ئەنەكەسە و تەڤدەم دەگەنە رێككەوتن؟

لەدوای بەرپابوونی شەڕی ناوخۆی سووریاوە، بە تێپەڕبوونی كات چەند بلۆكێكی سیاسی لە رۆژاڤای كوردستان دروستبوون.

بلۆكی یەكەم، ئەنجوومەنی نیشتمانیی كورد (ئەنەكەسە)یە كە لە كۆتایی ساڵی 2011 دامەزرا. ئەنەكەسە ئەندامی ئیئتیلافی ئۆپۆزسیۆنی سووریایە و لە دەستەی دانوستاندنی ئۆپۆزسیۆنەكەشدان. (پێشمەرگەی رۆژ) كە لە هەرێمی كوردستانن، باڵی سەربازیی ئەم هێزەیە.

بلۆكی دووەم، بزووتنەوەی كۆمەڵگای دیموكراتیك (تەڤدەم)ە كە لە ساڵی 2014 ـەوە ئیدارەیەكی لە رۆژئاوای كوردستان دامەزراندووە. یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) باڵی سەربازیی ئەم بلۆكەیە. 

بلۆكی سێیەم هاوپەیمانیی كوردی سووریا (هاڤبەندی)یە كە پێنج حیزب لەخۆدەگرێ، بەڵام پارتی پێشڤەڕۆی كورد كە پارتێكی دیاری رۆژئاوای كوردستانە لە دەرەوەی ئەم سێ بلۆكەیە.

لە نێو بلۆكەكاندا ململانێ‌ هەیە، بە تایبەتی بلۆكی یەكەم و دووەم. فەهیم تاشتەكین پسپۆڕی كێشەی كورد و شارەزا لە كاروباری سووریا، لەبارەی كێشەی نێوان ئەو دوو بلۆكە دەڵێت: "هەردوولا خاوەن مێژووی جیاواز، فۆرمی رێكخراوەیی جیاواز و خاوەن دیدگای جیاوازن بۆ چارەسەری. یەكێكیان داوای چارەسەری فیدراڵی و ئەوەی دیكەیان مۆدێلی خۆسەری دیموكراتیكی داهێناوە".

شەڕی ناوخۆی سووریا بە هاوكێشە ئاڵۆزەكانیەوە پەیوەندیی نێوان ئەم دوو بلۆكەی ئاڵۆزتر كردووە. بەبڕوای تاشتەكین "هەماهەنگیی ئەنەكەسە لەگەڵ ئیئتیلافی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا. هەوڵی توركیا بۆ بەكارهێنانی ئەنەكەسە لەدژی پەیەدە، هەروەها ئامادەنەبوونی پەیەدە بۆ پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ رژێمی سووریا" فاكتەری سەرەكین لەوەی هەردوولا سازش بۆ یەكدی نەكەن.

تا ئێستا چەند رێككەوتن و دانوستاندنێك لە نێوان هەردوولادا هەبووە، بەڵام هیچیان جێبەجێ‌ نەكراون. رۆژی 11ی تەمموزی 2012 پارتەكانی رۆژئاوای كوردستان لە هەولێر لەسەر دامەزراندنی "دەستەی باڵای كورد" رێككەوتن. بەڵام كار بە رێككەوتنەكە نەكرا. لە 20ی تشرینی یەكەمی 2014 جارێكی دیكە هەردوولا بە چاودێریی مەسعوود بارزانی، سەرۆكی پێشووی هەرێمی كوردستان لە دهۆك رێككەوتن، بەڵام ئەو رێككەوتنەش جێبەجێ نەكرا.

پەیوەندیی نێوان هەردوولا بە بنبەست گەیشت، تەنانەت سەنگەریان لەیەكدی گرت، كاركردنی چەند حیزبێك لە رۆژئاوای كوردستان قەدەغە كران. چەندین كادیری پارتی دیموكراتی كورد لە سووریا لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی ئیدارەی خۆسەرەوە دەستگیركران.

تا هێرشی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان بارودۆخەكە بەم شێوەیە مایەوە. بەڵام ئەم هێرشە زەمینەی بۆ نزیكبوونەوەی لایەنەكانی رۆژئاوای كوردستان رەخساند.

