رووداو دیجیتاڵ
جووتێک گوارەی زێڕی تەمەن سێ هەزار ساڵە، کە نزیکەی هەشت دەیە لەمەوبەر لە پارێزگای سنە لە رۆژهەڵاتی کوردستان دۆزراوەتەوە، بوونەتە چەقی مشتومڕێکی نێودەوڵەتی لەسەر میراتی کولتووری؛ ئەوەش دوای ئەوەی زەندایا، ئەکتەری ناوداری هۆڵیوود، لە رێوڕەسمی ناساندنی فیلمە نوێیەکەی کریستۆفەر نۆلان بەناوی "The Odyssey" لەگوێی کرد.
ئەم پارچە شوێنەوارییانە، کە بۆ گەنجینەی ناوداری (زێویە) دەگەڕێندرێنەوە، لە رۆژی 20ـی تەممووزی 2026 لە کاتی گەشتێکی میدیایی زەندایا لە لەندەن دەرکەوتن.
دۆزینەوەیەکی مێژوویی لە کوردستان
بەپێی مێژووی تۆمارکراو، گەنجینەی (زێویە) لە ساڵی 1947 بە رێککەوت لەلایەن گوندنشینانی نزیک گوندی زێویە لە باکووری رۆژهەڵاتی پارێزگای سنە دۆزرایەوە. ئەو کاتە گوندنشینەکان سەدان پارچەیان لە زێڕ، زیو و بڕۆنز دۆزییەوە کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی حەوتەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە.
پێش ئەوەی پسپۆڕان بگەنە شوێنەکە، بەشێکی زۆری گەنجینەکە لەلایەن بازرگانانی شوێنەوارەوە برا و لە بازاڕە نێودەوڵەتییەکاندا فرۆشرا. شوێنەوارناسان دەڵێن: بەهۆی ئەوەی شوێنەکە بە زانستی هەڵنەکۆڵدرا، زانیارییەکی زۆر لەبارەی ئەوەی کێ ئەم پارچانەی دروستکردووە و بۆچی نێژراون، لەدەستچووە.
مێژووی پارچەکان بۆ 700 ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، شوێنەوارناسان ئەم پارچانە بە کولتوورەکانی مانایی، میدی و شارستانییەتە هاوسێیەکانیان دەبەستنەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، مێژوونووسانی کورد ئەم گەنجینەیە بە بەشێکی دانەبڕاو لە میراتی مێژوویی کوردستان دەزانن، چونکە لە دڵی خاکی کوردستاندا دۆزراوەتەوە.
چۆن ئەم زێڕانە گەیشتنە هۆڵیوود؟
ئەم میدالیا زێڕانە دوای ساڵی 1947 گەیشتنە دەستی ئەوانەی خوازیاری کۆکردنەوەی شوێنەوارەکانن. لە 2018ـدا، زێڕنگەری ناوداری لەندەن، گڵێن سپیرۆ، دوو لەو پارچە دێرینانەی لەنێو جووتێک گوارەی مۆدێرن لە زێڕی 18 عەیار و ئەڵماس جێگیر کرد و لەگەڵ چەند پارچەیەکی دیکە ناوی لێنان "کەرەستەکانی جیهانی کۆن". دواتر گەلەریی (بارۆن لەندەن)، کە گەلەرییەکی تایبەتە بە شوێنەوار و زێڕی گرانبەها، ئەم گوارانەی کڕییەوە.
بۆ رێوڕەسمەکەی فیلمی "The Odyssey" لە 20ـی تەممووزی 2026، گەلەری (بارۆن لەندەن) ئەم گوارانەی بە کرێ دا بە زەندایا و ستایلیستەکەی، لۆ رۆچ. گەلەرییەکە رایگەیاندووە: میدالیا دێرینەکان بە شێوەیەک جێگیر کراون کە هیچ زیانێکی هەمیشەیی بە پارچە رەسەنەکان ناگەیێنێت.
رەخنەی نێودەوڵەتی و بێدەنگیی زەندایا
لە رۆژی 21ـی تەممووزەوە، وێنەکانی زەندایا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبوونەوە و شەپۆلێکی رەخنەی شوێنەوارناسانی لێکەوتەوە. پسپۆڕان دەڵێن: پارچەیەک کە پەیوەندی بە یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە هەیە، دەبێت لە مۆزەخانە بێت بۆ ئەوەی خەڵک سوودی لێ ببینن، نەک وەک مۆدە بەکاربهێنرێت. هەروەها هۆشداری دەدەن لەوەی ئەم کارە رەوایی دەداتە بازرگانیکردن بە شوێنەوارەکانەوە.
گەلەریی (بارۆن لەندەن) لە وەڵامی رەخنەکاندا گوتی: مەبەستیان رێزگرتن بووە لە هونەری جیهانی کۆن و دەیانەوێت سەرنجی خەڵک بۆ شارستانییەتە دێرینەکان رابکێشن؛ بەڵام تاوەکو ئێستا گەلەرییەکە بەڵگەی تەواوی لەسەر چۆنیەتیی گواستنەوەی ئەو پارچانە لە ساڵی 1947ـەوە بڵاونەکردووەتەوە.
تاوەکو ئەمڕۆ 23ـی تەممووزی 2026، نە زەندایا و نە تیمی فیلمەکە هیچ لێدوانێکیان لەسەر ئەم ململانێیە نەداوە. زەندایا کە تەمەنی 29 ساڵە و یەکێکە لە کاریگەرترین ئەستێرەکانی هۆڵیوود، لە فیلمە نوێیەکەی (ئۆدیسی) رۆڵی (ئاسینا) دەگێڕێت کە خوداوەندی زیرەکی و جەنگە لای یۆنانییەکان، هەر ئەمەش وایکردووە هەڵبژاردنی ئەو گوارە دێرینانە رەهەندێکی سیمبۆلی وەربگرێت.
قەڵای زێویە
دەکەوێتە 55 کیلۆمەتری باشووری رۆژهەڵاتی شاری سەقز و لەسەر گردێک هەڵکەوتووە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی هەشتەمی پێش زایین و سەردەمی دەسەڵاتداریی هۆزی مانا و مادەکان.
بەرزاییەکەی 90 - 110 مەتر لە ئاستی دەوروبەری بەرزترە و رووبەرەکەی پتر لە چوار هێکتارە.
ئەم ملوانکەیە کە لە زێڕی بێخەوش دروست کراوە، لە تەپەی زێویە لە رۆژهەڵاتی کوردستان دۆزراوەتەوە.
