رووداو- هەولێر
هێشتا خەڵكێكی زۆر لە جیهاندا شتێكی ئەوتۆ دەربارەی كوردستان نازانن. هەر لەبەر ئەوەیە كە بەم دواییە سەرۆكی هەرێمی كوردستان بانگهێشتی دەیان بزنسمان و سیاسی و توێژەری زانستی و رۆژنامەنووسی لەسەرتاسەری جیهان كرد بۆ بەشداریی لە كۆنفرانسی گەنجە پێشەنگەكان. بەشداران پێنج رۆژیان بەسەربرد بە گەشتكردن بەنێو كوردستان و چاوپێكەوتن لەگەڵ چەندین بەرپرسی باڵای كورد.
د.بیاتی یندمان، جێگری سەرۆكی پردی جیهانی، ئەو رێكخراوەی ئەركی بەڕێوەبردنی كۆنفرانسەكەی لەئەستۆ بوو، گوتی ''دەمانویست بێین بۆ كوردستان، لەبەر ئەوەی سەرنجی خەڵكی بەتوانا رادەكێشێ. داوای شوێنێكی باشمان كرد، هەموو كەسێك پێیدەگوتین دەبێت بڕۆنە هەولێر. دەترسام لەوەی بێمە عێراق، بەڵام پاش ئەوەی لێكۆڵینەوەمان لەسەر ناوچەكە كرد بۆمان دەركەوت ئێرە جیاوازە و باشترین شوێنە بۆ ئێمە.''
زۆر لەو بەشدارانەی كە گەیشتنە كوردستان لەسەرەتاوە زانیارییەكی زۆر كەمیان لەسەری هەبوو، بەڵام لە دوا رۆژەكانی كۆنفرانسەكەدا لەبارەی توێژینەوەكانیان لەسەر داهاتووی كوردستان قسەیان كرد.
یەكێك لە بەشدارەكان بە گەشبینیەوە گوتی "رەنگە دەوڵەتی داهاتووی كوردی لەناو یەكێتی ئەوروپا خۆی ببینێتەوە". د.جۆهانس ڤۆگێڵ، كە پارێزەرێكی ئەڵمانی بوو، دانی بەوەدا نا كە ئەو كوردستان بە پرسیاری زۆرترەوە بەجێدەهێڵێ لە بری وەڵام. گوتیشی "چەند رۆژێكی كەم بەس نییە بۆ لێكۆڵینەوە لەسەر سیاسەتی ئاڵۆزی كوردستان".
دوا كۆبوونەوەی گرووپەكە مەراسیمێك بوو لە كونسڵگەریی ئەڵمانیا، بۆ گفتوگۆكردن لەسەر هەندێك لەو ئاستەنگە سەرەكیانەی رووبەڕووی هەرێمەكە دەبنەوە. قوباد تاڵەبانی كە لە كابینەی داهاتوودا دەبێتە جێگری سەرۆك وەزیران، رووبەڕووی كۆمەڵە كەسێكی بەتوانا بووەوە كە داوای وەڵامی كۆنكرێتییان دەكرد لەسەر بابەتەكانی شێواندنی كۆئەندامی زاوزێی مێیینە و نەوت و سەربەخۆیی.
ئۆزجان موتلو، ئەندامی پەرلەمانی ئەڵمانیا لەسەر پارتی سەوز، زۆر گەشبین نەبوو بە گەنجە سیاسییەكان. ئۆزجان گوتی "بەغدا داوای یاسایی لەسەر توركیا تۆمار كردووە بەهۆی رێگەپێدانی بە فرۆشتنی نەوتی كوردستان. رەنگە كوردستان پارەكەی لە توركیا وەرنەگرێ بەهۆی ئەو كێشەیەوە.
پرسیاری من ئەوەیە: ئەگەر هیچ پارەیەك لە داهاتی نەوت و غازەوە نەبێت و بەغدا داوای یاسایی لەسەر هەر وڵاتێك تۆمار بكات كە مامەڵەتان لەگەڵ دەكات، ئایا ئەم وێنەیە هێشتا وێنەیەكی گەشبینە؟ ئەگەر نەتوانن مووچەی فەرمانبەرەكانتان دابین بكەن، چۆن دەتوانن بەردەوام بن؟".
قوباد تاڵەبانی وەڵامی دایەوە و گوتی "ئێوە بەهەمان ئەو ئاستەنگانەدا رۆیشتوون كە ئێمە پێیدا دەڕۆین كاتێك تەماشای رۆژە تاریكەكان دەكەی، ئەو گەشبینیەمانە كە هانمان دەدات بەسەر ئەو ئاستەنگانەدا زاڵ بین. ئێمە خەڵكێكی زۆر كۆڵنەدەر و پێداگرین".
قوباد تاڵەبانی سەبارەت بە رێپێدانی توركیا بە فرۆشتنی نەوتی كوردستان گوتی "پەیوەندییەكی ستراتیژیمان لەگەڵ توركیا هەیە. توركیا وڵاتێكە بڕیاری لەناكاو نادات، بەتایبەت شتێكی ستراتیژی وەك گواستنەوەی نەوتی كوردستان بەبێ رەزامەندی بەغدا. ساڵانێكی زۆر فشارمان خستە سەریان.
