رووداو دیجیتاڵ
د. هێمن هەورامی، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو، تیشکی خستەسەر پەیامەکانی تۆم باراک، نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا بۆ کاروباری عێراق و سووریا بۆ هەرێمی کوردستان و چەندین پرسی دیکەی پەیوەندیدار بە دۆخی ناوخۆ و دەرەوەی هەرێمی کوردستان.
ئەو ئەندامەی مەکتەبی سیاسیی پارتی جەختی لەوە کردەوە، پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و ئەمریکا پەیوەندییەکی لەمێژینە و ستراتیژییە، نەک تەنیا تەکتیکی، "پەیامەکە پەیامی دڵنیاکردنەوەی ئەوە بوو روانگەی ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان روانگەی هاوپەیمانێتییەکی درێژخایەنە، هاوپەیمانێتییەکی تەکتیکی نییە و ستراتیجییە." ئاماژەی بەوەش دا، ئەمریکا رێزێکی زۆری بۆ پێگەی سەرۆک مەسعود بارزانی و سەرکردایەتی سیاسیی هەرێمی کوردستان هەیە و، رۆڵی هەرێمی کوردستان لە هاوکێشەکانی ناوچەکەدا بە گرنگ دەزانێت.
لە وەڵامی پرسیارێک دەربارەی نیگەرانییەکان سەبارەت بە گۆڕینی روانگەی ئەمریکا بۆ سیستمی فیدراڵی لە عێراقدا، د. هێمن هەورامی دووپاتیکردەوە، ئەمریکا پابەندە بە سیستمی دیموکراسیی فیدراڵیی عێراق، "ئەوەی لە کۆبوونەوەکان جەختی لەسەر کرایەوە، پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستانە، هەرێمێکی کوردستانی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقێکی بەهێزە."
دەربارەی هێزی پێشمەرگە، ئەو ئەندامەی مەکتەبی سیاسیی پارتی بە تووندی رەتیکردەوە کە ئەمریکییەکان هیچ قسەیەکیان لەسەر بەستنەوەی پێشمەرگە بە بەغدا یان تێکەڵکردنی بە سوپای عێراق کردبێت، لەبری ئەوەش جەخت لەسەر پەرەپێدانی زیاتری کاری پێکەوەیی نێوان هێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای ئەمریکا و هاوپەیمانان کرایەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و مەترسییەکانی داعش.
سەبارەت بە پشتیوانیکردنی هەرێمی کوردستان بۆ عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق؛ هەورامی روونیکردەوە، ئەمە لەپێناو کۆنترۆڵکردنی گرووپە چەکدارەکانە، کە بوونەتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی کوردستان و عێراق. ئەو باسی لەوەش کرد، زۆربەی هێرشە مووشەکی و درۆنییەکان بۆ سەر هەرێمی کوردستان لەلایەن ئەو گرووپانەوە بوون.
لەبارەی ئامادەبوونی مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات - هەسەدە لە کۆبوونەوەی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان دا، د. هێمن هەورامی ئاماژەی بەوە کرد، کۆبوونەوەکە زیاتر تایبەت بووە بە پرسی سووریا و باسکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنی سیاسیی نێوان مەزڵووم عەبدی و حکومەتی سووریا، هەروەها دۆخی رۆژئاوای کوردستان.
بە گوتەی هەورامی، هاتنی شاندێکی سەربازیی عێراقیش بۆ هەرێمی کوردستان بە مەبەستی تاوتوێکردنی میکانیزمێکی هاوبەشی سەربازی بووە بۆ پاراستنی کێڵگە نەوتییەکان و کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستان، ئەمەش دوای ئەوەی سەرۆکوەزیرانی عێراق داوای زیادکردنی بەرهەمهێنانی نەوتی لە هەولێر کردووە.
لەسەر پرسی پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و گفتوگۆکانی نێوان پارتی و یەکێتی، ئەندامەکەی مەکتەبی سیاسیی پارتی رەتیکردەوە هیچ گوشارێکی ئەمریکی لەسەر ئەم پرسە هەبووبێت، بەڵکو ئەمریکییەکان هانی هەردوولا دەدەن بۆ خێراکردنی پرۆسەکە. ئەو ئاماژەی بەوەش دا، پارتی بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ جێبەجێکردنی دەستپێشخەرییەکەی سەرۆک بارزانی بۆ کۆتاییهێنان بە چەقبەستوویی سیاسی.
دەربارەی رێککەوتن لەسەر پۆستەکان، هێمن هەورامی ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە پارتی رازی بووبێت پۆستی وەزارەتی ناوخۆ بداتە یەکێتی. جەختی لەوەش کردەوە، پارتی لەسەر پۆستەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و سەرۆکی حکومەت هیچ دانوستاندنێک لەگەڵ یەکێتی ناکات، چونکە بە دەنگ و شایستەیی مافی خۆیەتی ئەم پۆستانەی هەبێت.
لە کۆتاییشدا باسی لە پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ئێران کرد و پێشوازی لە رێککەوتنەکەی نێوان ئێران و ئەمریکا کرد، گوتیشی، "سنوورێکی هاوبەشی دوور و درێژمان لەگەڵ ئێران هەیە... دەمانەوێت پەیوەندییەکانمان ئاسایی بن لەگەڵ ئێران." دووپاتیشیکردەوە کە هەرێمی کوردستان هەرگیز پشتیوانی ئەوە نەبووە لە خاکەکەیەوە پەلاماری ئێران بدرێت.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ د. هێمن هەورامی، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان:
رووداو: کۆبوونەوەیەکی دوور و درێژ هەبوو ئەمڕۆ ئەجێندایەکی پڕ هەبوو لە هەولێر، بەڵام پەیامی سەرەکیی تۆم باراک چی بوو بۆ هەرێمی کوردستان؟
هێمن هەورامی: پێش هەموو شتێک وەکو بەڕێزت دەزانی پەیوەندیی نێوان هەرێمی کوردستان و ئەمریکا پەیوەندییەکی لەمێژینەیە، دەتوانین بڵێین ئاستێکی باڵا چووەتە پێش، پەیوەندییەکە تەنیا پەیوەندیی بە قۆناخی ئێستاوە نییە، لە ساڵی 1991ـەوە دەست پێدەکات، بەڵام گرنگترین بابەت، بە پێچەوانەی هەموو ئەوەی چەند رۆژێک بوو لە سوشیال میدیا و لە میدیای سێبەر، لە نەزانییەوە باس دەکرا، پەیامەکانی لە کۆمەڵێک خاڵدا یەکیگرتبوو، پێش هەموو شتێک ئەوان رێز و خۆشەویستی و تێڕوانینێکی گەورەیان بۆ پێگەی سەرۆک مەسعود بارزانی و سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێمی کوردستان و رۆڵی هەرێمی کوردستان لە هاوکێشەکانی ناوچەکەدا هەیە، جەختیان لەسەر ئەوە کردەوە لە دووبارەدا داڕشتنەوەی هاوکێشەکانی ناوچەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، هەرێمی کوردستان لەناو چەقی ئەم هاوکێشانەیە، پێویستیان بەوەیە هەرێمێکی کوردستانی بەهێز هەبێت بۆ ئەوەی بتوانن لە چوارچێوەی عێراقێکی بەهێزدا، هەم کوردستان بپارێزرێت و هەم بەرژەوەندیی هاوبەشەکانی نێوان ئەمریکا و هەرێمی کوردستان لە رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و رووبەڕووبوونەوەی ئەو هێزە چەکدارانەی لە دەرەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتدا چەک بۆ ناسەقامگیری لە ناوچەکە بەکاردەهێنن، پێکەوەبن. ئەوان پێویستیان بەوەیە کۆمپانیاکانی ئەمریکا لەناو عێراقدا رۆڵێکی گەورەتر بگێڕن، دەرفەتی زیاتریان پێبدرێت، بەڵام ئەو کەشوهەوا ئابووری و سەقامگیرە سیاسی و یاساییە لە هەرێمی کوردستاندا هەیە، لەبارترە بۆ ئەزموونی کاری کۆمپانیا ئەمریکییەکان، ئەوان پێویستیان بەوەیە هەرێمی کوردستان لەم چوارچێوەیەدا هاوکار و هاوپەیمانی ئەمریکا بێت، بۆیە پەیامەکە پەیامی دڵنیاکردنەوەی ئەوە بوو روانگەی ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان روانگەی هاوپەیمانێتییەکی درێژخایەنە، هاوپەیمانێتییەکی تەکتیکی نییە و ستراتیجییە، بۆئەوەی ئەم هاوپەیمانێتییە زیاتر روون ببێتەوە، پێویستیان بەوەیە لە نزیکەوە زیاتر لەگەڵ هەرێمی کوردستان دا کار بکەن؛ چونکە بیرت نەچێت کاک نوێنەر، لە دوو ساڵ و سێ ساڵی رابردووەوە ئەمریکا باڵیۆزی نەبووە لە عێراق، تەنیا کاربەڕێکەرێکی هەبوو، بەڵام ئێستا نێردەیەکی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا بۆ کاروباری عێراق و سووریا کە خۆشی لە هەمان کاتدا باڵیۆزە لە تورکیا دادەنێت، ئەمە ئەو بابەتەمان پێ دەڵێت عێراق لەناو هاوکێشەکاندا پێگەیەکی یەکلاکەرەوەی هەیە، هەرێمی کوردستانیش لەناو عێراقدا پێگەیەکی یەکلاکەرەوەی هەیە.
