ئایینی ئیسلام پنت و پانتایی هاوبەشی ئەم ناوچەیە و خاڵی هاوبەشی نێوان كورد و ئەوانی ترە، واتە ئیسلام تاكە هاوبەشی نێوان كورد و عەجەمە.
بەڵام سەیر لەوەدایە هەتا ئێستە ئەم هاوبەشییە نەیتوانیوە هەڵگری چارەسەر و پێكەوەژیانێكی هاوبەش و یەكسان و دادگەرانەی نێوان كورد و ئەوانی تر بێت. ئەمەش لە ئاكامدا تێكشكانێكی شارستانی و مێژوویی گەورەیە.
ئایین خۆبەخۆ ناتوانێت ببێتە كارەكتەرێكی جادوویی بۆ خستنەڕووی چارەسەر، بەڵكو ئەوە ئاستی بیركردنەوەی شارستانیانە و ئاستی دیدگای سیاسی میللەت و سیاسییەكانە كە دەتوانێت لەم پانتاییە هاوبەشە مۆتیڤێكی چارەدۆز بدۆزێتەوە.
ئەم شكستە شارستانیەی ئوممەتی ئیسلام كە ناوی قەیرانی كوردی موسوڵمانە، ئەوەندە گەورەیە، كورد بۆ یەكلاكردنەوەی كێشەكانی لەگەڵ برا ئاینییەكانی، بەناچاری پەنای بردووەتە بەر غەیرەدینەكان، پەنای گرتووە بە ئەمریكی و رووسی و ئەوروپاییەكان. چونكە هیچ دەستپێشخەرییەك لە براكانیەوە نابینێ.
ئەمە واقیع و فاكتێكی تاڵی مێژوویی و سیاسییە كە دەبێت جێگەی لێكۆڵینەوە بێت، چ لەلایەن كورد و چ لەلایەن برا ئاینییەكانی كوردەوە: تورك و فارس و عەرەب.
واتە پرسیار ئەوەیە داخۆ بۆچی ئوممەتی ئیسلامی نەیتوانی باوەش و چەترێكی یەكسان و هاوبەش بێت بۆ هەموو نەتەوەكانی ئەم ناوچەیە بە كوردیشەوە؟
بۆچی هەمیشە لە دیرۆكی ئەم ناوچەیەدا كورد ئەو یوسفەیە كە براكانی چارەیان ناوێت و لە هەزار چاڵ و بیری دەهاوێن؟! لەباتی بیری بۆ بكەنەوە بیری بۆ هەڵدەكەنن و زیندەبەچاڵی دەكەن!
ڕاستی پرسیارێكی ئاوا جدی و ستراتیژی، واتە پرسیاری پێكەوەژیانی كورد و برا موسوڵمانەكانی، بە تەنیا پرسیارێك نییە لەبەردەم تورك و فارس و عەرەبدا، بەڵكو لەبەردەم كورد خۆشیدا پرسیارێكی پێشنیازكراوە و دەبێت كوردیش بیر لەوە بكاتەوە ئایا چۆن لەگەڵ برا ئاینییەكانی بگاتە لێكتێگەیشتن.
ئایا كورد بەبێ براكانی دەتوانێ لەم ناوچەیەدا بژی؟ ئایا براكانی لەو ئاستەدان بتوانن گوێ لە كورد بگرن و پێكەوە بگەنە چارەسەر؟ ئایا چارەسەر، هەر چارەسەرە مێژووییە شكستخواردووەكانە، یان دەكرێت دەیان جۆر چارەسەری دیكە بخرێتە بەردەست و لە ئاستێكی بەرزدا لێی بكۆڵرێتەوە؟
واتە ئایا چارەسەر، هەر سپی و ڕەشەكەیە، واتە ئەو چارەسەرە ناكامەی كە لەدێر زەمانەوە كورد داوای هەموو شت دەكات و ئەوانی تریش هیچ شتێك بە كورد رەوا نابینن، یان لەو نێوانەدا بەدەیان چارەسەری دیكەی شارستانی و واقیعی هەن؟
ئێستا كە پرسی كورد بووەتە پرسێكی نێودەوڵەتی، پێویستە لەهەمانكاتدا پرسێكی ناوچەیی و هەرێمایەتیش بێت، دەوڵەت نەتەوەكانی وەك فارس و تورك و عەرەب ناتوانن لە حەقیقەتی كورد خۆ لە گێلی بدەن.
