رووداو دیجیتاڵ
لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو، د. نۆرمان ریکڵس، شارەزای سیاسەتی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گرووپی نامیا بۆ راوێژکاری، تیشک دەخاتە سەر دۆخی عێراق و هەرێمی کوردستان لە دوای کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان. د. ریکڵس، دیدگای خۆی لەبارەی ئاڵنگارییە ئەمنی و سیاسییەکانی بەردەم ناوچەکە دەخاتەڕوو و جەخت لەوە دەکاتەوە کە تەواوی ناوچەکە بە قۆناخێکی هەستیاردا تێدەپەڕێ.
هەڤپەیڤینەکە، باس لە چەند تەوەرێکی سەرەکی دەکات، لەوانە پرسی گرووپە چەکدارەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت و کاریگەرییان لەسەر سەقامگیری، کێشە بەردەوامەکانی نێوان هەولێر و بەغدا، رۆڵی عێراق لە هاوکێشە هەرێمییەکان. د. ریکڵس دەڵێ، چارەسەری کێشەکان کاتی دەوێ و پێویستی بە سازانە، هاوکات هەرێمی کوردستانیش دەبێت سیاسەتێکی هاوسەنگ پەیڕەو بکات و خۆی لە ململانێکان بەدوور بگرێ.
دەقی هەڤپەیڤینەکە
رووداو: لە هەڤپەیڤینێکی تایبەت لەگەڵ د. نۆرمان ریکڵس، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گرووپی (نامیا) بۆ راوێژکاری و شارەزای سیاسەتی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و هێزە رۆژئاواییەکان قسە دەکەین. گفتوگۆکەمان لەبارەی ئەو رووداوانەیە بەم دواییە لە عێراق و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست روویانداوە. پێتان وایە دوای کشانەوەی هاوپەیمانیی بە سەرکردایەتیی ئەمریکا لە عێراق و هەرێمی کوردستان، هەرێمی کوردستان بە تایبەتی بچێتە قۆناخێکی هەستیارترەوە؟
نۆرمان ریکڵس: تەواوی ناوچەکە بە قۆناخێکی زۆر هەستیاردا تێدەپەڕێ بەهۆی شەڕەوە. بەڵام هەڕەشەکان لەسەر کوردستان نوێ نین. هەڕەشەکان بۆ سەر هەرێمی کوردستان و عێراق بە گشتی نوێ نین. پێم وانییە شتەکان زۆر بگۆڕدرێن. پێم وایە ئەگەر یەک شت هەبێت کە ئەمە بیکات ئەوەیە کە رەنگە هەولێر، سلێمانی و بەغدا ناچار بکات زیاتر لە نزیکەوە کار بکەن بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو هەڕەشە هاوبەشانە.
رووداو: پرۆسەی چەکداماڵین لە گرووپەکانی دەرەوەی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت لە عێراق چۆن دەبینن؟ چۆن سەیری دەکەن و چۆن کاریگەریی لەسەر ئاییندەی ئاسایشی عێراق و کوردستان دەبێت؟
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، مەبەستم ئەوەیە، دەتوانیت لە چەند گۆشەنیگایەکەوە سەیری بکەیت. یەکەم، کاتێکی زۆری دەوێت بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا ئەم کێشەیە چارەسەر بکرێت. بە شەو و رۆژێک روونادات. گرووپە چەکدارە گەورەکان پێشتر بەڵێنیان داوە چەکەکانیان بخەنە ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتەوە. هێشتا هەموویان نا، هەموو گەورەکان نا، بە تایبەتی دوو گرووپ هەن کە ئێمە دەیانناسین، هەمووان دەیانناسن، کە تاوەکو ئێستا رەتیانکردووەتەوە. بەڵام گرووپە گەورەکانی دیکە لە گفتوگۆدان لەگەڵ حکومەت و بەرەو ئاراستەیەکی دروست دەڕۆن.
