رووداو دیجیتاڵ
وەزیری پەروەردەی سووریا، محەممەد تورکۆ، لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو لە هەولێر، وردەکاریی گۆڕانکارییەکان لە سیستەمی پەروەردەی سووریا و هەنگاوەکانی حکومەتی نوێی وڵاتەکەی بۆ گێڕانەوەی مافی پێکهاتەکان، بەتایبەتی کورد، ئاشکرا دەکات.
د. تورکۆ جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئامانجی سەرەکییان "گەڕاندنەوەی کەرامەتی مرۆڤی سووری" و دروستکردنی "سووریایەکی نوێ و دەوڵەتێکی یاسا و دیموکراسییە بۆ هەموو سوورییەکان."
یەکێک لە گرنگترین ئەو گۆڕانکارییانەی وەزیری پەروەردەی سووریا باسی لێوەکرد، یەکخستنەوەی چوار سیستەمی پەروەردەیی جیاواز بوو لە یەک سیستەمی سەرەکیدا، کە پرۆگرامێکی خوێندنی یەکگرتوو و مووچەی یەکسانی بۆ هەموو مامۆستایان لەخۆدەگرێت. بە گوتەی ئەو، مووچەی مامۆستایان لە نزیکەی 80 دۆلارەوە بۆ 400 دۆلار بەرزکراوەتەوە. هاوکات، 38 هەزار مامۆستای ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر خراونەتەوە سەر سیستەمی سەرەکیی دەوڵەت و دان بە بڕوانامەکانیاندا نراوە.
سەبارەت بە مافەکانی کورد، د. تورکۆ ئاماژەی بە دەرچوونی مەرسوومی ژمارە 13ی ساڵی 2016 کرد، کە بە گوتەی ئەو، مافەکانی وەک رەگەزنامە، خاوەندارێتیی زەوی و زمان بۆ کورد دەگەڕێنێتەوە. ئەو رایگەیاند: "ئامانجمان ئەوەیە کە کورد بە زمانی خۆی فێر بێت و ئێمە لەسەر ئەمە کار دەکەین. لە هەر شوێنێک کورد هەبێت، ئێمە لەوێ قوتابخانە دەکەینەوە." ئەو هەروەها گوتی کە بۆ یەکەم جار 13 پەرلەمانتاری کورد لە پەرلەمانی سووریادان و سەرۆکی وڵاتیش گرنگییەکی تایبەت بە پرسی کورد دەدات.
لەبارەی ئاوارەکانی رۆژئاوای کوردستان لە هەرێمی کوردستان و چارەنووسی خوێندنی منداڵەکانیان، وەزیری پەروەردەی سووریا دڵنیایی دایە ئەو خێزانانە و گوتی، حکومەتی سووریا دان بەو خوێندنەدا دەنێت کە لە هەرێمی کوردستان تەواویان کردووە. ئەو گوتی: "ئەوەی پۆلی حەوتەمی تەواو کردبێت، دەتوانێت لە سووریا دەست بە پۆلی هەشتەم بکات، هیچ کێشەیەک نییە." د. تورکۆ سوپاسی هەرێمی کوردستانیشی کرد بۆ لەخۆگرتنی ئاوارەکان و دابینکردنی دەرفەتی خوێندن بۆ منداڵەکانیان.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ محەممەد تورکۆ، وەزیری پەروەردەی سووریا:
رووداو: دکتۆر، ئێستا رەوشی پەروەردە لە سووریا چۆنە؟
د. محەممەد تورکۆ: رەوشی پەروەردە لە سووریا لە سەرەتادا زۆر سەخت بوو. کاتێک من هاتم، چوار سیستمی پەروەردە لە سووریا هەبوون. ئێمە هەموویمان کرد بە یەک سیستەم. مووچەی مامۆستایانمان هەمووی وەک یەک لێکرد، کە ئەمە شتێکی زۆر باش بوو. شتی دووەم، ئێمە پرۆگراممان (مەنھەج) کرد بە یەک. واتە، پرۆگرامێکی یەکگرتوو بۆ هەمووان، کە ئەمەش شتێکی دادپەروەرانە بوو بۆ ئەوەی هەموو قوتابییان هەمان پرۆگرام بخوێنن و تاقیکردنەوەکانیشیان یەک بن. ئێمە دانمان بە دیپلۆماکانی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەردا نا و ئەمساڵیش دەتوانن بەپێی ئەو پرۆگرامە بڕوانامەکانیان تەواو بکەن.