ژمارەیەكی زۆر پارێزەر لە هەموو لایەكی گفتوگۆكان هەبوون، هەموو گۆشەو لایەنێكی یاسایی ئەوەی ئەمڕۆ دەیكەین لەگەڵ توركیا گفتوگۆی لەسەر كراوە". گوتیشی "عێراق دەتوانێ هەموو سەرچاوەكانی بەفیڕۆ بدات لە گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی لەدژی توركیا، بەڵام هەوڵێكی بێهوودە دەبێت".
تاڵەبانی لەبارەی بێ مووچەیی خەڵكی كوردستان نموونەی ساڵانی نەوەتەكانی هێنایەوە و گوتی "لە سەرەتای نەوەتەكاندا، نزیكەی ساڵێك خەڵك بێ مووچە كاریان كرد. بەهۆی كۆڵنەدەریی خەڵكەكە توانیمان بەسەر گرفتەكەدا زاڵ بین، ئێستاش كۆمپانیاكان هاتوونەتە پێش و قەرزیان داوە بە حكومەت".
قوباد تاڵەبانی باسی ئایندەی دەوڵەتی عێراقی كرد و گوتی "رۆژانی دەسەڵاتی ناوەندی لە عێراق بەسەرچووە. تەواو بوو. فیدراڵیەت تەنیا چارەسەرە بۆ كێشەكانی عێراق، جا دوو حكومەت بێت یان پێنج حكومەت یان هەژدە حكومەتی فیدراڵی بێ". گوتیشی "داهاتووی عێراق نادیارە. بە بۆچوونی خۆم: ئەگەر شتەكان بەم شێوەیە بڕوات دڵنیانیم لەوەی وڵاتێك بەناوی عێراق بمێنێ لە چەند ساڵێكی كەمی داهاتوودا".
یەكێكی دیكە لە بەشداربووان پرسیاری كرد كە ئایا كوردستان ریفراندۆم دەكات بۆ بڕیاردانی سەربەخۆیی؟
قوباد تاڵەبانی گوتی "بەدڵنیاییەوە هەموو ئامادەكارییەكمان هەیە بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم. كاتێك حكومەتی عێراق بودجەی هەرێمی كوردستانی بڕی، واتە بڕینی مووچەی فەرمانبەرانی حكومەتی عێراق، چونكە فەرمانبەرانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەشێكن لە حكومەتی عێراق".
بڕیاری بڕینی مووچەی فەرمانبەران لەلایەن نووری مالیكی، سەرۆك وەزیرانی عێراق بووە بەبێ گەڕانەوە بۆ كابینەكەی. قوباد تاڵەبانی دەڵێت "ئەوە پەیامێكی بەخەبەرهێنەر بوو بۆ ئێمە.. چیدی ناتوانین پشت بە نیازپاكی بەغدا ببەستین، لەبەرئەوەی روون و ئاشكرایە، دەرناكەوێت ئەوان هیچ شتێكیان بۆ ئێمە جێهێشتبێت. بۆیە ئێمە مافی خۆمانە ریفراندۆم بكەین، بەڵام ئەوەش دەزانین كە ئێمە لە دوورگەیەكدا نین، لە ناوچەیەكی پڕ كێشەداین و هەنگاوێكی لەو جۆرە پێویستی بە هەماهەنگی هەیە لەگەڵ یەكێك یان زیاتر لە دراوسێكانمان".
قوباد تاڵەبانی درێژەی دەداتێ و دەڵێت "ئەوەندەی من بزانم هێشتا گفتوگۆیەكی لەو جۆرەمان لەگەڵ هیچ كەس نەكردووە، بەڵام لە ناوخۆ تاوتوێمان كردووە. هەروەها ئەوە شتێكە رەنگە بیخەینە بەردەم بەغدا: پێیان بڵێین لەوە دەچێت نەتانەوێ ئێمە بەشێك بین لە وڵاتەكەتان، ئەگەر ئێمەتان ناوێت، ئیدی بۆچی شەڕی میدیا دەكەن؟ با پێكەوە دانیشین و بەشێوەیەكی شارستانیانە یەكدی تەڵاق بدەین".
قوباد تاڵەبانی تاوەكو دەهات زیاتر سەرنجی ئامادەبووانی رادەكێشا "سەربەخۆیی كوردستان كۆتایی دنیا نییە. ژیان بەردەوام دەبێت. كاتێك كۆسۆڤۆ سەربەخۆیی بەدەستهێنا، ئیدارەی ئەمریكا زۆر دژی بوو. زۆر لێدوانی ئاشكرایان دا لە دژی. بەڵام پاش ئەوەی كۆسۆڤۆ سەربەخۆیی راگەیاند، ئێستا ئەوە ئەمریكایە كە داوا لە وڵاتانی دەوروبەری دەكات دانی پێدابنێن. رەنگە هیواش بۆ كوردستان هەبێت".
بەو وەڵامانە، سیاسەتمەدارە كوردە گەنجەكە هەستی ئامادەبووانی دزی. هەموویان سەرسام بوون بە راستگۆیی و لەهجە نەرمە بەریتانیەكەی، هەموو 53 بەشداربووە پێشەنگەكە بەڕیز خۆیان پێناساند و بزنسكارتیان لەگەڵ گۆڕییەوە. هیچ كام لە بەشداران كاتێك كۆنفرانسەكەیان جێهێشت وێنەیەكی تێروتەسەلیان لەبارەی كوردستان نەبوو، بەڵام رەنگە ئێستا ئەو گەنجە پێشەنگانە كوردستان لەسەر نەخشە ببینن.