رووداو: ئەمە چۆن کاریگەری لەسەر سیاسەتەکانی حکومەتی نوێ لە بەغدا و پەیوەندییەکانی لەگەڵ هەرێمی کوردستان، هەروەها دۆخەکە دەبێ؟ ئەم پرۆسەی چەکداماڵینە چۆن کاریگەری لەسەر هەموو شتێک دەبێت؟
نۆرمان ریکڵس: زۆر قورسە حکومەتێکی نوێ بێتە سەر کار و رووبەڕووی قەیرانێکی ئابووری و دارایی ببێتەوە بەهۆی کێشەی تەنگەی هورمز و هەموو ئەو کێشانەی دیکانەی کە عێراق لە ماوەی زیاتر لە دوو دەیەی رابردوودا رووبەڕووی بووەتەوە، لە دوای داگیرکارییەکەی ئەمریکا. ئەم حکومەتە بە ئەجێندایەکەوە هاتە سەر کار بۆ پاڵنانی بە کەرتی تایبەت، لیبراڵیزمی ئابووری، گەشەپێدانی ئابووری، بەڵام هەموو شتێک دواکەوتووە تاوەکو کێشەکانی گرووپە چەکدارەکان بە جۆرێک چارەسەر دەکرێ. 100% چارەسەر نابن، بەڵام دەبێت بگەنە جۆرێک لە سازان. بە گشتی پێم وایە شتەکان بەرەو ئاراستەیەکی دروست دەڕۆن، بەڵام زۆر خاوترە لەوەی هەمووان حەز دەکەن بیبینن. ناوچەکە هێشتا بە تەواوی سەلامەت و سەقامگیر نییە.
رووداو: ئەم گرژی و ململانێ هەرێمییانە لە هەموو لایەکەوە چۆن کاریگەریی لەسەر ئاییندەی ئاسایشی عێراق و هەرێمی کوردستان دەبێت؟
نۆرمان ریکڵس: باشە، عێراق لە نێوەڕاستدایە. عێراق سنوورێکی 900 مایلی لەگەڵ ئێران هەیە. بەشێکی گەورەی ئەو سنوورە لە هەرێمی کوردستانە. بۆیە هەردوو هەولێر و بەغدا رووبەڕووی کێشە دەبنەوە لەگەڵ دراوسێکەیان لە رۆژهەڵات و لەگەڵ دراوسێکانیشیان لە لایەنەکانی دیکەش. هەموویان سەیری عێراق دەکەن و بیردەکەنەوە ئاخۆ عێراق دەبێتە سەرچاوەی سەقامگیری یان ناسەقامگیری بۆ ناوچەکە. هەمووشیان عێراق، تا رادەیەکی کەم یان زۆر، وەک گۆڕەپانی شەڕ دەبینن. ئەمەشمان بۆ زیاتر لە 20 ساڵە بینیوە.
رووداو: ئایا ئەمە بەردەوام دەبێت؟ ئایا عێراق هەر لەم پێگەیەدا دەمێنێتەوە؟
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، بەداخەوە. خۆزگە هەواڵی دڵخۆشکەرترم پێبووایە. بەڵام راستییەکەی ئەوەیە کە عێراق لەسەر ئەم هێڵە جیۆپۆلەتیکییەی نێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوایە.
رووداو: ئەی هەرێمی کوردستان؟ پێتوایە ئەم هەرێمە چۆن دەبێت خۆی بپارێزێ؟ باشترین سیاسەتەکان لە رووی دیپلۆماسی یان سەربازییەوە چین؟ هەرێمی کوردستان دەبێت چی بکات بۆ پاراستنی خۆی و هاووڵاتییانی؟
نۆرمان ریکڵس: مەبەستم ئەوەیە، هەرێمی کوردستان دەبێت هەمان ئەو کارە بکات کە دەیکات، ئەویش هەوڵدانە بۆ ئەوەی دۆستی هەمووان بێت، بێلایەن بێت و خۆی لە راکێشان بۆ ناو ململانێکان بەدوور بگرێ. هاوسەنگییەکی زۆر قورسە بۆ پەیڕەوکردن، بەڵام پێموایە لە دۆخێکی زۆر سەختدا باشترین کاری خۆی دەکات. پێویستە پەیوەندییەکانی لەگەڵ هەمووان بهێڵێتەوە. دوێنێ لە کۆڕبەندی مێری، نێچیرڤان بارزانی و بافڵ تاڵەبانی هەمان شتیان گوت. پێموایە بێگومان ئەمە پەیامە دروستەکەیە. هەموومان حەز دەکەین ببینین سیاسەتی ناوخۆی کوردستان لە نێوان یەکێتی، پارتی، نەوەی نوێ و هەموو ئەکتەرە سیاسییەکانی دیکەی ئەم شوێنە چارەسەر بکرێ بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی نوێی یەکگرتوو لەسەر بنەمای دوایین هەڵبژاردنی پەرلەمانی. مەبەستم ئەوەیە، کوردستان وەک هەرێمێک پێویستە ئەو کێشەیە چارەسەر بکات. بەڵام وەک پێم وایە نێچیرڤان بارزانی دوێنێ گوتی، سەرەڕای کێشە سیاسییە ناوخۆییەکانی نێوان دوو پارتە سەرەکییەکە لێرە، هێشتا یەکگرتوو بوون کاتێک رووبەڕووی ئەو هەڕەشە و ئاڵنگارییانە بوونەتەوە کە بەهۆی ئەو شەڕەی لە 28ی شوبات دەستیپێکرد، دروستبوون.