رووداو: بەڵام ئەوەی باس دەکرا لەم چەند رۆژە، خۆشت ئاماژەت پێکرد، ئەوە بوو تۆم باراک بەگوێرەی لێدوانەکانی پێشووی کەسێکە بۆ رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی روانینێکی دیاریکراوی هەیە، زۆر بڕوای بە فیدراڵییەت نییە، بڕوای بە ناناوەندی نییە، بڕوای بە دەوڵەتێکی ناوەندی هەیە، بەشێک لەمە پشتی بەوە بەستووە کە لە سووریا روویدا، بۆیە باس لەوە دەکرێت رەنگە لە سەردەمی تۆم باراکدا هەرێمی کوردستان لە راستیدا لاوازتر ببێت، ئەمریکا چیدیکە ئەو دوو ناوەندییە، هەولێرێکی بەهێز لەگەڵ بەغدایەکی بەهێز گرنگ نەبێ بەلایەوە؟
هێمن هەورامی: 180 پلە پێچەوانەی ئەم بابەتەیە، چونکە رەنگە لە لێدوانێکدا لە گفتوگۆیەکدا، لەسەر دۆخی سووریا قسەی کردبێت لەسەر تێڕوانینی هەندێک لایەن لەسەر بابەتی سووریا قسەی کردبێت، بەڵام ئەوەی پەیوەندی بە عێراقەوە بە پێچەوانەی هەموو ئەو قسانەی باس دەکرێت پابەندی ئەمریکا بە سیستمی سیاسیی عێراق سیستمێکی فیدراڵییە، ئەگەر بەڕێزت وەکو رۆژنامەنووسێک لێدوانە هاوبەشەکەی نێو راگەیێندراوی کۆبوونەوەی هاوبەشی نێوان تۆم باراک و جۆشوا هاریس لەگەڵ بەڕێز عەلی زەیدی سەرۆکوەزیرانی عێراق بینیبێ، لە بڕگەی کۆتاییدا هەردوولا پابەندن بە پاراستنی سیستمی دیموکراسیی فیدراڵیی دامەزراوە دەستوورییەکانی عێراق، بە جۆرێک بتوانێت سەروەریی خۆی بپارێزێت و بتوانێت خۆشگوزەرانی بۆ هاووڵاتییانی عێراق لە تەواوی خاکی عێراق دا بەدەستبهێنێت، ئەمە بۆ خۆی رێک پێچەوانەی ئەوەیە دەگوترێ، بەداخەوە بانگەشەی بۆ دەکرا کە لە نەزانییەوە بوو، بەڵام ئەوەی لە کۆبوونەوە کان جەختی لەسەر کرایەوە، پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستانە، هەرێمێکی کوردستانی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقێکی بەهێزە واتە بە پێچەوانەی ئەوەی کە باس دەکرا، خەڵکێک پێی وابوو بە عێراقێکی بەهێز دەبێت کوردستانێکی لاواز هەبێت، بۆیە ئەمە بۆ ئێمە رێگەیەکی زۆر گرنگ و واڵایە، وەکو هەرێمی کوردستان ئەم دەرفەتە باشتر کاری لەسەر بکرێت بەوەی کە هەرێمێکی کوردستانی بەهێز، هەم عێراقیش بەهێز بکات، هەم لە هاوکێشەکانی ناوچەکاندا هاوپەیمانێکی ستراتیجی هەم ئەمریکا و هەموو وڵاتانی ناوچەییش بێت، چونکە ئێمە دووژمنایەتیمان لەگەڵ هیچ وڵاتێکی ناوچەکە نەبووە، بەشێک نەبووین لە هیچ شەڕ و ناکۆکییەک و هەرێمی کوردستان هەمیشە فاکتەری سەقامگیری بوو، فاکتەری چارەسەری بووە، هەرێمی کوردستان قەت نەبووەتە سەرچاوەی هەڕەشە و ناسەقامگیری بۆ هیچ وڵاتێکی ناوچەکە.
رووداو: چۆن باسی پێشمەرگە کرا؟ چونکە قسەیەکی زۆر هەیە لەسەر ئەوەی رەنگە نیازێکی ئەمریکا ئەوە بێت بە شێوەیەک لە شێوەکان هێزی پێشمەرگەی کوردستان ببەسترێتەوە بە بەغدا، تێکەڵی سوپای عێراق بکرێت، بەڵام ئەم نیگەرانییە تەنانەت سەرۆک بارزانییش لە راگەیێنراوێکیان لە پەیامێکدا باسی ئەوەی کرد، پێشمەرگە بە بڕیاری خەڵکی کوردستان دروستکراوە و نوێنەرایەتی خەڵکی کوردستان دەکات.