رووداو: دواتر چۆن دەبێت؟
د. محەممەد تورکۆ: سەرۆک ئەحمەد شەرع، مەرسوومی ژمارە 13ی ساڵی 2016ی دەرکرد. ئەو مەرسوومە زۆر مافی کوردەکان دەگەڕێنێتەوە. یەکێک لەوانە مافی رەگەزنامە، مافی زەوی و مافی زمان بوو. ئێمە ئێستا لەسەر پرسی زمان کار دەکەین و پرۆگرامێک ئامادە دەکەین. ئامانجمان ئەوەیە کە کورد بە زمانی خۆی فێر بێت و ئێمە لەسەر ئەمە کار دەکەین. لە هەر شوێنێک کورد هەبێت، نەک تەنیا لە حەلەب و شام، ئێمە لەوێش قوتابخانە دەکەینەوە.
رووداو: لە وەزارەتی پەروەردە و خوێندندا چەند کەسی کورد هەن، فەرمانبەرت هەن؟
د. محەممەد تورکۆ: هەر کەسێک بتوانێت بەردێک لەسەر بەردێک لە سووریا دابنێت، ئێمە دەستی بۆ درێژ دەکەین. کوردمان هەیە لە وەزارەت و کاری باش دەکەن. بەڕێوەبەری ناوەندیمان کوردە، بەڕێوەبەری پەروەردەی حەسەکە کوردە. کاتێک لێهاتوویی و بڕوانامە هەبێت، ئێمە ناڵێین ئەمە کوردە یان عەرەب. ئێمە سووریایەکی نوێ دروست دەکەین کە تێیدا بەشداری هەبێت، نەک پشکپشکێنە.
رووداو: بەڕێز وەزیر، مەبەستم ئەوە نەبوو. بە گشتی چەند کەس لە وەزارەتدا کار دەکەن، نەک تەنیا کورد؟
د. محەممەد تورکۆ: نزیکەی 338,000 کەسن لە هەموو سووریادا، مامۆستا و ئەوانی دیکەش.
رووداو: ئێوە مووچەی فەرمانبەرانی وەزارەت لە ناوچەکانی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر دەدەن؟
د. محەممەد تورکۆ: بەپێی مەرسووم، ئێمە سیستمی خوێندنمان لە حەسەکە و رەققە خستە نێو سیستمی سەرەکیی دەوڵەت. 38,000 مامۆستا هەبوون، ئێمە ئەوانیشمان دمج کرد. ئەوان لە سیستمی خوێندندا کار دەکەن و مووچەکانیان وەردەگرن.
رووداو: مووچەی مامۆستایان چەندە؟
د. محەممەد تورکۆ: باشە. پێشتر نزیکەی 80 دۆلار بوو، ئێستا دەگاتە 400 دۆلار. واتە باشە.
رووداو: واتە ئێوە لە یەکخستنەوەکەدا کێشەتان نییە؟ مەبەستم ئەو هەموو قوتابخانە، مامۆستا، فەرمانبەری ئیداریی دامەزراوەکانی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەرە، یەکخستنیان لەگەڵ دامەزراوەکانی ئێوە کارێکی سەخت نییە؟
د. محەممەد تورکۆ: لە راستیدا، پرسی ئیداری زۆر سەختە. زۆر قوتابخانە بۆردوومان کران. 8,200 قوتابخانە رووخان. ئێمە تاوەکو ئێستا نزیکەی 1,680 قوتابخانەمان دروستکردووەتەوە. ئامانجی سەرەکیمان ئەوەیە کە مافی خوێندن بە هەموو منداڵێک لەسەر خاکی سووریا بگەیەنین.
رووداو: ئێستا لە هەموو ناوچەکانی سووریا قوتابخانە هەن؟
د. محەممەد تورکۆ: ژمارەی قوتابییان ساڵێک پێش ئێستا، دوای رزگارکردن، نزیکەی 4,300,000 بوو. ساڵی رابردوو بوو بە 5,100,000. هەموو ساڵێک یەک ملیۆن زیاد دەکات. ئەو ئاوارانەی عەفرین کە لە دەرەوە بوون، لە حەسەکە بوون، لە کۆبانێ بوون، گەڕانەوە. ئێستا دەرفەتیان هەیە لە قوتابخانەکان بخوێنن؟
د. محەممəd تورکۆ: ئێمە زۆر بڕیارمان دەرکردووە بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە قوتابخانەکان. تەنانەت ئەگەر بڕوانامەشیان پێ نەبێت، ئێمە تاقیکردنەوەیەکیان بۆ دەکەین. تەنانەت ئەگەر تەمەنیشی گەورە بێت، ئێمە پرۆگرامێکی تایبەتمان دروستکردووە کە دەتوانێت لە ساڵێکدا دوو ساڵ تەواو بکات.