رووداو: هەرێمی کوردستان بەوە ناسراوە کە هاوبەشی نێودەوڵەتیی باشی هەیە، سەرەڕای ململانێکانی ئەم ناوچەیە لە کاتە جیاوازەکاندا. ئێوە باسی ناسەقامگیریی ناوخۆیی نێوان پارتەکان و ململانێکانتان کرد. ئەمە چۆن کاریگەریی لەسەر تێڕوانینی هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان لەسەر هەرێمی کوردستان هەیە؟ چارەسەر بۆ ئاییندە چی دەبێت؟
نۆرمان ریکڵس: راشکاو بم، پێم وایە ئەو کێشانە... پێم وایە کاتێک لە دەرەوەی عێراقەوە سەیری هەرێمی کوردستان دەکەیت، ئەم کێشانە نابینیت. پێم وایە تەنیا کاتێک لە ناوەوە سەیری دەکەیت، کێشەکان دەبینیت. لە دەرەوە، تێڕوانین بۆ هەرێمی کوردستان زۆر یەکگرتووترە لەوەی کە پێم وایە لە واقیعدا هەیە. بۆیە، دیسانەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە پێم وایە سەرۆک نێچیرڤان دوێنێ دەیگوت، ئەویش ئەوەیە کە سەرەڕای رکابەریی سیاسیی ناوخۆیی، کاتێک دێتە سەر یەکگرتن بۆ دۆزێکی هاوبەش و دژی ئاڵنگارییە هاوبەشەکان، ئەوا هەرێمی کوردستان بەردەوامە لە ئەنجامدانی کارێکی تا رادەیەک باش.
رووداو: کێشەکانی نێوان بەغدا و هەولێر، ئایا هێشتا بەم شێوەیە بەردەوام دەبن یان دەکرێت بگەنە هاوبەشی و چارەسەرێکی بەردەوام، نەوەک بۆ ئەوەی هەموو جۆرە کێشەیەک هەموو ساڵێک لەگەڵ هەموو کابینەیەکدا رووبدات. ئایا دەکرێت بگەنە رێککەوتنێکی بەردەوام؟
نۆرمان ریکڵس: پشت بەوە دەبەستێت مەبەستت لە بەردەوام چییە، چونکە ئەگەر بیری لێبکەیتەوە، باشە، هەر حکومەتێکی نوێ کە دێتە سەر کار، رێککەوتنێک لەسەر هەناردەکردنی نەوت و داراییەکان دەکات.
رووداو: هەروەها مووچە
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، بۆ فەرمانبەران. هەر جارێک، هەر حکومەتێکی نوێ کە دێتە سەر کار بۆ زیاتر لە دەیەیەکە، رایدەگەیێنێت کە رێککەوتنی کۆتایی کردووە و هەمووی چارەسەر دەبێت. ئێستا هەموومان دۆستین. هەموو شتێک باشە. پاشان لە چەند مانگێکدا، هەردوولا دەست دەکەن بە تۆمەتبارکردنی یەکدی بەوەی کە لە رێککەوتنەکە پاشگەز بووەتەوە.
رووداو: بۆچی؟ هەردوولا دەبێت چی بکەن بۆ ئەوەی ئەمە دووبارە نەبێتەوە؟ چونکە خەڵک... بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستان زۆر ماندوو بوو بە دەست ئەم گرفتانەوە.