هێمن هەورامی: دەتوانم بڵێم بە هیچ شێوەیەک، لە هیچ شوێنێک ئەمریکییەکان قسەیان لەسەر پێشمەرگە نەکردووە و قسە لەسەر ئەمە نەکراوە، نە لە کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆ نە لە کۆبوونەوەکانی پێشووتر و نە لە تەلەفۆن و پەیامەکان، بە پێچەوانەوە ئەمڕۆ ئەگەر جەنابت سەیری پێکهاتەی شاندی ئەمریکات کردبێت، جەنەراڵ لامبرتی لەگەڵ بوو کە سەرپەرشتیی هێزی هاوپەیمانان لە عێراق و سووریاش دەکات، ئەوان بە بایەخەوە سەیری هاوپەیمانێتیی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و هاوپەیمانان دەکەن لە شەڕی داعش، لە رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر، لەو هەماهەنگییەی ئێستا لەنێوان هێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای عێراق و هێزەکانی هاوپەیمانان بەگشتی و هێزەکانی ئەمریکا بەتایبەتی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو مەترسییە هاوبەشانەی کە لەسەر ئاسایشی هەرێمی کوردستان، عێراق و ناوچەکەش هەیە، جەختیان لەسەر ئەوە کردووەتەوە ئەم پەیوەندییانە باشتر بکرێن و بەردەوام بێت، هەرێمی کوردستان پڕچەکتر بکرێت لە چوارچێوەی عێراق دا، بۆئەوەی پێکەوە لەگەڵ هێزەکانی سوپای عێراق دا رووبەڕووی مەترسیی داعش ببنەوە، چونکە یەکێک لەو بابەتانەی باسکرا هەڕەشەی دووبارە گەڕانەوەی داعشە، چونکە راستە داعش لە موسڵ لە شوێنەکانی دیکە لەرووی جوگرافییەوە شکێنراون بەڵام لەڕووی ئایدۆلۆجییەوە داعش هێشتا نەشکاوە و لەرووی کاری رێخستنی نهێنی و کاری هەواڵگرییەوە داعش چالاکە لە عێراق و سووریا، ئەمەش جیدییە لەسەر ئاسایشی ناوچەکە، بۆیە بە پێچەوانەی ئەوەی باسکراوە ئەمڕۆ جەخت لەسەر پەرەپێدانی زیاتری کاری پێکەوەی نێوان هێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای ئەمریکا و سوپای هاوپەیمانان کرایەوە، تاوەکو پەیوەندییەکانیشمان لەگەڵ سوپای عێراقدا، چونکە بیرمان نەچێ ئێستا ستراتیجی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا ئەوەیە هاوبەشیکردن لەو بارگرانییەی هەیە، لەگەڵ گۆڕینی بارگرانی کە لە ناوچەکەدا هەیە، ئەوان ئێستا لە جیاتی ئەوەی خۆیان لە ناوچەکەدا دەبن پشت بەو هاوپەیمانانە دەبەستن هاوبەشیان هەیە لەو بەرژەوەندی ئەمنی و سیاسی و ستراتیجیانەی لە ناوچەکە هەیە بۆ جێبەجێکردن و پاراستنی ئەم بەرژەوەندییانەیان پشت بە هاوپەیمانەکانیان دەبەستن،هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە چوارچێوەی ئەو هاوپەیمانێتیە نێودەوڵەتییەکاندا بەشێکی گرنگی ئەم هاوپەیمانێتیەیە، بۆیە لەم چوارچێوە هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە روانگەی ئەمریکییەکان ئەوەیە، بەهێزتر بکرێت پڕچەکتر بکرێت مەشقی زیاتری پێ بکرێت، باشتر رێکبخرێتەوە چاکسازییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە بگاتە ئەنجام.
رووداو: ئەو پرسە چۆن باس کرا؟
هێمن هەورامی: ئاخر ئەگەر سەیر قۆناخی زۆر زۆر باشی بڕیوە، ئێستا یەکەی 70 و یەکەی 80 نەماون، بەشێکی زۆری لیوان هاوبەشەکان لە چوارچێوەی کۆمەڵێک فیرقە رێکخراونەتەوە، دەڤەرەکان دروستکراون، هاوپەیمانان و نوێنەرەکانیان نوێنەرەکانیان لە کۆبوونەوەکان ئاگادارن، هەنگاوی زۆر باش نراوە، بەڵام بڵێت هەنگاوی کۆتایی نراوە، نا ئەمە پرۆسەیەکە هەنگاوی باش چووەتەپێش، بەڵام بیریشت نەچێت بەشێکی پەیوەندی بە دابینکردنی بودجە بۆ هێزی پێشمەرگەی کوردستان هەیە، بەداخەوە تاوەکو ئێستا یەکێک لە کێشەکانی ئێمە لەگەڵ عێراق ئەوەیە، لە چوارچێوەی سیستمی عێراق دا، لەڕووی دەستوورییەوە هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەشێکە لە سیستمی بەرگری عێراق، لە دەستووردا باسکراوە، بەڵام عێراق بە هیچ شێوەیەک ئامادە نەبووە لە حکومەتەکانی رابردوودا مامەڵەیەکی دەستووری لەگەڵ هێزی پێشمەرگەی کوردستان بکات.
رووداو: پەیوەندی بە بڕیار و ویستی سیاسی پارتی و یەکێتییەوە نییە؟
هێمن هەورامی: ئەوەندەی بە ناوی پارتی من دەتوانم ئەم قسەیە بکەم ئێستا ئێمە وەکو پارتی دیموکراتی کوردستان یەک فیشەکیش لە چوارچێوەی هێزەکانی، هێزی یەکەی هەشتا هەر نەماوە، ئێستا بە هیچ شێوەیەک، هیچ هێزێکی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان نەماون، تاوەکو هێزی پشتیوانی یەک، یەکەم هێزبوو لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگە رێکخراوەتەوە، هەموو لیواو فیرقەکان ئێستا رێکخراونەتەوە، رەنگە بەشێکی کەمیش مابێتەوە، بەڵام چونکە تۆ کە هێز تێکەڵ دەکەیتەوە یەکەی تازە دروست دەکەیت پێویستی بە بارەگا هەیە، پێویستی بە ئامادەکردن هەیە پێویستی بە رێکخستنەوەی پلە سەربازییەکان هەیە لە چوارچێوەی ئەو چاکسازییە گشتییانەی هەیە، دڵنیات دەکەم و قۆناخی باشی بڕیوە، هێشتا نەگەشتووینەتە کۆتایی بەڵام پشوودرێژی دەوێت، بڕیاری سیاسی هەموو لایەکمان ئەمەیە هێزی پێشمەرگەی کوردستان هەمووی لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگە یەک بخرێتەوە.
رووداو: تەنیا ناوی گۆڕاوە؟
هێمن هەورامی: نەخێر، یەکێک لە خاڵە هەرە گرنگەکان لە چاکسازی پێشمەرگە بابەتی یەکخستنەوەی یەکەی حیساباتی وەزارەتی پێشمەرگە بوو، ئێستا ئەمە بە رێکوپێکی کراوە، ئێستا هێزی پێشمەرگەی کورستان زۆربەی هەرە زۆریان خاوەنی حیساباتی بانکی خۆیانن، رەنگە پێویستمان بە قۆناخێکی دیکەش بێ، بەڵام ئیرادەیەکی سیاسی بەهێز هەیە پشوودرێژین لەم بابەتە ، دڵنیاتان دەکەمەوە تێڕوانینی ئەمریکا بەرامبەر بەهێزی پێشمەرگەی کوردستان وەکو هێزێکی یاسایی وەکو هێزێکی دەستووری وەکو هێزێکی هاوپەیمان، ئەوان سەیری پێشمەرگە دەکەن ، بەهیچ شێوەیەک دوور و نزیک ئەو بابەتانەی بۆ هەندێک میلیشیای دوور لە یاسا، دوور لە دەوڵەت لە بەغدا و لە شوێنەکانی دیکە باس دەکرێت ، ئاماژە بۆ ئەمە نەکراوە و بە راستیش وەکو جەنابی سەرۆکیش گوتی هێزی پێشمەرگەی کوردستان بە بڕیاری ئەمریکا و عێراق و وڵاتی دیکە دروست نەبووە، تاوەکو بڕیاری ئەوان هەڵبوەشێتەوە.
