.jpeg&w=3840&q=75)
رووداو دیجیتاڵ
نووسینی: جەیمس دورسۆ
سەردانی عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لەم هەفتەیەدا بۆ واشنتن، دەرفەتێکە بۆ رێکخستنەوەی پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و عێراق. زۆرجار باسەکانی عێراق لە واشنتن تەنیا لە روانگەی ململانێ، تیرۆر یان کێبڕکێ لەگەڵ ئێران دەبیندرێن، ئەو پرسانە جێگەی بایەخن بۆ واشنتن، بەڵام تەواوی مەودای پەیوەندییەکە پێناسە ناکەن.
هەم عێراق و هەم ئەمریکا دەرفەتیان هەیە بۆ بونیاتنانی هاوبەشییەکی کرداری لە پەیوەندییەکاندا، بە جۆرێک کە جەخت لەسەر گەشەپێدانی ئابووری، ئاسایشی وزە و سەقامگیریی ناوچەیی دەکاتەوە. پەیوەندییەکە بەو راستییە دەستپێدەکات: هەردوولا هێشتا پێویستیان بە یەکدییە.
بۆ عێراق، ئەمریکا بە هاوبەشێکی ئەمنیی گرنگ، سەرچاوەی وەبەرهێنان و تەکنەلۆجیا، و زلهێزێکی سەرەکیی دەمێنێتەوە، چونکە سیاسەتەکانی کاریگەرییان لەسەر بژاردە ئابووری و دیپلۆماسییەکانی بەغدا هەیە. بۆ ئەمریکا، عێراق لەڕووی ستراتیجییەوە گرنگە، شوێنەکەی، سەرچاوەکانی وزە، رۆڵی لە بازرگانیی ناوچەیی و بەردەوامیی گرنگییەکەی لە رێگریکردن لە دووبارە سەرهەڵدانەوەی داعش.
لە هەمان کاتدا، دەبێت هەردوو حکومەت مامەڵە لەگەڵ راستییە سیاسییە سەختەکاندا بکەن. عێراق هەوڵ دەدات پەیوەندییەکەی لەگەڵ واشنتن بپارێزێت و خۆی لە تێوەگلان لە ململانێکانی نێوان ئێران و ئەمریکا - ئیسرائیل بەدوور بگرێت. ئەمریکا هەوڵ دەدات پاڵپشتیی سەقامگیریی عێراق بکات و لە هەمان کاتدا هەژموونی ئەو هێزانە سنووردار بکات لەگەڵ ئێران هاوتەریبن. ئەم ئامانجانە هەمیشە لە ململانێدا نین، بەڵام پێویستیان بە بەڕێوەبردنی وردە.
گرنگترین بەرژەوەندیی هاوبەش، ئاسایشە. هەرچەندە داعش چیدیکە کۆنتڕۆڵی ناوچەی فراوان ناکات، بەڵام کۆتایی نەهاتووە؛ شانە نووستووەکانی لە بەشێک لە عێراق و سووریا چالاکنو هەردوو حکومەت تێدەگەن بەردەوامیی ئاڵوگۆڕی زانیاریی هەواڵگری، مەشق و راهێنان و پاڵپشتیی لەلایەن ئەمریکاوە بۆ عێراق گرنگە، ئێستا حکومەتی عێراق جەخت لە هاوبەشی ئەمنی دەکاتەوە، ئامانجەکە بەهێزکردنی دامەزراوەکانی عێراقە تاوەکو بتوانن بە شێوەیەکی سەربەخۆ ئاسایش دابین بکەن ،ئەمەش ئامانجێکە واشنتن پێشوازی لێ دەکات.
کێشەیەکی دیکەی هەستیار پاراستنی سەروەرییە، عێراق زۆرجار هەوڵدەدات هاوسەنگی بپارێزێ لە ململانێ ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا ،زۆربەی عێراقییەکان، بێ گوێدانە لایەنگریی سیاسی، نایانەوێت عێراق ببێتە گۆڕەپانی ململانێکانیان، عەلی زەیدی پێدەچێت جەخت لەوە بکاتەوە عێراق هەوڵی پەیوەندیی بونیاتنەر لەگەڵ هەموو هاوبەشە سەرەکییەکان دەدات و لە هەمان کاتدا 'ئازادیی بڕیاردانی' لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی عێراق دەپارێزێت.
