بە چاودێریكردنی ئەم ماوەیەم بۆ شرۆڤەكانی میدیا و میدیاكارانی هەرێمی كوردستان بۆ هەڵبژاردنەكانی توركیا و شرۆڤەكردنی هەڵبژاردن و ململانێ سیاسییەكانی توركیا، وەك ململانێیەكی نەتەوەیی نێوان تورك و كورد، گەیشتوومەتە ئەو گومانەی كە ئەم دیدە بۆ شرۆڤەكردن، بەتەواوی واقیعی و بابەتییانە و دروست لەگەڵ واقیعی توركیا وێك نایەتەوە.
راستە لە هەر شوێنێك كوردی لێبێ خەبات بۆ مافی نەتەوەیی هەیە، بەڵام كاتێ تەماشای توركیا دەكەیت، درك بەوە دەكەیت كە ئەم خەباتە رەنگێكی تری وەرگرتووە و مەیلێكی دیكە ئاراستەی دەكات جیاوازە لەو مەیلەی لە باشوور هەیە.
خوێندنەوەی سیاسەتەكانی هەدەپە و بۆچی وای كرد و بۆ وای نەكرد، یان تێگەیشتن لە لایەنگریی بەشێك لە دانیشتووانی باكوور بۆ ئاكەپە، ئاسانە ئەگەر بێت و لەناو خودی كۆمەڵگای توركیادا و بە خوێندنەوەی لە سیاقی دەوڵەتی توركیادا، شرۆڤە بكرێت.
بۆ نموونە چۆن شرۆڤەی ئەوە بكەین هەدەپە كە وەك "نوێنەری كوردان" دێتە هەژمار، ژمارەی دەنگی لە ناوچە ناكوردییەكان زیاترە وەك لە ناوچە كوردییەكان، هەروەك ئاكەپەش كە وەك "دوژمنی كوردان" دێتە هەژمار، لە ناوچە كوردییەكان ژمارەی دەنگی زیاترە لە هەدەپە؟
ئەم دوو فاكتەی دوای هەڵبژاردنەكان كە سەرئێشەی بۆ شرۆڤەكار و چالاكوانانی باشوور دروستكردووە، لێتێگەیشتنی تەواو ئاسانە ئەگەر بیبەینەوە ناو سیاقی دەوڵەت و كۆمەڵگای توركیای دروستكراوی كەمالی.
بەشێوەیەكی گشتی چۆن شرۆڤەی ئەو مۆزائیكە ئیتنیكیە بكەین كە سەرتاپای پارتە سیاسییەكانی توركیای داپۆشیوە، هەر پارتێكی توركی تێكەڵەیەكە لە هەموو نەتەوە جیاجیاكانی توركیا؟
ئاخر ژمارەیەكی بەرچاوی هەدەپە توركن و ژمارەیەكی بەرچاوی ئاكەپەش كوردن. بەڵام دواجار هەموویان خۆیان بە هاووڵاتیی تركیا دەبینن و لە چوارچێوەی یاساكانی ئەو دەوڵەتەدا سیاسەت دەكەن.
ئایا ئەمە ئەوەمان پێناڵێت كە دەبێ شرۆڤەی دۆخی كورد و ململانێ سیاسییەكانی ناو توركیا لە سیاقی توركیادا بكرێت نەك بە سیاق و ئاووهەوای هەولێر و سلێمانی؟ یان بە خەیاڵدانی كوردایەتی وەك ئەوەی لە هەولێر و سلێمانی و رۆژهەڵاتی كوردستان هەیە؟
هەموو ئەوەی دەگوزەرێ لە توركیا لە ململانێی سیاسی و خەباتی نەتەوە جیاوازەكان لە چوارچێوەی یاسا و دەستوور و سیستمی پەیڕەوكراو، هەموو ئەوە بەوەمان دەگەیەنێت كە بڵێین خەباتی سیاسی لە توركیا خەباتێكە بۆ (ماف)، بۆ (ئازادی)، بۆ (دەسەڵات)، بۆ (یەكسانی). هەموو ئەمەش لە چوارچێوەی توركیا و بەپێی دەستووری دانپێدانراوی وڵاتەكە بەڕێوەدەچێت.
بۆ سەلماندنی ئەم دیدگایە، دەكرێت دوو نموونە لەبەرچاو بگرین، یەكەمیان گۆڕینی دەستوور لەلایەن ئەردۆگانەوە و دووەمیشیان سیاسەت و گوتار و هەڵوێستی سیاسی پارتی دیموكراتی گەلان هەدەپ بەرامبەر رەجەب تەییب ئەردۆگان لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2015، كە هەدەپە تێیدا بەشدار و ركابەرێكی سەرسەختی ئەردۆگان و پارتی دەسەڵاتدار بوو.