رووداو: باست لەوە کرد، ئەمریکا داوای هاوکاریی لە هەرێمی کوردستان کردووە، پێویستی بە هاوکاریی هەرێمی کوردستانە یەکێک لەو بابەتانە گرووپە چەکدارەکانن، پرسیارێک هەیە بۆ خەڵکیش مافی خۆیەتی بپرسێت، لە بەرامبەر چی لەبەر ئەوەی ئێمە لە شەڕی بۆ نموونە ئێران و ئەمریکادا نزیکەی 850 هێرشمان کرایە سەر، بە بیانووی ئەوەی بنکەی سەربازیی ئەمریکا لێرەیە لەکاتێکدا لە رۆژئاوای عێراق ئیسرائیل بنکەی سەربازی کردبووەوە، کەس بە لایدا نەدەچوو، لە بەرامبەر چی؟ بۆ نموونە ئەمریکا ئێمە بخاتە ناو شەڕێکەوە بەرامبەر گرووپە چەکدارەکان؟
هێمن هەورامی: کێشەی بنەڕەتی ئێمە لەگەڵ حکومەتی عێراق لە حکومەتەکانی پێشووتری عێراق، ئەوە بووە لەڕووی دامەزراوەییەوە پابەندی دەستوور نەبووە، ئەگەر پابەندی دەستوور بووایە ماددەی نوێی دەستوور زۆر بە روون و ئاشکرایی باس سوپای عێراق دەکات بەوەی کە هاوسەنگی تێدا بێت زۆر بە روون و ئاشکرایی باس لەوەکە کە نابێت هیچ هێزێکی چەکدار لە دەرەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتدا هەبن. بەداخەوە، لەو 850 پەلامارە مووشەکی و درۆنی کراوەتە سەر هەرێمی کوردستان بەنزیکەیی نەوەد و پێنج لە سەدی ئەو پەلامارانە لە رێی ئەم گرووپانەوە بەرامبەر بە هەرێمی کوردستان کراون کە ئەمانە هەڕەشە بوون بۆ خودی عێراق. بۆ نموونە، یەکێک لە ناکۆکییە دەستوورییەکانی ئێمە لەگەڵ بەغدا ئەوە بوو کە عێراق دەبێت سیاسەتێکی دەرەوە بگرێتەبەر کە نوێنەرایەتی سەروەری عێراق بە هەموو پێکهاتەکانی بە هەرێمی کوردستانیشەوە بکات بەڵام بەداخەوە ئەم گرووپانە لە دەرەوەی یاسا بڕیاری سەربازیان دەسەپاند و عێراقیان دەکردە بەشێک لە شەڕێک کە شەڕی عێراق نەبوو، کە شەڕی هەرێمی کوردستان نەبوو. بۆیە پشتیوانی ئێمە بۆ سەرۆکوەزیرانی ئێستای عێراق بەڕێز عەلی زەیدی لەو چوارچێوایە کە عەلی زەیدی وەکو سەرۆکوەزیرانی عێراق کۆنترۆڵی ئەم هێزە چەکدارانە بکات بۆ ئەوەی چی دیکە نەبنە هەڕەشە چونکە بۆ نموونە، ئەوان هەڕەشە بوون لەسەر سەقامگیری هەرێمی کوردستان، هەڕەشە بوون لەسەر سەرچاوەی دارایی و قووتی خەڵکی کوردستان و عێراقیش بە نموونە پێت بڵێم، ئەگەر هەڕەشەکانی ئەم هێزە میلیشیا دەرچووانە لە یاسا نەبووایە بۆ پەلامارەکانیان بۆ کێڵگە نەوتییەکانی ناو هەرێمی کوردستان نەبووایە ئەوا ئێستا هەرێمی کوردستان دەیتوانی نزیکەی 500 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەم بێنێت لە جیاتی ئەو 200 هەزارەی کە ئێستا هێشتا کۆمپانیاکان نەیانتوانیوە بگەینەوە ئەو ئاستە. ئێمە لە 14 کێڵگەی نەوتی بە نزیکەیی نۆ کێڵگە ئێستا نەوتی تێدا بەرهەمناهێنرێت بەهۆی ئەو پەلامارانەی کە کراون. پشتیوانی ئێمە لەرووی سیاسی و دەستوورییەوە بۆ بەڕێز سەرۆکوەزیرانی ئێستای عێراق بۆ ئەوەیە کە عێراق بتوانێت میزانییەی خۆی دابین بکات، عێراق بتوانێت سیاسەتێکی بێلایەن بەرامبەر بە وڵاتانی هەرێمی بگرێتە بەر و بتوانێت سەرچاوەی هێرشی ئەم هێزە میلیشایانە رابگرێت بۆ ئەوەی عێراق بە دۆخێکی سەقامگیرتردا بڕوات.
رووداو: ئەمریکا لە بەرامبەر چیدا داوای پاڵپشتیکردنی سەرۆکوەزیرانی نوێی عێراق لە هەرێمی کوردستان دەکات؟ ئایا ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە سیستەمی بەرگریی زیاتر بداتە هەرێمی کوردستان؟ پاڵپشتی سیاسی زیاتری بکات؟
هێمن هەورامی: پشتیوانی زیاتر هەیە بۆ هەرێمی کوردستان. لەو 850 پەلامارە درۆنییەی کە کرایە سەر هەرێمی کوردستان، ئەگەر سیستەمی بەرگریی هێزەکانی هاوپەیمانان و ئەمریکا نەبوایە زەرەر و زیانێکی زۆر گەورەتر بەر هەرێمی کوردستان دەکەوت و ئەمە پێویستی بە فراوانکردن و زیاترکردن هەیە. ئەمریکییەکان بەڵێنیانداوە کە لە چوارچێوەی عێراقدا بە پشتیوانی لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی عێراق بەو هەماهەنگی کە لەنێوان هێزی پێشمەرگە و سوپای عێراقدا دەکرێت، لەنێوان دامەزراوە هەواڵگرییەکانی هەرێمی کوردستان و عێراقدا دەکرێت، هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقدا باشتر بپارێزرێت. ئەم بابەتە باسکراوە و پێویستی بە گفتوگۆی زیاتریش هەبووە. بەڵام حکومەتی ئێستای عێراق ئەم بەڕێز سەرۆک وەزیرانەی کە هەیە ئێستایە، ئەو هیچ حیزب و کوتلەیەکی سیاسی نییە بۆ ئەوەی بەردەوام بێت بۆ ئەوەی سەرکەوتووبێ پێویستی بە پشتیوانی سیاسی پێککاتە سەرەکییەکانی عێراق هەیە. ئێمە لە پارتی دیموکراتی کوردستان کە لەگەڵ چوارچێوەی هەماهەنگی رێککەوتنی سیاسیمان واژۆکردووە کە بەڕێز جەنابی کاک نیچیرڤان واژۆیکردووە لەلایەن پارتیەوە و لەلای هاوپەیمانەی بابڵێین چوارچێوەی هەمەهەنگی بەڕێز هادی عەمری واژۆیکردووە، یەکێک لە خاڵەکانی ئەم بابەتەیە کە دەبێت هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقدا پارێزراو بووبێت. بۆیە نیشتیوانی ئێمە بۆ سەرکوەزیرانی ئێستای عێراق یەکەم لەبەر بەرژەوەندی هەرێمی کوردستانە، دوو بەداخەوە عێراق لەجیاتی ئەوەی دەوڵەتێک بێت وەکو دەوڵەتێکی فیدراڵی کە خۆی بە بەرپرسیار بەرامبەر بە ئاسایشی هەرێمی کوردستان بزانێت، لە حکومەتەکانی رابردوودا بینیمان کە عێراق بۆخۆی ببووە سەرچاوەی هەڕەشەیەکی گەورە لەسەر هەرێمی کوردستان چونکە لەلایەک ئەم هێزە میلیشیانە پەلاماری هەرێمی کوردستانیان دەدا، دەوڵەتی عێراق یان بێلایان دەبوو یان نەیدەتوانی یان چاوپۆشی لە رەفتارەکانی ئەم هێزە میلیشیانە دەکرد.