لە 25ی تشرینی یەكەمی 2019 دا مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هەسەدە داوای دیالۆگی لە ئەنەكەسە كرد. رۆژی چواری تشرینی دووەم شاندێكی ئەنەكەسە لەگەڵ مەزڵوم عەبدی كۆبوونەوە. لە 17ی كانوونی یەكەمی 2019 دەستەی ناوخۆیی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە بەیاننامەیەكدا پشتگیریی خۆی بۆ دەستپێشخەریی هەسەدە راگەیاند و ئامادەیی خۆی نیشاندا بۆ دروستكردنی شەراكەتی راستەقینە لە نێوان بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و ئەنەكەسە. دەستەی ناوبراو رایگەیاند كە هیچ ئاستەنگێكی یاسایی لەبەردەم ئەنەكەسەدا نییە بۆ كردنەوەی نووسینگەكانیان لە رۆژئاوای كوردستان. 

بەیاننامەكە باسی لە كشاندنەوەی هەموو سكاڵاكان كرد كە دەرهەق بە سەركردەكانی ئەنەكەسە تۆماركرابوون. 

دەربارەی گیراوەكانیش كە یەكێكە لە داواكارییەكانی ئەنەكەسە، بەیاننامەكە دەڵێت: "لە فەرماندەیی هەسەدە لیستێكمان بەدەست گەیشتووە كە ناوی 10 كەس لەخۆدەگرێت. لیژنەیەكمان بۆ بەدواداچوون پێكهێناوە".

48 سەعات دوای ئەم بەیاننامەیە، ئاسایشی رۆژئاوا ئەندامێكی سەر بە ئەنەكەسەی بەناوی (سعود عیسا) ئازاد كرد. ئەنەكەسە وەڵامی بەیاننامەكەی ئیدارەی خۆسەری دایەوە و بە ئەرێنی وەسفی كرد.

ئەلیزا ماركۆس، نووسەری پەرتووكی (باوەڕی و خوێن) كە لەبارەی مێژووی بزوتنەوەی كورد لە باكووری كوردستان نووسراوە، بەیاننامەكەی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر بە "باش" وەسف دەكات و دەڵێت: "ئەگەر ساڵانێك لەمەوبەر پەیەدە و ئەنەكەسە توانیبایان رێكبكەون، زۆر گرنگ دەبوو. ئەم رێككەوتنە یارمەتیدەر دەبوو لەوەی پشتگیریی نێودەوڵەتی بەدەستبێنن، بەڵام ئەمە رووینەدا و لەسەر ئەوەش دەبێ هەردوو لایەن سەرزەنشت بكرێن".

لە ساڵانی رابردوودا، جگە لە فاكتەرە دەرەكییەكان هاوسەنگیی هێزیش كاریگەری هەبووە لەسەر رێكنەكەوتنی ئەم دوو لایەنە. لەو كاتەی پەیەدە، لەگەڵ پێكهاتە و ئەتنیكەكانی دیكەی ناوچەكە هەماهەنگیی دەكرد، ئەنەكەسەی لە هاوكێشەكە بردبووە دەرەوە.

فەهیم تاشتەكین دەڵێت: "تەڤدەم لە كاتێكی نائاساییدا بووە خاوەن هێز. ئەنەكەسە لە دەرەوەی پڕۆسەكە بەجێما، توانای خۆ نوێكردنەوەی نەما". 

سولەیمان ئۆسۆ، ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتی ئەنەكەسە و یەكێك لە ئەندامانی شاندی ئەو ئەنجوومەنە كە لەگەڵ فەرماندەیی هەسەدە كۆبوونەتەوە، بە (رووداو)ی گوت: "هەڵوێستی عەبدی بۆ ئێمە جێی دڵخۆشی بوو، بەڵام گلەییشمان هەبوو كە وەڵامی دەستپێشخەرییەكەی فەرەنسایان نەدایەوە و پێمانگوت ئەگەر وەڵامتان هەبووایە سەرێكانیێ و گرێ سپی نەدەكەوتن".

سەبارەت بە بەیاننامەكەی ئیدارەی خۆسەر، ئۆسۆ دەڵێت: "خۆشحاڵیی خۆمان دەربڕی و چاوەڕێی جێبەجێكردنی دەكەین". بەڵام گلەییشی هەیە و دەڵێت "كاتێك سعود عیسا ئازاد كرا، قسەكەرێك بەناوی ئاسایش گوتی (سعود بەكرێگیراوی توركیایە، لەپێناوی یەكڕیزی ئازادمان كرد). ئەمە لەلای ئێمە هەستێكی نەرێنی دروستكرد كە هێشتا وەكو رابردوو تۆمەت دروست دەكەن".

