رووداو - تەندروستی
لەنێو لووتکەی تەندروستیی جیهانیدا بەربژێرەکان بۆ سەرۆکی نوێی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی لە پانێڵێکدا قسەیان کرد' یەکێکیان دەڵێت، رێکخراوی تەندروستیی جیهانی بووە بە رێکخراوێکی سیاسی.
ئەو پانێڵەی ئەوان تێیدا بەشداربوون بە ناونیشانی ''داهاتووی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی و نەخشەسازیی تەندروستیی جیهان'' لەنێو لووتکەی تەندروستیی جیهانی لە بەرلین بەڕێوەچوو. بڕیارە لە مانگی ئایاری ساڵی داهاتوو سەرۆکی نوێی رێکخراوەکە لە هەشتەمین کۆبوونەوەی WHO هەڵبژێردرێت.
ئەمانەی خوارەوە بەربژێرەکان و پوختەی قسەکانیان لە پانێڵەکەن؛
بودی گونادی، وەزیری تەندروستیی ئیندۆنیزیا
''کاتێک قسەم لەگەڵ نزیکەی 100 وەزیری تەندروستی لە سەرانسەری جیهاندا کرد، پەیامە سەرەکییەکەی کە هەمیشە پێیان دەدام بریتی بوو لەوەی کە رێکخراوی تەندروستیی جیهانی بگەڕێنمەوە سەر ئەرکە سەرەکییەکەی خۆی، ئەو ئەرکەش چییە؟ یەکەم: دانانی پێوەر و رێنوێنی لەسەر بنەمای زانست. دووەم: بەکارهێنانی دەسەڵاتی گەورە بۆ کۆکردنەوەی تەندروستیی وڵاتان''.
''رێکخراوی تەندروستیی جیهانی خاڵی بەهێزی زۆری هەیە، بەڵام بە سادەیی هەوڵدەدەن زۆر کار بکەن. نیگەرانییەکی زۆر جیدی هەیە کە ئەگەر زۆر خۆت پەرش و بڵاو بکەیتەوە، لەوانەیە لە کۆتاییدا هیچ بەدەستنەهێنیت. بۆیە، دەبێت ئەو ئەرکە جێبەجێکارییانە کەم بکەینەوە کە دەکرێت بە ئاسانی لەلایەن دامەزراوەکانی دیکەوە بەڕێوەببرێن و بگەڕێینەوە بۆ دانانی ستانداردەکان کە تەنیا پشت بە زانست دەبەستن''.
''لە رووی زانستییەوە مەحاڵە هیچ وڵاتێک بە تەنیا بتوانێت لە کاتی پەتایەکدا هاووڵاتییانی خۆی بپارێزێت. ناتوانیت بە تەنیا ئەمە بکەیت؛ دەبێت پێکەوە بیکەین. هەر بۆیە دەبێت دەرگا دیپلۆماسییەکانمان بەڕووی هەموو دەوڵەتاندا کراوە بن، هەروەها دەبێت ئەمریکا بگەڕێتەوە نێو ئەم ئاژانسە''.
ماریا نێیرا، سەرۆکی بەشی ژینگە و گۆڕانەکانی کەشوهەوا لە WHO
''ئەو ئاڵنگارییانەی ئەمڕۆ رووبەڕووی تەندروستیی جیهانیمان بوونەتەوە، ناتوانرێت لە قەیرانە ژینگەییەکانی سەردەمەکەمان جیابکرێنەوە. ئەگەر بمانەوێت رێگری لە پەتای داهاتوو بکەین، دەبێت بە چڕی جەخت لەسەر پەیوەندیی نێوان گۆڕانی کەشوهەوا، تەندروستیی ژینگە و هۆکارە ناوچەییەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکان بکەینەوە''
''تێڕوانینی من ئەوەیە رێکخراوێکی تەندروستیی جیهانی ببینم کە وەک دامەزراوەیەکی زانستیی کاراتر و بەشێوەیەکی چڕ بە بەڵگە کار بکات. پێویستمان بە رێکخراوێکە کە دووبارە کاری ئیداری نەهێڵێت و راستییە ژینگەییە لۆکاڵییەکان راستەوخۆ بە سیاسەتە تەندروستییە جیهانییەکانەوە ببەستێتەوە. دەبێت لە خوارەوە بەرگری بنیات بنێین، ئەویش لە رێگەی پێشخستنی داتا و زانست بەسەر کێشە و ئاڵنگارییە سیاسییەکاندا''.