رووداو: دکتۆر، لە کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆدا کۆبوونەوەکە کە پەیوەندیی بە هەرێمی کوردستانەوە هەبوو، بەڵام بەڕێز مەزڵووم عەبدییش لە کۆبوونەوەکە ئامادە بوو، کە ئەو نوێنەرایەتیی رۆژئاوای کوردستانی دەکرد، ئەمەیان بۆچی؟
هێمن هەورامی: ئەو کۆبوونەوەیە لە سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان بوو، نەک لە کۆبوونەوەکەی جەنابی سەرۆک بارزانی. ئێستا با بە راشکاوی قسە بکەین، بەڕێز تۆم باراک باڵیۆزی ئەمریکایە لە تورکیا، بەڵام نێردراوی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکایە بۆ کاروباری عێراق و سووریا. لەم بابەتە جارێکی دیکەش بەناوی سەرۆک ترەمپەوە، تۆم باراک زۆر سوپاسی رۆڵی جەنابی سەرۆک بارزانی و جەنابی بەڕێز کاک نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و جەنابی کاک مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەت و حکومەتی هەرێمی کوردستان و سەرۆکایەتی و دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان، جەنابی سەرۆک بارزانی و سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستانی کرد بۆ ئەو رۆڵەی کە لەگەڵ بەڕێز مەزڵووم عەبدی و لەگەڵ بەڕێز ئەحمەد شەرع پێکەوە بینرا، بۆئەوەی دۆخی رۆژئاوای کوردستان سەقامگیریی زیاتر بەخۆیەوە ببینێت و رێگری بکرێت لەو کۆمەڵکوژیەی کە بەداخەوە خەریک بوو لە رۆژئاوای کوردستان دا بکرێت. بۆیە لەم چوارچێوەیە هەماهەنگییەکان بەردەوامن، پەیوەندییەکان بەردەوامن، هاوکارییەکان بەردەوامن. کاتێک کە بڕیار درابوو بەڕێز مەزڵووم عەبدی بێتە هەرێمی کوردستان دیارە بە پێویستیان زانرا کە بەڕێز مەزلووم عەبدی ئامادەبێت. چونکە با بیرمان نەچێت ئەمڕۆ یان سبەینێ سەردانێکی ئەورووپا دەکات؛ سەردانی کۆمەڵێک وڵات دەکات بۆیە کاتەکە وابوو کە ئەمڕۆ ئەویش بێتە ئێرە لە کۆبوونەوەکان لەگەڵ بەڕێز جەنابی سەرۆکی هەرێم کە لەگەڵ بەڕێز تۆم باراک کراوە زیاتر پرسی سووریا لەو کۆبوونەوەیەدا باسکراوە. پێموابێ دوو کۆبوونەوە لە سەرۆکایەتی هەرێمدا کرابوون. لەو کۆبوونەوەیەدا کە پرسی سووریا باسکراوە بابەتی جێبەجێکردنی رێککەوتنی سیاسی نێوان بەڕێز مەزڵوم عەبدی و حکومەتی سووریا باسکراوە بابەتی ئەوەی بەدواداچوون بۆ بابەتی جێبەجێکردنی ئەوەی پێویستە بە زمانی کوردی ئەوەی پێویستە بە بودجەی ناوچەکانی رۆژئاوای کوردستان وبەدواداچوون بۆ بابەتی تێکەڵکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات لەگەڵ حکومەتی سووریا کراوە. رەنگە هەندێک لێرە و لەوێ خاوی لەم پرۆسەیە هەبووبێت بۆیە کۆبوونەوەکە زیاتر لەسەر ئەم بابەتە بوو.
رووداو: شاندێکی سەربازیی عێراقیش بە سەرۆکایەتیی سەرۆک ئەرکانی سوپای عێراق هاتە هەرێمی کوردستان. هۆکاری هاتنی ئەم شاندە چی بوو؟
هێمن هەورامی: کاتێک کە بەڕێز جەنابی کاک مەسرور بارزانی وەکو سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان چووبووە بەغدا، لەوێ بەڕێز عەلی زەیدی داوای لێکردبوو کە کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت لە کێڵگە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان رێژەی بەرهەمهێنانی نەوت زیاتر بکەن، چونکە عێراق ئێستا هیچ داهاتێکی نەوتیی وای نەماوە، یانی 95%ی داهاتی عێراق لەسەر نەوتە. ئێستا تەنگەی هورمز داخراوە، بەڵام بەرهەمهێنانی نەوتیش لە عێراق کەمی کردووە، بۆیە ئێستا عێراق بۆ دابینکردنی بەشێک لەو بودجەیەی پێویستی بە زیادکردنی بەرهەمهێنانی نەوتە لە هەرێمی کوردستان و خوارووی عێراقیش، بۆ ئەوەی لە رێگەی بۆرییەکانی هەرێمی کوردستانەوە بۆ بەندەری جەیهانی بنێرێت. وەڵامی بەڕێز سەرۆکوەزیران ئەوە بووە، کێشەکە نە ئێمەین و نە ئێوەن، کێشەکە کۆمپانیاکانی نەوتن کە کۆمپانیاکانی نەوت پێویستیان بە گەرەنتیی ئەمنییە، ئەم گەرەنتییە ئەمنییەش پێویستە پێیان بدرێت، چونکە کێ گەرەنتی دەدات جارێکی دیکە لەڕێگەی ئەم میلیشیایانەوە پەلامار نەدرێن، بۆیە رێککەوتن لەسەر ئەوە کرابوو کە کۆبوونەوەیەکی هاوبەش بکرێت لە نێوان حکومەتی فیدراڵی، حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ کۆمپانیاکانی نەوت و بەڕێز سەرۆکوەزیرانی عێراق. لەو کۆبوونەوەیەدا کۆمپانیاکانی نەوت داوای گەرەنتییان کردبوو، سەرۆکوەزیرانی عێراق گەرەنتییەکی زارەکی دابوو کە ئەو رێگە نادات لەناو عێراقەوە پەلاماری کۆمپانیاکانی نەوت بدرێت، بەڵام کۆمپانیاکانی نەوت خەڵکی بیانییان هەیە و پێویستیان بە گەرەنتیی نووسراوە، بۆیە داوای گەرەنتی نووسراویان کردبوو و لەو چوارچێوەیەدا بەڕێز عەلی زەیدی داوای کردبوو شاندێکی سەربازیی عێراق بێتە هەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتیی سەرۆکی ئەرکان هاتبوونە ئێرە، بەڕێزیان لەگەڵ جەنابی سەرۆک بارزانی دانیشتن، لەگەڵ بەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان دانیشتن، لەگەڵ بەڕێز سەرۆکوەزیران و بە ئامادەبوونی برادەرانی وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی ناوخۆ دانیشتن، چونکە ئامانجەکە ئەوە بوو کە چ میکانیزمێک بگیرێتەبەر بۆ ئەوەی ئەم کێڵگە نەوتیانەی هەرێمی کوردستان بپارێزرێن بۆئەوەی کۆمپانیاکانی نەوت دەست بە بەرهەمهێنانەوەی نەوت بکەن، بۆئەوەی بەشێک لە بودجەی عێراق دابین بکەن کە مووچەی هەرێمی کوردستانیشی پێوە بەندە. هاتنی ئەو شاندە سەربازییە بۆ ئەوە بووە لە نزیکەوە هەڵسەنگاندن بکرێت، دوایی هەر لەم یەک دوو رۆژەدا شاندێکی دیکە کە وەکو لیژنەیەکی دیکە دروستکراوە و هاتوون لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی پێشمەرگ دانیشتوون، سەردانی مەیدانی شوێنی کێڵگە نەوتییەکان دەکەن، بۆ ئەوەی بزانن چۆن ئاسایشیان دەپارێزرێت، چونکە بەشێک لەمانە هێزی پێشمەرگەی کوردستان دەیان پارێزێت، پۆلیسی نەوت و غازی هەرێمی کوردستان دەیان پارێزێت. بەشێک لە کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت بۆخۆیان کۆمپانیای سیکیوریتی هەیە دەیانپارێزێت بەڵام رەنگە بەشێک لەو هەڕەشانەی لەسەریانە، جا بە درۆن بێت یان مووشەک، پێویست بەوە دەکات کە حکومەتی عێراق زیاتر ئاگادار بێت، بۆیە هاتنی ئەم شاندە سەربازییە بۆ میکانیزمێکی هاوبەشی سەربازی لەنێوان هێزی سوپای عێراق بە هاوبەشی لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی ناوخۆ بکرێت بە سەرپەرشتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ پاراستنی کێڵگە ناوتییەکان و کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت.
