتەوە.
ئابووری و وەبەرهێنان
لە کاتێکدا عێراق هەوڵدەدات قۆناخی دەیان ساڵ لە شەڕ و ئاژاوە تێپەڕێنێت، سەرەڕای بەردەوامیی کێشەکانی لە لاوازیی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، داڕمانی ژێرخان، گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردن، عەلی زەیدی هیوادارە سەردانەکەی دەرگا بەڕووی وەبەرهێنانە نوێیەکانی ئەمریکا بکاتەوە، بەتایبەتی لە کەرتەکانی ژێرخان و وزەدا.
لە چەند مانگی رابردوودا چەندین رێککەوتن لەنێوان عێراق و کۆمپانیاکانی ئەمریکادا لە کەرتەکانی نەوت و گاز واژۆ کراون. پێشبینیش دەکرێت لەم سەردانەدا رێککەوتنی زیاتر واژۆ بکرێن، لەنێویاندا پڕۆژەیەک بۆ دامەزراندنی سندووقێک کە تێیدا عێراق داهاتی 500 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە دادەنێت، لە بەرامبەر پاڵپشتیکردنی کەرتی کارەبا و زیادکردنی دابینکردنی وزە.
عێراق بەشێوەیەکی بەرچاو پشت بە هەناردەی نەوت دەبەستێت کە نزیکەی 90٪ـی داهاتی بودجەی گشتی پێکدەهێنێت. لە کاتێکدا بەشە گەورەکەی هەناردەی نەوتی عێراق بەنێو تەنگەی هورمزدا تێدەپەڕێت، کە ئێستا چەقی ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێرانە، ئەمەش وایکردووە عێراق راستەوخۆ باجی ئەو ململانێیە لە هەناردە و ئابوورییەکەیدا بدات.