بەسەرنجدان لە هێڵی گشتی سیاسەتی هەدەپە لەو دوو سامپڵەدا، تێدەگەین كە هەدەپە لەهیچكام لەم دوو وێستگەیەدا سیاسەتێكی نەتەوەخوازیی كوردی، یان ستراتیژێكی كوردانەی پەیڕەو نەكردووە، بەڵكو هەروەك پارتێكی ركابەری راستەقینەی ئەردۆگان و پارتی دەسەڵاتدار سیاسەت دەكات.
لە یەكەمیاندا كە بابەتی گۆڕینی دەستوورە، دەبینی لەبری بایكۆتی دەستوور، دەبێتە داكۆكیكار لە دەستووری پێشووی كەمالی و رەتكەرەوەی دەستووری نوێی ئەردۆگانی، ئەمە لەكاتێكیشدا كە هەموومان دەزانین دەستووری كۆنی توركیا لەڕووی نەتەوەییەوە رەتكراوەیە و هیچ مەجالێك بۆ گفتوگۆی ئەم بابەتە نییە، بەڵكو ئەوەی كوردی لە كۆمەڵگای توركیدا تواندەوە، ئەوەی نكوڵی لە ناسنامەی كورد دەكات دەستوورە كۆنەكەیە كە هەدەپە دەنگی بۆ مانەوەی دا.
بۆ كورد وەك نەتەوە لە توركیادا ئەوە پرسیار نییە داخۆ سیستمە سەرۆكایەتیەكەی ئەردۆگان باشترە یان سیستمە پارلەمانییە كۆنەكە، بەڵكو ئەوە پرسیارە كە هەر ئەسڵەن ئێمە دەوڵەتێكمان بەناوی توركیا لەسەر خاكمان قبووڵە یان نا؟ كە هەرگیز ناشێ و ناكرێ ئەمە پرسیاری هەدەپە بێت.
لە دووەمیشدا كە بەشداریی هەدەپە بوو لە هەڵبژاردنەكان و ركابەرییەكەی ئەردۆگان بوو، دەبینین (هەدەپە) وەك هەر پارتێكی دیكەی توركیا، لە ستراتیژی رەتكردنەوەی ئەردۆگانەوە سیاسەت دەكات، نەك لە دیدگای بەرژەوەندییە باڵاكانی كورد لە توركیا، هەر ئەمەشە كە دەبینین هەندێك نووسەر لە باشوور رەخنە لە هەڵوێستی هەدەپ دەگرن لەهەمبەر رەتكردنەوەی بەشداریكردنی ئەو پارتە لەگەڵ ئەردۆگان لە حكومەتێكی هاوبەشدا و رێخۆشكردن بۆ مەهەپە بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە لە ساڵی 2015.
نووسەرەكانی باشوور بۆچی رەخنە دەگرن؟ چونكە دیدگای ئەوان بۆ سیاسەتی هەدەپە كوردانە و باشووریانەیە.
بەڵام ئەی هەدەپە بۆچی ئەو ئاراستەیە ناگرێتە بەر؟ چونكە هەدەپە مەحكومە بەسیاسەتكردن لەچوارچێوەی توركیا و ئەو ئەتمۆسفێرە سیاسییەی لەوێ شێوەی ململانێكان رێكدەخات، نەك كتومت بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلی كورد (وەك نەتەوە) لە توركیا.
واتە هێزی هەدەپە لەوێوە دەهات كە تا چەند ئۆپۆزسیۆنێكی كارایە بەرامبەر ئەردۆگان، نەك ئەوەی تاچەند بەرژەوەندییەكانی گەلی كورد لە توركیا رەچاو دەكات، لەڕاستیدا ئەم مەیلە مەیلێكی باشووریانەیە كە پێناچێ لەناو توركیادا بۆ هەدەپ قازانجهێنەر بێت و دەست بدات.
هێزی هەدەپە و سەڵاحەدین دەمیرتاش لە توركیادا لەوێوە هات كە ركابەرێكی سەرسەخت و عینادی ئەردۆگان بوون، خۆ هەر لاكردنەوەیەك- لەو كاتەدا- بەلای ئەردۆغاندا سیحری هێز و توانا و شەرعییەتی بوونی دەكوشتن. بۆیە ئەوان بەهەموو شێوەیەك رەتیانكردەوە لەگەڵ ئاكەپە بچنە حكومەتەوە و بەهیچ شێوەیەك بیریان لە دانوستاندن نەكردەوە.
كەوایە زۆر گرنگە بۆ لێكۆڵەر و چاودێر و نووسەرانی باشوور، لە شرۆڤەكردنیان بۆ خەباتی هەدەپە و هەڵسەنگاندنی، ئەو سیاق و دیفاكتۆیە لەبەرچاو بگرن كە ئەو پارتە (توركیاییە) خەبات و سیاسەتی تێدا دەكات، مەیلی ناسیۆنالیستیانەی خۆشیان نەسەپێنن بەسەر هیچ هاووڵاتیەكی كورد لە توركیا، چونكە سیاقەكان تەواو جیاوازن.