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، کاریگەریی لەسەر داهاتی حکومەتیش هەیە. مەبەستم ئەوەیە، تەنیا مووچەی فەرمانبەران نییە. سەقامگیریی دارایی هەرێمی کوردستانە، چونکە پشت بە پارەی بانکی ناوەندی دەبەستێت. پێم وایە ئەگەر یەک شت هەبێت کە دەبێت بکرێ، واژۆکردنی یاسایەکی نوێی نەوت و گازە، کۆتاییهێنان بە یاسایەکی نوێی نەوت و گاز کە دۆخی نێوان پیشەسازیی نەوت لێرە لە هەرێمی کوردستان و لە باشووری عێراق رێکدەخات. پێموایە بەو شێوەیەی کە پیشەسازیی نەوت لە عێراقی فیدراڵ، لە دەرەوەی هەرێمی کوردستان، دەگۆڕدرێ، پێشکەوتن دەبینین بەرەو داننان بەوەی کە گرێبەستەکانی خزمەتگوزاریی بەرهەمهێنان کە کۆمپانیاکانی نەوت ناچار کران یان بانگهێشت کران، با بڵێین، لە نزیکەی ساڵی 2009ـەوە لە عێراقی فیدراڵ، پێویستە زیاتر بەرەو مۆدێلێکی هاوکاریی نەوت یان زیاتر بەرەو مۆدێلێکی وەک ئەوەی لە هەرێمی کوردستان دەیبینین، بجووڵێن. ئەمەش ئەوەم پێدەڵێت کە رەنگە بتوانین چوارچێوەی یاسایی هاوبەش و یەکگرتوو بۆ کارکردنی کۆمپانیاکانی نەوت لە کوردستان و ناوچەکانی دیکەی عێراق دابنێین. بەڵام دیسانەوە، دەگەڕێینەوە بۆ یەکەم کێشە کە باست کرد، ئەویش گرووپە چەکدارەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت بوو. لە کاتێکدا هەر حکومەتێک رووبەڕووی ئەوە دەبێتەوە، لە کاتی شەڕدا لە ناوچەکە، هەموو ئەم دەستپێشخەرییانەی دیکە دەخرێنە پشتەوە. بۆیە پێویستە ئەمە لە رێگەی رێککەوتنێک، سازانێک، جۆرێک لە کۆتاییهێنان بەم دۆخە چارەسەر بکرێ. ئەوەندە خراپ نییە ئەگەر بتوانین رێگەیەک بدۆزینەوە بۆ چارەسەرکردنی ئەو قەیرانە ئابوورییە بەردەوامەی کە عێراق رووبەڕووی بووەتەوە، چونکە ئابوورییەکەی چاک نەکردووە، لە دوای رووخانی رژێم لە ساڵی 2003ـەوە، هێشتا ئابوورییەکی تێکەڵاوی هەیە لەگەڵ کەرتی تایبەتی زۆر بچووک کە بە تەواوی پشت بە نەوت دەبەستێت بۆ بودجەی حکومەت و ژمارەیەکی زۆر لە کۆمپانیا دەوڵەتییەکان کە پێویستیان بە چاکسازیی دەستبەجێ هەیە، وەک ئەوەی ئەوروپای رۆژهەڵات دوای رووخانی یەکێتیی سۆڤیەت کردی.
رووداو: کەواتە پێتوایە سەقامگیرکردنی دۆخی سیاسی لە عێراق لە کۆتاییدا وەبەرهێنانی زیاتر و هاوبەشیی نێودەوڵەتیی زیاتر لە رووی ئابووری و وەبەرهێنانەوە رادەکێشێت؟
نۆرمان ریکڵس: بێگومان، هەفتەی رابردوو قسەم لەگەڵ کۆمپانیایەکی گەورەی ئەمریکی کرد، یەکەم شت کە بەڕێوەبەری فرۆشی نێودەوڵەتی پێیگوتم ئەوە بوو، "هەی، رۆژی رابردوو لە هەواڵەکاندا شتێکم بینی لەبارەی میلیشیاکان لە عێراق کە مووشەک دەنێن بە سعودییەوە." ئەوە یەکەم خاڵی بوو.