ئیدارەی ئەمریكی خۆشحاڵە بەم هەنگاوەی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و بەدووریش نازانرێ‌ هەر واشنتن لەپشت دەستپێشخەرییەكەی مەزڵوم عەبدی بێ، بەڵام هێشتا ئاماژەكانی رێككەوتن بەدی ناكرێن.

ئەحمەد سلێمان، ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی پێشڤەڕۆی كورد كە پارتەكەی بەشێك نییە لە سێ‌ بلۆكە كوردیەكەی رۆژئاوای كوردستان، دەڵێت: "تا ئێستا گفتوگۆكان شتێكی بەرچاویان لێ شین نەبووە. قسەیەك هەیە كە دوای سەر ساڵی نوێ بگەنە رێككەوتن. ئەنەكەسە باس لە ئامادەكردنی زەمینە دەكات، ئێمە لای خۆمانەوە نازانین ئەو زەمینەیە چییە. هێشتا ئەنەكەسە بە فەرمی وەڵامی دەستپێشخەرییەكەی نەداوەتەوە. لەناو تەڤدەم و هەسەدە دەنگی جیاواز هەیە، بەڵام مەزڵوم كۆبانی و دەوروبەرەكەی جددییەتیان پێوە دیارە".

ئەو بەرپرسەی كورد ئەگەری رێكنەكەوتن دەبەستێتەوە بە دەستێوەردانی دەرەكیەوە و دەڵێت: "رۆڵی ناوچەیی توركیا بۆ رێكنەكەوتنی كورد بەرچاو و گەورەیە". بەڵام پێیوایە هەسەدە لەژێر گوشاردایە و بەدوای رێگەی دەرباز بوون لە گوشارەكاندا دەگەڕێ‌، یەكێك لەو رێگایانەش رێككەوتنە لەگەڵ ئەنەكەسە.

ئەحمەد سلێمان نە گەشبینە و نە رەشبین و دەڵێت: "ئەگەری گەیشتن بە رێككەوتن هەیە، بەڵام ئەگەر دەرفەتی مانۆڕیان هەبێ‌، هەردوولا خۆیان لە رێككەوتن دەدزنەوە".

سەرەڕای ئەوەی هەردوولا ئامادەییان بۆ رێككەوتن دەربڕیوە، بەڵام پێناچێت بە ئاسانی بتوانن بەسەر كێشە و گرفتەكانیاندا زاڵبن. ئەلیزا ماركۆس دەڵێت: "ساڵانێكی زۆرە ئەو دوو گروپە نەیانتوانیوە رێكبكەون، دیاریش نییە ئێستا بتوانن رێكبكەون. ئەنەكەسە هەموو كاتێك رێككەوتنێكی ویستووە لەسەر دابەشكردنی دەسەڵات، ئەمەش شتێكە كە ئیدارەی خۆسەر نایەوێ‌، بەڵام بەبێ دابەشكردنی دەسەڵاتیش، ئەنەكەسە دەتوانێ بە پشتگیریكردنی حكومەتی خۆجێیی و كردنەوەی ئۆفیسی سیاسی و داڕشتنی داواكانی هێزێكی كاریگەر بێ. ئەگەر ئەنەكەسە بێتە ناو هاوپەیمانێتی حوكمڕانییەوە، ئەوە بۆ داهاتووی ناوچە كوردییەكان باشە، جا ئەمە لە رێگەی دابەشكردنی دەسەڵاتەوە بێ یان بە پشتگیری لە مەشرووعیەتی ئیدارەی ئێستا".

فەهیم تاشتەكین پێیوایە: "ئەمریكا دەخوازێت ئەكتەرانی باشوور و رۆژئاوا بەیەكەوە جوڵە بكەن. بێگومان بە تەواوەتی نازانین ئەمریكا بیر لەچی دەكاتەوە. لەوانەیە پێیوابێ گەڕانەوەی پێشمەرگەی رۆژ بۆ رۆژئاوا دەبێتە هۆی رەواندنەوەی نیگەرانییەكانی توركیا، بەڵام بۆ ئەمە زۆر درەنگ بووە".

تاشتەكین توركیا بە بەربەستی بەردەم رێككەوتنەكە دەزانێ‌ و دەشڵێت "رێككەوتنی ئەنەكەسە – تەڤدەم ئاسان نییە. مەزڵوم عەبدی بۆ پاراستنی دەستكەوتەكان جەخت لە یەكێتیی كورد دەكاتەوە. ئەنەكەسەش پێیوایە تەڤدەم بۆ شاردنەوەی شكستی خۆی بەدوای شەریكدا دەگەڕێ".