حەنان محەممەد ئەلکواری، وەزیری تەندروستیی گشتیی قەتەر
''وانەی سەرەکیی قەیرانە تەندروستییە جیهانییەکانی ئەم دواییە ئەوەیە کە پێکهاتەی کارگێڕی و بەڕێوەبردنی رێکخراوی تەندروستیی جیهانیی ئێستامان ئەو خێراییەی نییە تاوەکو بتوانێت رووبەڕووی هەڕەشە گۆڕاوەکان ببێتەوە. پێویستە رێکخراوی تەندروستیی جیهانی لە داهاتوودا گۆڕانکاریی پێکهاتەیی تێدا بکرێت بۆ ئەوەی خێراتر بەدەنگەوە بێت، چالاکتر و خۆڕاگرتر بێت''.
''ناتوانین پشت بە رێبازێکی ناوەندیی خاو و قورس ببەستین. دەبێت تیشک بخەینە سەر بەهێزکردن و سوودوەرگرتن لە چوارچێوە تەندروستییە هەرێمییەکان. لە رێگەی بەهێزکردنی سیستمی ژینگەیی و چاودێریی تەندروستیی خۆجێی و پاراستنی زنجیرەکانی دابینکردنی هەرێمی، تۆڕێکی سەلامەتیی جیهانی دروست دەکەین کە توانای زۆر زیاتری هەیە بۆ هەڵمژینی رووداوە لەناکاوەکان و پاراستنی ئەو کەسانەی کە گرووپی مەترسیدارن بۆ نەخۆشی و ئاڵنگارییە تەندروستییەکان''.
گیڤۆرگ تەمامیان، سەرۆکی پرسی شێرپەنجە و بەهێزکردنی هاوکارییە تەندروستییە نێدەوڵەتییەکان لە WHO
''وەکو پزیشکێکی پسپۆڕی شێرپەنجەی منداڵان، راستەوخۆ شاهیدی ئەو جیاوازییە دڵتەزێنانەم لە چاودێریی پزیشکیی پسپۆڕیدا لەنێوان وڵاتە دەوڵەمەندەکان و وڵاتە گەشەسەندووەکاندا. چاکسازیی راستەقینە لە پێکهاتەی تەندروستیی جیهانیدا بریتییە لە بەدیهێنانی داپۆشینی تەندروستیی گشتگیری راستەقینە کە ئەو کەلێنانە پڕ بکاتەوە''.
''ئێمە لە کەشێکی جیۆپۆلەتیکیی زۆر دابەشبوودا دەژین، بەڵام پێویستە کەرتی تەندروستی وەک شوێنێکی پارێزراو بمێنێتەوە. هاوئاهەنگیی فرەلایەنە لە شکستدایە، چونکە تەندروستی بە سیاسی کراوە. پێویستە سەرکردەی داهاتووی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی ئەو بوێرییە دامەزراوەییەی هەبێت کە مامەڵە لەگەڵ ئەم ئاڵۆزییانەدا بکات، لە هەمان کاتدا دەستپێشخەرییەکانی تەندروستیی جیهانی بە تەواوی بێلایەن بهێڵێتەوە، بۆ ئەوەی دڵنیابێتەوە کە دادپەروەری لەسەر بنەمای پێویستیی مرۆییە، نەک وابەستەیی سیاسی''.
حەنان باڵخی، بەرپرسی سەنتەرەکانی کۆنتڕۆڵکردنی هەوکردن و رووبەڕووبوونەوەی بەرگریی بەکتریاکان دژی دەرمان لە WHO
پرۆفیسۆر دکتۆر حەنان بەلخی، لە پانێڵە سەرەکییەکەی لووتکەی تەندروستیی جیهانی (WHS) 2026 بەشێوەی ئامادەبوو قسەی نەکرد، چونکە بەهۆی کێشەیەکی چاوەڕواننەکراوی گەشتکردنەوە لەوێ ئامادە نەبوو، بوومەلەرزەیەک لە پەنەما بووە هۆی راگرتنی گەشتەکەی و گیری خوارد.
بەڵام ئەو لە بانگەشەکانیدا بۆ پۆستەکەی بایەخی بە (هێنانی شارەزایی هەرێمی بۆ نێو گفتوگۆی جیهانی و دروستکردنی بواری هاوبەش کە وڵاتان بتوانن لە یەکدییەوە فێر بن لە چوارچێوەی ئاڵنگارییە تەندروستییە جیاوازەکاندا) داوە.