رووداو: باس لەوە دەکرێت کەوا بەشێک لە سەردانەکەی تۆم باراک ئەوەیە کە گوشاری کردووە بەهۆی گوشارەکانی ئەوەوە پارتی و یەکێتی نزیکن لە رێککەوتن لەبارەی پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان. ئایا نزیکن لە رێککەوتن؟
هێمن هەورامی: هیچ بابەتێکی گوشار بوونی نەبووە. بە خاڵیکی زۆر سادە باسی ئەم بابەتە کرا. نەک ئەوەی کە بڵێین زۆربەی کۆبوونەوەکە لەسەر ئەم بابەتە بووبێت بەڵام ئێمە هەڵبژاردنێکمان لە هەرێمی کوردستاندا کردووە، پرۆسەکە روونە و ئەنجامەکانیشی روونن. گفتوگۆیەکی دوور و دریژ لەنێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا کراوە. هەموو لایەنەکان هەموو دۆستەکان هەموو کۆنسووڵییەکان داوایان کردبوو کە حکومەتی هەرێمی کوردستان زوو پێک بێت، ئێمەش هەموو هەوڵێکمان دا لەم بوارە. ئەمریکییەکان پێیان خۆشە حکومەتی هەرێمی کوردستان زوو پێک بێت، پەرلەمانی کوردستان کارا بێت و هەردوولا هاندەدەن بۆ ئەوەی کە پرۆسەکە زیاتر بچێتە پێش بەڵام لە هەمووی گرنگتر پشتیوانی ئەوان بوو بۆ ئەو دەستپێشخەرەی کە جەنابی سەرۆک بارزانی بە بۆنەی جەژنی قوربانەوە رایگەیاند کە داوای کرد هێز و لایەنە سیاسییەکان واز لە خۆخۆری بێنن و هەوڵبدەن ئەم چەقبەستوویەی کە هەیە کۆتاییپێبێت. ئەوان داواین لە هەموو لایەنەکان کرد بەدەم ئەم بانگەوازە و دەستپێشخەرەی جەنابی سەرۆک بارزانییەوە بێن. ئێمە لە هەوڵەکانی خۆمان وەکو پارتی دیموکراتی کورسان بەردەوامین بۆ ئەوەی چاودێرییەکی وردتری بابەتی جێبەجێکردنی دەستپێشخەرەکەی جەنابی سەرۆک بارزانی بکرێت. ئێمە هیواخواز بووین برایانی بەڕێز لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەمەوەچوونێکی باشتریان بۆ دەستپێشخەرییەکەی جەنابی سەرۆک بارزانی هەبێت بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا دەرگاکانی پەیوەندی دانەخراون، کەناڵەکانی پەیوەندی هەن و نەگەشتووینەتە ئەنجامێکی کۆنکرێتی بەڵام پەیوەندییەکان بەردەوامن.
رووداو: لە رێککەوتن نزیکن؟ بۆ نموونە دەگوترێت کە پارتی رازیبووە پۆستی وەزارەتی ناوخۆ بدرێتە یەکێتیی نیشتمانی کوردستان.
هێمن هەورامی: ئەسڵ و ئەساسی نییە. هیچ بابەتێکی وا باس نەکراوە. دەستپێشخەریەکە بۆ ئەوەیە دانیشین یانی گفتوگۆکان لەم گوتی و گوتی و قسانەی لە سۆشیال میدیاوە هەیە بێنینە سەر مێزی گفتوگۆ. هێڵەکانی پەیوەندی نەپچڕاون و هەرگیزیش نەپچڕاون لەگەڵ یەکێتی بەڵام پێمان باشە ئێمە بۆ ئەم دەستپێشخەرەی جەنابی سەرۆک بارزانی، لایەنە سیاسییە بەڕێزەکانی کوردستان دانیشتنێکی سیاسی بکەین کە هەموو لایەک بۆچوونی خۆی بڵێت لەسەر ئەوەی چۆن لەم چەقبەستووییە دەردەچین یان کۆتاییپێدەهێنین. ئێمە پێمان وایە کلیلی چەقبەستوویی هەرێمی کوردستان بەرەو چارەسەری بڕوا کاراکردنی پەرلەمانە. ئەگەر پەرلەمان دوای ساڵێک و هەشت مانگ...
رووداو: بەڵام چ میکانیزمێکە؟
هێمن هەورامی: پڕۆسەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان، چەقبەستووییەکەی لە چیدایە؟ ئێمە لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەر داوای یەکێتی کە تەنیا بە گفتوگۆ لەسەر رێککەوتن، شەش مانگ کات کوژرا، بۆ ئەوەی رێککەوتنێکی سیاسیی باش لەنێوان پارتی و یەکێتیدا واژۆ کرا. 20 تەوەرمان هەیە یەکێک لە تەوەرە هەرە گرنگەکان؛ واتا کۆمەڵێک خاڵی تێدایە. بۆیە ئێمە پێمان وایە کاراکردنی پەرلەمان، خۆ ئەو بەڕێزانەی کە لە نەوەی نوێن، سەرۆکی کاتی لەوانە، واتا سەرۆکی بە تەمەن لەوانە. دانیشتنی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان دوو بڕگە بووە، یەکەم سوێندخواردنی ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان بووە، دووەم دەستپێکردنی هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان. ئەسڵەن خەڵک دەبێت ئەم پرسیارە لە سەرۆکی بەتەمەن و نەوەی نوێ بکات، بۆچی بڕگەی دووەم جێبەجێ ناکەن؟ واتا ئەرکی ئەوانە جێبەجێی بکەن. ئەگەر راست دەکەن لەگەڵ پرۆسەی دیموکراسین، ئەگەر راست دەکەن لەگەڵ چاکسازی لە حوکمڕانیی هەرێمی کوردستانن، ئەگەر هێزی ئۆپۆزیسیۆن و پەرلەمان بە گۆڕەپانی سەرەکیی کاری ئۆپۆزیسیۆنیی دەزانن، فەرموو با نەوەی نوێ لە رێگەی سەرۆکی بە تەمەنەوە داوای جێبەجێکردنی بڕگەی دووەمی دانیشتنی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان بکات. سبەی داوا بکات من لێرەوە رایدەگەیێنم هەر 39 پەرلەمانتارەکەی پارتی دیموکراتی کوردستان؛ ئێستا رایبگەیێنێت و بڵێت سبەی کاژێر 09:00 دانیشتنە، من دەتوانم بە ناوی پارتییەوە بڵێم سبەی کاژێر 09:00 هەر 39 پەرلەمانتارەکەی پارتی دیموکراتی کوردستان بەشداریی دانیشتنەکە دەکەن. گرنگە ئەگەر ئێمە لەسەر حکومەتیش رێکنەکەوین، لەسەر سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستانیش رێکنەکەوین، خۆ دەتوانین لەسەر دەستەیەکی کاتی بۆ سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان رێکبکەوین، بۆ ئەوەی پەرلەمانی کوردستان...