رووداو: دەبێت سەیری هەرێمی کوردستانیش بکەن
نۆرمان ریکڵس: چۆن؟
رووداو: دەبێت سەیری هەرێمی کوردستانیش بکەن
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، بەڵام ئەوە ئەو خاڵە بوو کە باسی کرد. ئەوە ئەو کێشەیە بوو کە گەیشتە هەواڵە نێودەوڵەتییەکان. تاوەکو ئەوەش بەردەوام بێت، بێگومان، رێگرێک دەبێت لەبەردەم وەبەرهێنانی نێودەوڵەتی. لە لایەکی دیکەوە، بی پی، هالیبێرتن، پترۆچاینا و وەبەرهێنەری گەورەی نێودەوڵەتی لێرەن.
رووداو: ماتەوزەی سەقامگیریی سیاسی هەیە
نۆرمان ریکڵس: بێگومان. ئەوەش باشتر دەبێت. بێگومان. ئەم وڵاتە وڵاتێکی زۆر دەوڵەمەندە. وڵاتێکی داهات مامناوەندی بەرزە. وڵاتێکی دەوڵەمەندە، بەڵام بەدەست ژێرخانی زۆر خراپ و ئاستی گەشەپێدانی زۆر لاوازەوە دەناڵێنێت. ئەوەش دەکرێت بە وەبەرهێنانی بیانی بگۆڕدرێ. دیسانەوە، دەگەڕێینەوە بۆ کێشەی گرووپە چەکدارەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت.
رووداو: ئەی سەروەری کە ئەم دواییە بووەتە وشەیەکی گەورە؟ سەروەریی عێراق. باشترین جۆری سیاسەتی دەرەوە کە عێراق دەتوانێت پەیڕەوی بکات بۆ پاراستنی پەیوەندییەکی باش لەگەڵ هەردوو هێزەکە، ئێران و واشنتن، لە هەمان کاتدا خۆی بپارێزێت، لە کاتێکدا هاوپەیمانیی بە سەرکردایەتیی ئەمریکا وڵاتەکەی جێهێشتووە؟
نۆرمان ریکڵس: پێموایە عێراق نێوەندگیری سرووشتییە لە نێوان هەردووکیان، لە نێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوا. ئەمەمان لەگەڵ رێککەوتنی ئەتۆمی ساڵی 2015 بینی، کە لە سەردەمی ئیدارەی ئۆباما لەگەڵ ئێران واژۆ کرا. عێراق رۆڵێکی زۆر ئەرێنی گێڕا وەک پردێک لە نێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوا، لە نێوان ئێران و ئەمریکا و هاوبەشە ئەوروپییەکان. بۆیە دەتوانێت لە گۆڕەپانی شەڕەوە بگۆڕێت بۆ نێوەندگیرێکی زۆر باش. هیچ بژاردەیەکی دیکەی نییە. ئەمانە ئەو دوو بژاردەیەن کە لەبەردەستن. بۆیە دەبێت پاڵ بنێت بەرەو رۆڵی نێوەندگیری نەوەک گۆڕەپانی شەڕ، چونکە ئەڵتەرناتیڤەکەی ئەوەیە کە بینیومانە.
رووداو: ئێوە ئەم دواییە توێژینەوەیەکتان بڵاوکردووەتەوە. لە راستیدا ئەم دواییە نا، پێموایە
نۆرمان ریکڵس: بەڵێ، مانگی ئاب، تازەیە.
