رووداو دیجیتاڵ
وەزیری نەوتی عێراق لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ تۆڕی میدیایی رووداو رایدەگەیێنێت، هەناردەی نەوتی عێراق بۆ دەرەوە بەتەواوی وەستاوە و بەهۆیەوە وڵات سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی لەدەستداوە. ئاشکراشی دەکات کە بۆ قەرەبووکردنەوەی بەشێک لەو زیانانە، داوایان لە هەرێمی کوردستان کردووە رێگە بە هەناردەکردنی 300 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە بدات، بەڵام تاوەکو ئێستا هەولێر رەزامەندیی نەداوە.
رۆژی یەکشەممە، 15ی ئاداری 2026، حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "داوامان لە برایانمان لە هەرێمی کوردستان کردووە، رەزامەندی بدەن لەسەر هەناردەکردنی نەوتی خاو لە رێگەی ئەو بۆرییەی کە بە بۆری نەوتی عێراق - تورکیا دەبەسترێتەوە. بڕی پێشنیازکراویش بۆ هەناردەکردن لە نێوان 250 بۆ 300 هەزار بەرمیل نەوتە لە رۆژێکدا."
وەزیری نەوت ئاماژەی بەوەشکرد، ئامانج لەو داوایە دەستەبەرکردنی داهاتێکی داراییە بۆ قەرەبووکردنەوەی بەشێک لەو زیانانەی بەهۆی راگرتنی هەناردەی نەوت لە بەندەرەکانی باشوورەوە بەر عێراق کەوتووە، بەڵام وەک خۆی دەڵێت، "تاوەکو ئێستا دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان رەزامەندییان نەداوە."
"عێراق سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی لەدەستداوە"
سەبارەت بە ئاستی بەرهەمهێنانی ئێستای عێراق، وەزیری نەوت بە رووداوی گوت، بەرهەمهێنانی نەوتی خاو زۆر کەمبووەتەوە و تەنیا بۆ دابینکردنی پێداویستییە ناوخۆییەکانە.
حەیان عەبدولغەنی دەڵێت، "ئێستا ئاستی بەرهەمهێنان لە سنووری یەک ملیۆن و 500 هەزار بەرمیلی رۆژانەدایە، ئەمەش تەنیا بۆ دابینکردنی پێداویستیی پاڵاوگەکانی نەوت لە باشوور، نێوەڕاست و باکوور بەکاردەهێنرێت، لەگەڵ دابینکردنی سووتەمەنی بۆ وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا."
وەزیری نەوت ئاشکرای دەکات، "ئێستا هیچ بڕە نەوتێک یان بەرهەمێکی نەوتی بۆ هەناردەکردن نییە."
وەزیری نەوتی عێراق ئاماژەی بەوەش کرد، پێشتر عێراق رۆژانە زیاتر لە 3.4 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەناردە دەکرد، بەڵام ئێستا بەهۆی وەستانی هەناردەوە "عێراق سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی دراوی بیانی لەدەستداوە کە رێژەیەکی زۆری خەرجییەکانی بودجەی گشتی پڕدەکردەوە."
ئەو وەزیرە جەخت دەکاتەوە کە پاڵاوگەکان بە توانای دیاریکراوی خۆیان کاردەکەن بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییە ناوخۆییەکانی وەک بەنزین، گازوایل، نەوتی سپی و غازی ماڵان.
هەناردەکردن لە رێگەی تانکەرەوە بۆ سووریا و ئوردن
وەکو جێگرەوەیەکی کاتیی بۆ وەستانی هەناردە، عێراق پەنای بۆ هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی تانکەرەوە بردووە. حەیان عەبدولغەنی بۆ رووداو ئاشکرای دەکات، بڕیارە نەوتی بەسرە لە کۆگای (زوبێر 1)ـەوە بە تانکەر هەناردەی بەندەرەکانی بانیاس و تەرتووس لە سووریا، هەروەها بۆ بەندەری عەقەبە لە ئوردن بکرێت. بڕی ئەو نەوتەی بە تانکەر هەناردە دەکرێت، بۆ هەردوو دەرچەکە نزیکەی 150 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، حەیان عەبدولغەنی باسی لە پرۆژەیەکی "ستراتیژیی گەورە" کرد بۆ دروستکردنی سیستەمێکی یەکگرتووی هەناردەکردنی نەوت بەرەو باکوور و گوتی، "ئەم پرۆژەیە توانای هەناردەکردنی 2.25 ملیۆن بەرمیل نەوتی رۆژانەی دەبێت.
بە گوتەی وەزیری نەوت، پڕۆژەکە پێکهاتووە لە راکێشانی بۆرییەکی 5 ئینجی کە لە پارێزگای بەسرەوە بۆ حەدیسە و درێژییەکەی زیاتر لە 670 کیلۆمەترە.
هەروەها دەڵێت، دوو کۆگەی گەورە دروست دەکرێن کە هەر یەکەیان توانای هەڵگرتنی 10 ملیۆن بەرمیل نەوتیان هەیە، لەگەڵ پێنج وێستگەی ناوەندیی بۆ پاڵنانی نەوت."
وەک حەیان عەبدولغەنی دەڵێت، ئامانج لەو پرۆژەیە، هەناردەکردنی نەوتی پارێزگاکانی بەسرە، میسان و زیقارە بۆ باکوور. وەزیری نەوتی عێراق روونیشی دەکاتەوە، دواتر ئەم بۆرییە لەلایەکەوە دەبەسترێتەوە بە سیستەمی هەناردەکردن بۆ بەندەری بانیاس لە سووریا، لەلایەکی دیکەشەوە بۆ بەندەری جەیهان لە رێگەی بۆریی نەوتی عێراق - تورکیاوە.