رووداو: کاتی؟
هێمن هەورامی: بەڵێ کاتی. خۆ پێشتریش من جێگری سەرۆکی پەرلەمان بووم. رۆژی 18-02-2019 کە دانیشتنی پەرلەمان کرا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەشدار نەبوو. ئێمە بە کاتیی سەرۆکی پەرلەمانمان هەڵبژارد، خۆ ئێمە لەوێ رامانگەیاند، ئێستاش دەکرێ دەستەیەکی کاتیی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان هەڵبژێردرێت، لیژنەکانی پەرلەمانی کوردستان دروست بن، بۆ ئەوەی دانوستاندن لەنێو پەرلەمان لەسەر بابەتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، سەرۆکایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان و جێبەجێکردنەکەی بکرێت.
رووداو: دانوستاندن لە پەرلەمان ناکرێ.
هێمن هەورامی: لەڕووی سیاسییەوە، ساڵێک و هەشت مانگ کات درا، بەداخەوە برایانی یەکێتی نەهاتنە پێشەوە. یەکێتی بەرپرسیارە لەسەر ئەوەی کە پەرلەمانی کوردستان تاوەکو ئێستا کارا نییە، لەبەر ئەوەی پارتی هەموو مرونەتێکی نواندووە، بۆیە ئێستاش داوا لە برایانی بەڕێزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکەین.
رووداو: یەکێتی دەڵێت 39 کورسیم هەیە.
هێمن هەورامی: ئاخر نییەتی کاکە 39 کورسی لە کوێ بوو.
رووداو: هاوپەیمانی هەیە لەگەڵ نەوەی نوێ.
هێمن هەورامی: جا توخوا ناوی دەنێیت هاوپەیمانی؟ دەزانیت کاک نوێر هاوپەیمانیی زیندان (سجن) پێی ناگوترێت هاوپەیمانیی سیاسی. کاتێک یەکێتی خاوەنی 39 کورسی دەبوو ئەگەر پێش هەڵبژاردن یەکێتیی نیشتمانی و نەوەی نوێ رێککەوتنێکی سیاسییان هەبووایە و بە لیستێک بەشداریی هەڵبژاردنیان بکردبایە و 38 کورسییان بەدەستهێنابا، یان 39 کورسی یان 40 کورسیشییان هێنابووایە، ئەوە مافی خۆیانە داوای ئەم بابەتە بکەن، بەڵام بەڕێزێک 100 جار بڵێت ئەم ڤیدیۆیانەم بۆ هەڵبگرنەوە، وا لە پارتی و یەکێتی دەکەین، وا لە یەکێتی دەکەین، لە بەر دەرگەی سەرا لەسێدارەیان دەدەین، ئەم ڤیدیۆیانە خۆ ماون و ئێستا لە سۆشیاڵ میدیا هەن، هەموو کەسێک ئەم پرسیارە دەکات، باشە بەر لە زیندانیکردنی، لەو کاتەدا بۆ باسی 38 کورسی و 39 کورسی نە دەکرا. بۆیە ئەمە رێککەوتنی سیاسی نییە. رێککەوتنی زیندانە و پارتی دیموکراتی کوردستان تەنیا لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، وەک یەکێتی مامەڵە دەکات. ئەوەی دیکە یەکێتی لە بەرکەوتەی خۆی خوای دەکرد ئەم برادەرەی دەکردە جێگری سەرۆکوەزیران، دەیکردە سەرۆکی پەرلەمان، ئەمە بۆ یەکێتی ماوەتەوە و هیچ پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە نییە.
رووداو: ئەگەر پیچەوانەی بکەینەوە، نەوەی نوێ هاتبووایە لای ئێوە؟
هێمن هەورامی: نا؛ سەیر بکە بهاتبووان نا، بە هاتن نییە. ئێمە کە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان کرا، بە ئاشکرا شاندی دانوستاندنکاری پارتی دیموکراتی کوردستان سەردانی تەواوی لایەنە سیاسییەکانی کردووە، بە نەوەی نوێشەوە. ئێمە ئەو کاتەش لەگەڵ ئەوە بووین کە حکومەتێکی یەکڕیزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی، واتا یەکڕیزیی نیشتمانی دروست بکرێ، هەموو لایەک تێیدا بەشدار بن. بەڕێزان لە یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان گوتیان ئێمە بڕیارمان داوە ببینە ئۆپۆزیسیۆن و نایەین. ئێستاش لەگەڵ ئەوەین کە یەکگرتووی ئیسلامی بەشدار بێت، نەوەی نوێ وەک خۆی بەشدار بێت، کۆمەڵ و هەموو لایەنەکانی دیکە. زۆر ئاساییە حکومەتێکی یەکڕیزی نیشتیمانیی کوردستانی دروست ببێت. ئەگەر دەیانەوێت بە راستی حکومەت دروست بێت. بەڵام ئەو کات یەکگرتووی ئیسلامی گوتیان ئێمە ئۆپۆزیسیۆنبوونی خۆمان رادەگەیێنین و کۆمەڵی ئیسلامی گوتیان ئێمە دان بەو پەرلەمانە دانانێین و دوو پەرلەمانتارمان سوێندیان نەخواردووە. ئێمە لەگەڵ ئەم پەرلەمانە نین. ئەمە رای ئەوان بوو و نەوەی نوێ گوتیان ئێمە ئۆپۆزیسیۆنین و نایەینە نێو حکومەتەوە و لەگەڵ پارتی و یەکێتی موستەحیلە. دەشیانگوت، ئەم ڤیدیۆیانەمان بۆ هەڵبگرن لەگەڵ پارتی و یەکێتی نایەینە نێو حکومەتەوە. مەبەستم ئەوەیە لایەنەکانی دیکەش گۆڕان یەک کورسی هەبووە، سۆسیالیست یەک کورسی هەبووە، ئێمە لەگەڵ ئەوە بووین لایەنەکان بەشدار بن، بەڵام لەم دواییانەدا جگە لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لایەنەکانی دیکە ئەم ویستەیان [پیشان نەداوە]؛ ئێمە بە یەکێتیمان گوتووە چووینەتە لای [لایەنەکانی دیکە]، نەمانشاردووەتەوە. نەمانگوتووە ئێمە دەچینە لای ئەوان و ئێوە پەراوێز دەخەین (ئیهمال دەکەین) یان بابەتێکی دیکە، بەڵام ئەگەر راستیت بوێت ئێمە داوا لە برایانی بەڕێزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکەین دۆخی هەستیاری کوردستان رەچاو بکەن، دۆخی هەستیاری ناوچەکە رەچاو بکەن. ئەو کاتەی کە بە دانوستاندنی سیاسی دراوە، دراوە و پارتی دیموکراتی کوردستان لە شایستەی هەڵبژاردندا، هیچ کات بە 23 کورسی مامەڵەی لەگەڵ یەکێتی نەکردووە، ئەو پۆستانەی پارتی دیموکراتی کوردستان ...