ئەم پرسە بەنیسبەت ئوممەتی ئیسلامەوە، واتە بەنیسبەت تورك و فارس و عەرەبەوە، پرسێكی شارستانی گەورەیە و دەبێت ئەوان لە ئاستی شارستانێتیدا وەڵامی ئەم پرسە بدەنەوە و دەستپێشخەرییان هەبێت.
پرسی كورد ئەوەندە پرسێكی ژیاری و شارستانیە بە نیسبەت جیهانی ئیسلام و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە، دەكرێت وەك پێوەری شكست و سەركەوتنی پرۆژەی دەوڵەت لەم ناوچەیەدا تەماشا بكرێت.
هەمیشە لە هەر چوار پارچەكە پرسی كورد یەكێك بووە لە گرێكان و بەشەكانی هەر گۆڕانكارییەك، بۆ نموونە گۆڕینی سیستەمی حوكمی عێراق و لادانی سەددام سەرەتا لە باكووری عێراق (هەرێمی كوردستان)ـەوە دەستپێدەكات، واتە ڕەگوڕیشەی گۆڕانكارییەكانی 2003ی عێراق پەیوەستە بە گۆڕانكارییەكانی 1991ی باكووری عێراق.
لە توركیا هەمیشە یەكێك لە كێشەكانی دەوڵەت، مەسەلەی پارتی كرێكارانی كوردستان و هەروەها مەسەلەی ئاشتیش كە ئاكپارتی پێشنیازی كرد و پێش ئەوەش یەكێك لە رێگاكانی بەهێزبوونی ئاكپارتی قسەكردنی ئەو حزبە بوو لەسەر چارەسەری پرسی كورد وەك پرسێك لەناو دەوڵەتی توركیادا.
لە ئێران سەرەڕای لاوازیی بزووتنەوە ناسیۆنالیستییەكان، بەڵام پرسی كورد هەمیشە وەك كاژێرێكی تەوقیتكراو بەهێواشی دەچركێت.
لە سووریاش سەرەڕای ئینكاركردنی بوونی كورد، كەچی هەر لەگەڵ سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی، كورد وەك كارەكتەرێكی دیار لەناو گۆڕەپانی سووریادا دەركەوت.
كۆی ئەم سامپڵانە پێمان دەڵێن كە پرسی كورد لەم ناوچەیەدا، پرسێكی راستەقینەیە و بەبێ دۆزینەوەی جۆرێك لە چارەسەر، كە لانیكەمی دادگەری لەخۆگرتبێت، هیچ پڕۆژەیەكی دەوڵەت لەم ناوچەیە سەركەوتوو نابێت و ئەم ناوچەیە ئارامی بەخۆوە نابینێ.
ئێستاش لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی سووریا، دەردەكەوێت كە بەبێ "چوونە پێشەوە"ی دۆزی كورد لە سووریا –جا بە چ ئاراستەیەك و بە چ شێوە و قەبارەیەك ئەوە نازانم- بەڵام دەزانم بەبێ دەستكاریكردنێكی ئەو پرسە، سووریا ناتوانێت هەناسەی بوونێكی راستەقینە هەڵبكێشێتەوە.
بۆیە لەبەردەم ئەم دۆزە مێژووییەدا پێویستە دەوڵەتانی موسوڵمانی ناوچەكە دەستپێشخەریی راستەقینەیان هەبێت و واز لە خەیاڵی ناكام و شكستخواردووی ئینكاركردنی كورد بهێنن.