رووداو: لە عەفرین بە چ زمانێکە؟ کوردی نییە؟
د. محەممەد تورکۆ: ئێستا کوردی نییە، بەڵام دەیکەینەوە. بەپێی مەرسوومی سەرۆک، لە هەر هەرێمێک کورد هەبێت، ئێمە قوتابخانەی بە زمانی کوردی دەکەینەوە. مامۆستاش بۆ ئەمە ئامادە دەکەین.
رووداو: واتە وانەی هەڵبژاردە (ئیختیاری) نەبێت؟
د. محەممەد تورکۆ: ئێمە لەسەر ئەم بابەتە کار دەکەین.
رووداو: لە راستیدا، نازانم ئەمە تەنیا لە رووی تیۆرییەوە وایە یان بەڕاستی کورد لە سووریا خۆی بە خاوەنی ئەو وڵاتە دەزانێت؟
د. محەممەد تورکۆ: لە راستیدا، من دەزانم کە کورد لە زۆر شت بێبەش بوون. زمانی کوردی قەدەخە بوو. ئێمە دەزانین کە هەموو کەسێک لە ماڵەوە فێری خوێندن و نووسین دەبوو. ئێستا سووریا وڵاتی هەمووانە. کاتێک مرۆڤ مافی خۆی وەردەگرێت، هەست دەکات کە ئەمە وڵاتی ئەوە. گەڕانەوەی ئاوارەکانی عەفرین شتێکی زۆر باش بوو. پرسی رەگەزنامەش، ئێستا دەتوانن رەگەزنامەی خۆیان وەربگرن.
رووداو: لە پەرلەمان چەند ئەندامی کورد هەن؟
د. محەممەد تورکۆ: 13 ئەندامن. هەموویان کوردن. ئەمە یەکەمجارە 13 پەرلەمانتاری کورد دەگەنە پەرلەمانی سووریا.
رووداو: بەپێی ژمارەی دانیشتووانی کورد لە سووریا، 13 زۆر کەمە، بەڵام هەنگاوێکی زۆر باشە. لەگەڵیان کۆبوویتەوە؟ باسی چیتان کرد؟
د. محەممەد تورکۆ: بە کوردی قسەمان کرد. زۆر خۆش بوو.
رووداو: دەزانیت دوای ئەوەی شەڕ لە سووریا روویدا، نزیکەی 150,000 کوردی رۆژئاوا هاتنە ئێرە. بە هەزاران منداڵ دەچنە قوتابخانە. سبەی ئەگەر ئەوانە گەڕانەوە وڵاتی خۆیان، دەتوانن لەوێ درێژە بە خوێندنیان بدەن؟ ئێوە دان بە خوێندنیان لێرەدا دەنێن؟
د. محەممەد تورکۆ: من گوتم، ئێوە سوپاستان دەکەین کە پێشوازیتان لە ئاوارەکانی سووریا کرد و منداڵەکانیانتان ناردە قوتابخانە. ئێستا زۆرێک دەگەڕێنەوە. هەرکەسێک بڕوانامەیەکی هێنابێت، دەتوانێت بگەڕێتەوە. تەنانەت ئەگەر بڕوانامەشی پێ نەبێت، ئێمە بەپێی ئاستی خۆی دەیگەڕێنینەوە قوتابخانە. ئەگەر بیەوێت بەکالۆریۆسەکەی پێشکەش بکات، ئێمە بڕوانامەکەی پەسەند دەکەین و دانی پێدا دەنێین.
رووداو: واتە ئێوە هاوکار دەبن. بۆ نموونە، یەکێک لێرە پۆلی نۆیەمی خوێندووە، دەتوانێت بێتە ئەوێ درێژە بە پۆلی نۆیەم بدات یان بچێتە پۆلی دەیەم؟
د. محەممەد تورکۆ: ئەوەی پۆلی حەوتەمی تەواو کردبێت، دەتوانێت لە سووریا دەست بە پۆلی هەشتەم بکات، هیچ کێشەیەک نییە. ئێمە زۆر دڵخۆشین کاتێک دەگەڕێنەوە وڵاتی خۆیان و خوێندنەکەیان تەواو دەکەن.
رووداو: لە راستیدا، زۆر قوتابی و خێزانەکانیان لەو خەمەدابوون کە خوێندنیان لێرە بە فیڕۆ دەچێت.