رووداو: ئێستاش نایکەین؟
هێمن هەورامی: ئێستاش نایکەین. چونکە یەکێتی واقیعێکە لە سلێمانی هەیە، چۆن پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردراوە، بەڵام پرسیارەکەی من ئەوەیە کە بۆ هەڵبژاردن کراوە؟ دەزانیت کاک نوێنەر وەک باسم کرد، ئەگەر پێش هەڵبژاردن یەکێتی و نەوەی نوێ پێکەوە بە لیستێک بەشدار بوونە و 38 بۆ 39 کورسییان هەبووە، مافی خۆیانە هەموو شتێک داوا بکەن، بەڵام تۆ دوای ساڵێک و سێ مانگ. دەزانیت پار لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، تەنیا لەنێو هەرێمی کوردستان ئەو دەنگانەی پارتی دیموکراتی کوردستان بە دەستی هێنا لە هەولێر، دهۆک و سلێمانی، 400 هەزار دەنگمان لە دەنگەکانی یەکێتی و نەوەی نوێش زیاترە. ناکرێ پارتی دیموکراتی کوردستان [قسەکەی تەواو ناکات]؛ بۆیە ئێمە هیچ کات ئەو لێکدانەوەیەمان لەگەڵ یەکێتی نەکردووە، ئێستاش داوا لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکەین.
رووداو: بەڵام دەگوترێت کە پارتی برا گەورەیە، حیزبی یەکەمی کوردستانە و دەبێ نەرمی بنوێنێت.
هێمن هەورامی: راستە، بەڵام ئێمە کاتێک لەگەڵ یەکێتی دەستمان بە دانوستاندن کرد، بەڕێزان لە یەکێتیش گوتیان بە هیچ شێویەک پۆست بۆ ئێمە گرنگ نییە، رێککەوتنی سیاسی گرنگە کە گەرەنتیی هاوبەشیی راستەقینە بکات. ئەو رێککەوتنە سیاسییەی لە 18-05-2025 لە نێوان پارتی و یەکێتی واژۆ کراوە، لە دەیان تەوەری باشتر لە نێوان کۆمەڵێک خاڵی زۆر گرنگ ئەگەر سەیری بکەیت، نزیکەی 60٪ بە 40٪ـە. واتا 60٪ـی ئەو شتانە بوون کە یەکێتی داوای کردووە، چونکە لەو رێککەوتنە بە هیچ شێوەیەک نەهاتووە کە بڵێت من زۆرینەم لەنێو پەرلەماندا. هەرچی بابەت هەیە پەیوەندی بە یاسایەک بێت کە رەهەندی نیشتیمانی هەیە، هەمووی نووسراوە بە سازان و هاوبەشی بکرێت. لە شۆڕکردنەوەی دەسەڵاتەکان، لە نا ناوەندی (لا مەرکەزی) باس دەکەیت، لە دەسەڵاتەکانی جێگری سەرۆکوەزیران باس دەکەیت، لە هەموارکردنەوەی پێڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی کوردستان بۆ زیادکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆکی پەرلەمان دەڵێیت. واتا هەموو ئەو شتانە لەسەر داوای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە رێککەوتنی سیاسیدا جێگیر کراوە و رێککەوتووین لەسەری. بۆیە تەنانەت ئەگەر لەسەر پۆستەکانیش سەیری بکەیت، ئەو شایستەیەی کە پارتی ئامادە بووە لەگەڵ یەکێتی بەشی بکات، وەک هاوبەشێک، زۆر لە 23 کورسی زیاترە.
رووداو: ئەگەر یەکێتی داوای یەکێک لە سەرۆکایەتییەکان بکات؟
هێمن هەورامی: مافی یەکێتی نییە، مافی یەکێتی نییە، ئەسڵەن پارتی ئامادە نییە لەسەر بابەتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و سەرۆکی حکومەت هیچ دانوستاندنێک لەگەڵ یەکێتی بکات، چونکە ئەگەر بە دەنگ بێت، بە شایستەیی بێت، بە عورف بێت، بە هەر شتێک بێت، پارتی مافی خۆیەتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و سەرۆکی حکومەتی لابێت.
رووداو: پەیوەندیتان لەگەڵ ئێران چۆنە و بۆچوونتان لەسەر رێککەوتنەکەی ئێران و ئەمریکا چییە؟
هێمن هەورامی: ئێمە پێشوازی لەم رێککەوتنە دەکەین و پێمان وانییە هیچ لایەک بە شەڕ بتوانێت ئامانجە ستراتیژییەکانی خۆی دەستەبەر بکات. ئێمە سنوورێکی هاوبەشی دوور و درێژمان لەگەڵ ئێران هەیە. هەرچەندە بەداخەوە ئێران لەکاتی شەڕدا ستەمی لە هەرێمی کوردستان کرد، بەوەی کە پەلاماری هەندێک شوێنی دا و ژمارەیەک پێشمەرگەمان شەهید بوون. هەرچەندە دواتر روونکردنەوەیان دا. داوایان کرد و گوتیان ئەمە بە هەڵە کراوە، بەڵام ئێمە و ئێران پەیوەندییەکی لەمێژینەمان هەیە و سنوورێکی دیاریکراوی بەهێزمان هەیە و دەمانەوێت پەیوەندییەکانمان ئاسایی بن لەگەڵ ئێران. هیچ کات پشتیوانی ئەوە نەبووین لە خاکی هەرێمی کوردستانەوە پەلاماری ئێران بدرێت. ئێمە بڕیاری سیاسیی زۆر گەورەمان هەبووە لە کاتی شەڕدا. ئەوە ئێمە بووین رێگەمان نەداوە هیچ هێز و لایەنێکی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە سنوورەکانی ئێمەوە بچنەوە نێو ئێران، چونکە پێمان وا نەبووە، کۆماری ئیسلامیی ئێران بە شەڕ بڕووخێت، ئێمە لەگەڵ ئەوە نەبووین بە شەڕ بڕووخێنرێت و لەگەڵ رووخاندن نین، بەڵکو لەگەڵ ئەوەین لە چوارچێوەی ئێراندا بە شێوەیەکی ئاشتییانە ئێران مامەڵە و چارەسەرێکی دیموکراسییانە بۆ پرسی کورد بدۆزێتەوە و ئەمە بابەتێکی دیکەیە، بەڵام ئێمە دەمانەوێت پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ئێران پەیوەندیی ئاسایی بن، لەسەر بنەمای دراوسێیەتیی باش و هاوسەنگی بن، چونکە پەیوەندییەکی لەمێژینەمان هەیە و ئامادەین بۆ هەر جۆرە باشترکردنێکی پەیوەندی لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران.
رووداو: بەڕێز د. هێمن هەورامی، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان زۆر سوپاس.
هێمن هەورامی: زۆر سوپاس بۆ ئێوەش.