رووداو: ئێوە باسی کۆنترۆڵی گرووپە چەکدارەکان دەکەن. ئێمەش باسمان کرد. بەڵام پێتوایە چارەسەری راستەقینە و واقیعی، هەنگاوە کردارییەکان کە دەبێت ئێستا لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بگیرێنەبەر بۆ ئەمە چین؟
نۆرمان ریکڵس: یەکەم، توێژینەوەکە، ئەو وتارەی کە ئاماژەی پێدەکەیت، لەسەر بنەمای نموونە مێژووییەکانی تێکەڵکردنی گرووپە چەکدارەکان بوو کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمەکانی وەک ئەوروپای سەردەمی رێنیسانس. بینیمان کە سەتان ساڵی خایاند تاوەکو لە سەردەمی چاخەکانی ناوەڕاستەوە تاوەکو سەردەمی مۆدێرن بە تەواوی تێکەڵ بکرێن. دەتوانین بڵێین ئەمڕۆ شتەکان خێراتر روودەدەن، بەڵام هەنگاوە کردارییەکان کە حکومەتی عێراق پێویستە بیانگرێتەبەر، مەبەستم ئەوەیە، یەکەم هەنگاو پێویستە تێکەڵکردنی ئەو گرووپانە بێت کە لە دەرەوەی کۆنترۆڵی حکومەتن بۆ ناو پەیکەری حەشدی شەعبی. پێم وایە ئەوە پێویستە. بەڵام پێویستە رێککەوتنێک بێت. ئاسان نابێت بکرێت. پێویستە رێککەوتنێک بێت کە بۆ ئێران و ئەمریکا جێی قبووڵ بێت. دیسانەوە، رێگەیەکی ئاسان نییە. پێموایە سەرۆکوەزیران و کابینەکەی کارێکی زۆر قورسیان لەپێشە بۆ کۆتاییهێنان بەم تێکەڵکردنەی چەکەکان لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت. یەک وەڵامی سادە نییە. خۆزگە هەبووایە، بەڵام نییە. پرۆسەیەک دەبێت و کاتێکی زۆری دەوێت.
رووداو: سەرکەوتوو دەبێت؟
نۆرمان ریکڵس: با بڵێم، من نیوەی پەرداخەکە بە پڕ دەبینم، کە دەڵێم ئەرێنییە. پێموایە ئاراستەی گشتی بەرەو رێگەیەکی دروستە. تەنیا بە خێرایی پێویست روونادات.
رووداو: باشە. ئێوە پێشتر راوێژکاری وەزارەتی بەرگریی عێراقتان کردووە
نۆرمان ریکڵس: ناوخۆش، بەڵێ.
رووداو: بەڵێ، ناوخۆش. لە رووی دامەزراوەییەوە لە عێراق، پرۆسەی کارکردنی دامەزراوەکان پێکەوە چۆن دەبینن؟ لاوازی لە کوێدا دەبینن؟ هێز و ماتەوزەی گەشەکردن لەو رووەوە لە کوێدا دەبینن؟
نۆرمان ریکڵس: باشە، ئەمەیە. عێراق، ئەمە لە دەستوور و دۆخی دوای 2003 و 2004 و 2005ـدا چەسپاوە، کاتێک یەکەم حکومەتەکان دادەمەزران و دەستوور دەنووسرایەوە. شێوازی دیزاینکردنی سیستەمەکە بۆ خۆلادانە لە ململانێ. شێوازی دیزاینکردنی پەرلەمان بۆ خۆلادانە لە ململانێ. بۆیە ئەوەی روودەدات زنجیرەیەک وەزارەتە کە بەسەر پارتە جیاوازەکاندا دابەش دەکرێن لەسەر بنەمای نوێنەرایەتییان لە پەرلەمان، بەهۆی شێوازی کارکردنی سیستمی دەنگدان، کەس زۆرینەی رەها بەدەست ناهێنێت. کەس 51% بەدەست ناهێنێت. بۆیە هەموویان دەبێت رێککەوتنێک بکەن بۆ پێکهێنانی حکومەت. دوو شت لەوەوە دێتە دەرەوە. یەکەمیان ئەوەیە کە ململانێ کەم دەکاتەوە، وایە؟ بۆیە ناچاریان دەکات سازش بکەن، کە باشە، بەڵام ئیفلیجیی بڕیاردان دروست دەکات چونکە هەریەکەیان پارچەیەکی بچووکی حکومەتی لایە. یەکێکیان وەزارەتی پلاندانانی هەیە، یەکێکیان وەزارەتی نەوت، یەکێکیان وەزارەتی بەرگری و هەریەک لەو وەزارەتانە پابەندن بەو پارتە سیاسییەی لە شوێنەکەی دای ناوە. لەبەر ئەم هۆکارە، سیستمی سیاسیی عێراق وای لێدەکات قورس بێت سەرکردایەتییەکی بەهێزی جێبەجێکار هەبێت، بەڵام ململانێی نێوان پارتەکانیش کەم دەکاتەوە. ئەمەش راستیی سیستەمەکەیە وەک ئەمڕۆ هەیە، و بەم زووانە ناگۆڕدرێ.