د. محەممەد تورکۆ: نەخێر، ئێمە دانی پێدا دەنێین. تەنانەت ئەگەر بیەوێت لە زانکۆی شام تەواوی بکات، دەتوانێت بەکالۆریۆسەکەی بهێنێتە وەزارەتی پەروەردە و ئێمە بۆی هاوتا دەکەین.
رووداو: دەرفەتت نەبوو سەردانی کەمپەکان بکەیت و بیانبینیت؟
د. محەممەد تورکۆ: من گوێم لە داواکارییەکانیان گرت و ئەوە مافی خۆیانە. بەڵام من پێم گوتن کە گەڕانەوە سەخت نییە، نە لە رووی خوێندنەوە و نە لە رووی بڕوانامەوە.
رووداو: کوردێک ببێتە وەزیری پەروەردە لە سووریا، چۆنە؟ پەیوەندیت لەگەڵ سەرۆکی سووریا چۆنە؟
د. محەممەد تورکۆ: ئەمە حکومەتێکی تەکنۆکراتە. ئێمە بۆ گەلی سووریا کار دەکەین. گەلی سووریا زۆر زوڵمی لێکرا، بەتایبەتی کورد. ئێمە دەمانەوێت کەرامەتی مرۆڤی سووری بگەڕێنینەوە. دەمانەوێت سووریایەکی نوێ دروست بکەین، دەوڵەتێکی یاسا و دیموکراسی بۆ هەموو سوورییەکان. سەرۆکی دەوڵەت زۆر باشە و گرنگییەکی زۆر بە پرسی کورد و پەروەردە دەدات.
رووداو: خۆی دەزانێت بە کوردی قسە بکات؟
د. محەممەد تورکۆ: بەڵێ، باش دەزانێت. لە قامشلۆ گەورە بووە.
رووداو: زۆر خۆشحاڵ بووم کە بوویتە میوانی من. هیوادارم کاتێکی خۆش بەسەر بەریت. ئەگەر پەیامێکت بۆ خەڵکی کوردمان لە رۆژئاوای کوردستان هەبێت، چییە؟
د. محەممەد تورکۆ: پەیامی من ئەوەیە کە داهاتووی سووریا هی هەموو سوورییەکانە. سووریا بە هەموو پێکهاتەکانیەوە بەهێزە. خوێندن زۆر گرنگە. ئێمە دەمانەوێت کۆمەڵگەیەک لەسەر بنەمای خوێندن، یاسا و دیموکراسی دروست بکەین. دەمانەوێت هەموومان دەست لەناو دەست بکەین و بۆ وڵاتەکەمان داهاتوویەکی خۆش دروست بکەین.
رووداو: دوای ئەوەی بوویتە وەزیر، هاوڕێیەتیی پێشووت بەردەوامە؟ یان ئەم پۆستەت وەک وەزیر، تۆی لێیان دوور نەخستەوە؟
د. محەمممەد تورکۆ: لە راستیدا ئەم کارە زۆر قورس و سەختە، بەڵام کاتێک دەرفەت دەدۆزمەوە، دادەنیشین و قسە دەکەین.
رووداو: دکتۆر، ئێوە لە ماڵەوە بە چ زمانێک قسە دەکەن؟
د. محەممەد تورکۆ: ئێمە بە کوردی قسە دەکەین.
رووداو: ئەم پۆستە وەک وەزیر چ گۆڕانکارییەکی لە ژیانی تۆدا دروستکرد؟
د. محەممەد تورکۆ: دیسان دەیڵێمەوە، ئێمە دەمانەوێت کەرامەتی هەموو سوورییەک بگەڕێنینەوە و هەموو کەسێک بە ناوی وڵاتەکەیەوە سەری خۆی بەرز بکاتەوە و بڵێت "من سووریم."
رووداو: زۆر زۆر سوپاس دکتۆر. خۆشحاڵ بووم. لە راستیدا یەکەمجارە وەزیرێکی کورد دێتە هەولێر و دەبێتە میوانی من. کوردییەکەت زۆر خۆش بوو، هەموو شێوەزارەکانت تێکەڵ کردبوو.
د. محەممەد تورکۆ: هەوڵ دەدەم هەمووان تێبگەن.
رووداو: زۆر سوپاس. بینەرانی بەڕێز، سوپاس بۆ ئێوەش. وەزیری خوێندن و پەروەردەی سووریا، دکتۆر محەممەد تورکۆ، میوانی من بوو. بەو هیوایەی لە شام جارێکی دیکە یەکدی ببینین.
د. محەممەد تورکۆ: ئێمە ئامادەین. زۆر سوپاس.
