
ئاکرێ وەک شارێکی دێرین و ناوەندێکی گرنگی رۆشنبیری و کەلتووری و سەرهەڵدان، تاکە شارە لە مێژووی باشووری کوردستاندا کە بە رێکاری یاسایی و لە رێگەی ئەنجامدانی گشتپرسییەکی ساختەوە لە ساڵی 1980 تەعریب کراوە. بەڵگەفیلمی «گشتپرسیی 1980 لە ئاکرێ» بەدواداچوونێکی مێژوویی و مەیدانییە بۆ وردەکاریی ئەو پرۆسەیە کە تێیدا رژێمی بەعس توانی لە رێگەی یاسای زەویوزار و ناکۆکییە عەشایەرییەکانەوە، ئاکرێ و بەردەڕەش لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی و پارێزگای دهۆک داببڕێت و بیانخاتە سەر پارێزگای نەینەوا.
بەڵگەفیلمەکە تیشک دەخاتە سەر پێگەی ستراتیژی و ئابووریی قەزای ئاکرێ و دەشتی ناوکوڕ، کە وەک «سەبەتەی خۆراک» دەناسرێن؛ ناوچەیەک کە رووبەرە گشتییەکەی نزیکەی 740 هەزار دۆنمە و 291 هەزار دۆنمی زەویی شیاوی چاندنە، لەگەڵ بوونی دوو سەرچاوەی سەرەکیی ئاوی زێی گەورە و رووباری خازر. دوای رێککەوتننامەی 11ی ئاداری 1970 و دانانی بارەگای شۆڕش لە ئاکرێ، ژمارەیەکی زۆر لە دەرەبەگ و ئاغاکانی سەر بە رژێم ناوچەکەیان بەرەو موسڵ جێهێشت و تاوەکو نسکۆی شۆڕش لە ساڵی 1975 نەگەڕانەوە. لە ماوەی ساڵانی 1975 بۆ 1980، لەکاتێکدا ناوچەی ئۆتۆنۆمی بە قۆناخێکی بووژانەوەدا تێدەپەڕی، ئاکرێ بە مەبەست پشتگوێ خرا و بێبەش کرا لە بودجەی ئاوەدانکردنەوە و پرۆژەی گەشتیاری و پیشەسازی.
چەقی ململانێکە لە جێبەجێکردنی دوو یاسای جیاوازی چاکسازیی کشتوکاڵیدا کۆدەبێتەوە: یاسای ژمارە 117ی ساڵی 1970 کە لەسەر ئاستی عێراق جێبەجێ دەکرا و رێگەی بە خاوەن موڵکەکان دەدا هەزار دۆنم زەوییان هەبێت، لە بەرامبەردا یاسای ژمارە 90ی ساڵی 1976 کە تایبەت بوو بە ناوچەی حوکمی زاتی (ئۆتۆنۆمی) و زەویی دەرەبەگەکانی بۆ تەنیا 300 دۆنم کەم دەکردەوە و ئەوی دیکەی بەسەر جووتیاراندا دابەش دەکرد. رژێمی بەعس لە رێگەی کردنەوەی قوتابخانەی عەرەبی لە گوندەکان و دانی بەڵێن بە خاوەن موڵکە مووسڵاوییەکان و ئاغا و سەرۆک عەشیرەتەکان (لەوانە بەشێک لە عەشیرەتەکانی زێباری، هەرکی، سورچی و گۆران)، بەرژەوەندییەکی هاوبەشی دروست کرد: ئەگەر لە گشتپرسییەکەدا دەنگ بدەن بە لکاندنی ئاکرێ بە پارێزگای نەینەواوە، ئەوا یاسای ژمارە 117یان لەسەر جێبەجێ دەکرێت و رووبەرێکی زۆری زەوییەکانیان بۆ دەمێنێتەوە، تەنانەت حکومەت زیاتر لە 100 گوندی بەخشییە ئەو سەرۆک عەشیرەتانەی کە دژی بزاڤی کوردی وەستانەوە.
بەڵگەفیلمەکە لە زاری شایەتحاڵان و کارەکتەرە بەشداربووەکانەوە (لەوانە موختار، جووتیاران، یاساناسان و بەرپرسانی کشتوکاڵ) دیمەنی رۆژی گشتپرسییەکەی ساڵی 1980 دەگێڕێتەوە. سەرەڕای ئامادەبوونی عەزیز عەقراوی وەک وەزیر بۆ هاندانی خەڵک لە بەرژەوەندیی حکومەت، زۆرینەی خەڵکی هەژار و جووتیارانی ئاکرێ بە خێزانەوە دەنگیان بۆ مانەوە لەسەر پارێزگای دهۆک و هەرێمی کوردستان دا. بەڵام لە کاژێر دووی دوای نیوەڕۆ کارەبا دەبڕدرێت، سندووقەکان دەگۆڕدرێن و ساختەکارییەکی بەرنامەبۆداڕێژراو ئەنجام دەدرێت و رادەگەیێندرێت کە دەنگەکانی مووسڵ بە جیاوازیی 70 بۆ 100 دەنگ زیاتر بوون. لە ئەنجامدا، خەڵکی دەیان گوند راگوێزران بۆ کۆمەڵگە زۆرەملێکان (وەک کەلەکچی کە ئێستا 40 هەزار کەسی تێدایە) و شارەکانی موسڵ، هەولێر و تەنانەت ئێران، زەوییەکانیشیان درانە عەرەبی هاوردە. هەروەها لە رووی سیاسییەوە، ئاکرێ کە لە خولی یەکەم و دووەمی ئەنجوومەنی یاسادانانی ناوچەی ئۆتۆنۆمیدا 10 نوێنەر و سەرۆکی ئەنجوومەنی راپەڕاندنی هەبوو، لە دوای گشتپرسییەکەوە تاوەکو راپەڕینی 1991 و دامەزراندنی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی 1992، بێ نوێنەر مایەوە.
پەیامی سەرەکیی بەڵگەفیلمەکە دەرخستنی شوێنەوارە درێژخایەنەکانی سیاسەتی «پەرتکە و زاڵبە»ی رژێمی بەعسە لە رێگەی کردنەوەی دۆسیەی ناکۆکییە عەشایەرییەکان (منازعات عشائریة) لەسەر زەویوزار. هەرچەندە لە دوای راپەڕین عەرەبە هاوردەکان بە شێوەیەکی ئاشتیانە ناوچەکەیان جێهێشت، گوندەکان ئاوەدان کرانەوە، بە رێگەی حیزبی و حکومی زیاتر لە 500 کێشەی خوێنداری لەسەر زەوی چارەسەر کران و یاسای ژمارە یەکی ساڵی 2008 لە پەرلەمانی کوردستان دەرچوو، بەڵام بەهۆی تەواونەبوونی رێکارەکانی خاوەندارێتی لە سەردەمی بەعس و کارکردن بە هەردوو یاسای 90 و 117، تاوەکو ئەمڕۆش کێشەی خاوەندارێتیی زەوی لەنێوان خاوەن موڵک و جووتیاراندا بە هەڵپەسێردراوی ماوەتەوە؛ ئەمەش وادەکات جووتیارانی ئاکرێ داوای بڕیارێکی یەکلاکەرەوە لە حکومەتی هەرێمی کوردستان بکەن بۆ کۆتاییهێنان بەو میراتە ئاڵۆزەی گشتپرسییەکەی ساڵی 1980 بەجێیهێشتووە.