هەڤپەیڤین: سەیدخان كوریژ رووداو - ئەڵمانیا رێكخراوی گەلانی هەڕەشەلێكراو (GFBV) كە لە ساڵی 1968 لەلایەن تیلمان زولچ و كلاوس گواركە دامەزراوە، ئەمساڵ 45 ساڵ بەسەر تەمەنیدا تێپەڕی. پرسی كورد بەردەوام جێی سەرنجی ئەو رێكخراوە بووە و زۆرجار پێشێلكردنی مافەكانی گەلی كوردی خستووەتە رۆژەڤی رای گشتی ئەڵمانیا و ئەوروپا. بەبۆنەی 45 ساڵەی دامەزراندنی، (رووداو) هەڤپەیڤینێكی لەگەڵ تیلمان زولچ، سەرۆكی ئەو رێكخراوە سازكرد. رووداو: ئامانجی ئەم رێكخراوە هەر وەكو سەرەتای دامەزراندنیەتی یان گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە؟ تیلمان زولچ: كارەكانی ئێمە سەبارەت بە مافەكانی مرۆڤ لە ساڵی 1968 دەستیپێكرد، ئەوكات من و بەڕێز كلاوس گواركە لە هامبۆرگ چالاكییەكمان بۆ یارمەتیدانی دانیشتووانی ناوچەی بیافرا لە نایجیریا رێكخست و رای گشتی ئەڵمانیامان لەبارەی رووداوەكانی بیافرا ئاگادار كردەوە، ئەوكات من بینیم چۆن برسیكردنی مرۆڤەكان وەكو چەكێك بەكاردەهێندرێت، بەهۆی هەژاری 2 ملیۆن كەس لەو ناوچەیە مردن، یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو و بەریتانیا بە ناردنی چەك بوونە هاوبەشی ئەو كۆمەڵكوژییە. لە ساڵی 1970 گۆڤارێكمان دەركرد بە ناوی "پۆگڕۆم"، ئێستا رێكخراوەكەمان لە زۆر وڵات چالاكە، لە هەندێك وڵات نووسینگەمان هەیە، لە هەندێكیشیان هاوكارمان هەن. لە باشووری كوردستانیش نووسینگەمان هەیە. لە ساڵی 1993 لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكان و لە ساڵی 2001یش لەلایەن پەرلەمانی ئەوروپاوە وەكو رێكخراوێكی راوێژكاری ناسراین. رێكخراوەكەمان كاری زۆری كردووە، بۆ نموونە لەساڵی 1979 تاوەكو 1981 جینۆسایدی سەنتییەكانی رۆمانیامان بە دونیا ناساند. لە ساڵی 1977 و 1978 خۆپیشاندانێكمان بە بەشداری نوێنەری هیندیە سوورەكانی 16 وڵاتی ئەمریكا لە ئەوروپا رێكخست. لە ساڵی 1980 تاوەكو 1990 چالاكییەكانمان چڕ كردەوە لەسەر كۆمەڵكوژی هیندیە سوورەكانی ناوچەی ئەمازۆن لە بەرازیل و جیهانمان لێ ئاگادار كردەوە. بەهۆی چالاكییەكانی ئێمە دادگای ئەڵمانیا گەیشتە ئەو باوەڕەی كە مافەكانی كوردی ئێزدی و مەسیحییەكان لە توركیا پێشێل كراون. ئێمە بووینە هۆی دەستگیركردنی سەركاری ئەو كۆمپانیا ئەڵمانیانەی چەكی كیمیاییان بە سەدام حوسێن فرۆشتبوو بۆ كیمیابارانكردنی هەڵەبجە. رووداو: رێكخراوەكەتان بە چڕی كار لەسەر چ بوارێك دەكات؟ تیلمان زولچ: بەرپرسی رێكخراوەكەمان لە رۆژهەڵاتی نزیك (ئەنادۆڵ) د.كەمال سیدۆیە، ئەو گرنگی بە مافی مرۆڤ و پرسی كورد، ئاشووری، كلدانی، ئەرمەنی و ئێزیدی و دوورزی، بەهایی، یارسان و توركمان دەدات. هەروەها ئۆلریژ دەلیوس بەرپرسی بەشی ئاسیا و ئەفریقیای رێكخراوەكەمانە، ئەویش خەریكی پرسەكانی بیابانی خۆرئاوا و باكووری ئەفریقایە. سارا رینگ، بەرپرسی بەشی ئەوروپا و جانسا جۆزێڤ، بەرپرسی بەشی باشووری رۆژهەڵاتی ئەوروپایە، ئەو بۆ مافە ئیتنكییەكانی قەفقاسیا و چیچان و رەوشی بۆسنە و هێرسك كار دەكات. رێكخراوەكەمان لە هەر كوێیەكی جیهان بێت بۆ مافەكانی مرۆڤ و بە تایبەتیش باشتركردنی رەوشی كەمینەكان كار دەكات. رووداو: لە جیهاندا زۆر رێكخراوی تایبەت بە مافی مرۆڤ هەن، جیاوازی رێكخراوەكەی ئێوە لەگەڵ ئەوان چییە؟ تیلمان زولچ: رێكخراوەكەمان رێكخراوێكی نێودەوڵەتییە و تێدەكۆشێ لە پێناو گەلانی ژێردەست و كەمینەكان و ئەو ئاین و زمانانەی لە ژێر هەڕەشەدان. ئێمە دۆستی گەلانی ژێردەستین، بۆیە ئێمە لەو رووەوە بێكەس نین. رووداو: ئەم رێكخراوە لە كەیەوە گرنگی بە پرسی كورد دەدات، چەند ساڵە كورد دەناسن؟ تیلمان زولچ: نزیكەی 40 ساڵە لە پێناو مافەكانی مرۆڤ لە هەر چوار پارچەی كوردستان تێدەكۆشین، ئێمە هەمیشە ئیدانەی پێشێلكردنی مافە نەتەوەییەكانی گەلی كورد و مافی كەمینەكانی وەكو كریستیانەكانمان لە كوردستان كردووە. راپۆرتمان لەبارەی ئەو پێشێلكاریانە ئامادە كردووە و رای گشتیی جیهانمان لێ ئاگادار كردووەتەوە. هەروەها بەدواداچوونمان بۆ كۆمەڵكوژی دژی گەلی كورد لە باشووری كوردستان و تێكدانی گوندەكانی كوردستان كردووە. لە هەشت كتێب و گۆڤارەكەماندا باسی كوشتن و دەربەدەركردنی كوردمان كردووە لە توركیا و ئێران و سووریا. ئێمە نوێنەرانی كوردمان داوەتكردن بۆ ئەڵمانیا، چالاكی مرۆییمان رێكخستووە بۆ كۆكردنەوەی كۆمەك بۆ ئاوەدانكردنەوەی گوندەكانی باشووری كوردستان. ئێمە رێگربووین لە دیپۆرتكردنەوەی پەنابەرانی كورد لە ئەڵمانیا. دەمەوێ لێرە ئاماژە بە چەند نموونەیەك بدەم، لە ساڵی 1970 ناردنی تانك و رۆكێتی دژە تانكی كۆمپانیای (mbb)مان پرۆتستۆ كرد. هەروەها لە ساڵی 1975 رێكخراوەكەمان ناردنی چەكی بۆ عێراق لەلایەن یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو و كۆماری دیموكراتی ئەڵمانیا، پرۆتستۆ كرد. كە ئەوكات بە هاوكاری هینری كیسنجەر، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا عێراق و ئێران رێككەوتن بۆ لەناوبردنی شۆڕشی كورد بە رێبەرایەتی مەلا مستەفا بارزانی. هەروەها لە ساڵی 1980 رێكخراوەكان فرۆشتنی فڕۆكەی جەنگیی جۆری Alphajetی ئەڵمانی – فەرەنسی بە حكومەتی عێراق پرۆتستۆ كرد. دیسان لە ساڵی 1987 رێكخراوەكەمان رەخنەی لە هەردوو خاوەنكاری ئەڵمانی كارڵ كلوب و پلۆت پلاند گرت، چونكە هەردووكیان یارمەتی عێراقیان دابوو بۆ دروستكردنی چەكی كیمیایی. واتە هەمان ئەو چەكە كیمیاییەی كە هەڵەبجەی پێ كیمیاباران كرا، بەهۆی ناڕەزاییەكانی ئێمە بەرامبەر ئەو دوو كەسە، دادگای شاری بۆن ئەو دوو خاوەنكارەی بە 500 هەزار ماركی ئەڵمانی و شەش مانگ زیندانیكردن سزا دا. رێكخراوەكەمان لەساڵی 1989 لە پاریس كۆنفرانسێكی لەبارەی قەدەخەكردنی چەكی كیمیایی ساز كرد. لە ساڵی 1990 من و ئەلێكسەندەر ستێرنبێرگ سەلماندمان كە كۆمپانیای MBB چەك دەنێرێت بۆ عێراق. هەروەها رێكخراوەكەمان خەباتی دیپلۆماتی زۆری كردووە بۆ كوردی باشووری كوردستان. كاتێك لەساڵی 1970 هێزە چەپەكان لە دژی بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كورد پڕوپاگەندەیان بڵاوكردەوە، رێكخراوەكەی ئێمە لەڕێی راگەیاندن و زانكۆكانەوە دژی ئەو پڕوپاگەندانە وەستایەوە. هەروەها یارمەتی كوردی باشووری دا بۆ كردنەوەی نووسینگەیەكی نوێنەرایەتی لە ئەڵمانیا. ئێمە پارچەكانی دیكەی كوردستانمان لەبیر نەكردووە، بەردەوام لەڕێی چاپەمەنییەوە باسی رۆژەڤی كوردمان كردووە لە باكووری كوردستان. بەردەوام جەختمان لەوە كردووەتەوە كە تاوەكو توركیا مافە سیاسی و كەلتوورییەكانی كورد نەدات، ناتوانێ ببێتە ئەندام لە یەكێتی ئەوروپا. بەردەوام دژی لە سێدارەدانی چالاكوانانی كورد لە ئێران هەڵوێستمان هەبووە.
عێراق08-06-2026وەزارەتی دەرەوەی عێراق: عەباس عێراقچی بە وردی هۆکاری کاردانەوەى ئێرانی لە دژى ئیسرائیل باس کردووە
.jpg&w=3840&q=75)