ئەم خواستەی عێراق بۆ سەروەری دژایەتیکردنی ئەمریکا نییە، عێراقێکی خاوەن سەروەری و سەقامگیر یەکێکە لە ئامانجەکانی ئەمریکا لە 20 ساڵی رابردوودا،رێزگرتن لە سەربەخۆیی عێراق و لە هەمان کاتدا پاراستنی هاوکارییەکی بەهێز، دەتوانێت پەیوەندییەکە بەهێزتر بکات.
رەنگە لە کۆتاییدا کێشە ئابوورییەکان لە نیگەرانییە ئەمنییەکان گرنگتر بن، عێراق خاوەنی سەرچاوەی سروشتیی زۆرە ؛ دانیشتووانی گەنجن بەڵام بەردەوام رووبەڕووی ئاڵنگاری دەبێتەوە، لەوانە کەمیی کارەبا، خراپی ژێرخان، بێکاریی زۆر و کەمبوونەوەی وەبەرهێنان لە کەرتە سەرەکییەکاندا.
ئەم ئاڵنگارییانە دەرفەت بۆ هاوکاریی سوودبەخشی هاوبەش دروست دەکەن. کۆمپانیا ئەمریکییەکان خاوەنی شارەزایین لە بەرهەمهێنانی وزە، بەرهەمهێنانی کارەبا، نوێکردنەوەی تۆڕەکانی کارەبا، ژێرخانی دیجیتاڵی، لۆجستی و تەکنەلۆجیا. عێراق پێویستی بە هاوبەشە بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گۆڕینی ئابوورییە کرێخۆرەکەی کە لەسەر بنەمای سەرچاوە سروشتییەکانە، بۆ دابینکەرێکی خزمەتگوزارییەکان، تەکنەلۆجیا و کاڵا پیشەسازییە پێشکەوتووەکان.
وزە بە تایبەتی گرنگی هەیە لە سەردانەکەدا، سەرەڕای ئەوەی بەرهەمهێنەرێکی سەرەکیی نەوتە، عێراق هێشتا کێشەی کەمیی کارەبای هەیە و گاز لە ئێران هاوردە دەکات، زیادکردنی بەرهەمهێنانی گازی سروشتی ، کەمکردنەوەی سووتاندنی گاز، نوێکردنەوەی تۆڕی کارەبا و زیادکردنی توانای بەرهەمهێنان، ئابووریی عێراق بەهێز دەکات و لە هەمان کاتدا ئاسایشی وزەی باشتر دەکات.
لەو خاڵەدا بەرژەوەندییەکانی بەغدا و واشنتن لە یەکدی نزیک دەبنەوە. عێراق سەربەخۆیی وزەی زیاتری دەوێت. ئەمریکا دەیەوێت عێراق بەرامبەر گوشارە دەرەکییەکان و پچڕانی دابینکردنی وزە بەهێزتر بێت. وەبەرهێنان و هاوبەشیی تەکنەلۆجیا دەتوانن یارمەتیدەر بن لە بەدیهێنانی ئەو ئامانجانەدا.
پەیوەندییەکانی عێراق لە ناوچەکدا، بوارێکی دیکەی بەهێز بۆ هاوکاری پێشکەش دەکەن. عێراق ئێستا دەیەوێت ببێتە ناوەندێکی گواستنەوە و بازرگانی کە کەنداو، تورکیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی فراوانتر بەیەکەوە ببەستێتەوە، پڕۆژەکانی ژێرخان کە بەندەر، هێڵی ئاسن، رێگەوبان و ناوچە پیشەسازییەکان بەیەکەوە دەبەستنەوە، دەتوانن عێراق بگۆڕن بۆ رێڕەوێکی بازرگانیی سەرەکی.
گەشەپێدانێکی لەو شێوەیە نەک تەنیا سوودی بۆ عێراق دەبێت، بەڵکو بۆ سەقامگیریی ناوچەییش گرنگە، ئەو وڵاتانەی لە رێگەی بازرگانی و وەبەرهێنانەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە، بە شێوەیەکی گشتی هاندەری بەهێزتریان هەیە بۆ پاراستنی پەیوەندییە ئاشتییانەی نێوانیان، عێراقێکی خۆشگوزەران لە بازرگانیی ناوچەییدا رۆڵی هەبێ، دەبێتە سەرچاوەی سەقامگیری.
لەگەڵ ئەوەشدا، هیچ باسێکی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق ناتوانێت خۆی لە پرسی ئێران بەدوور بگرێت، ئەمە وەک هەستیارترین بابەت دەمێنێتەوە پێدەچێت لە کاتی هەر کۆبوونەوەیەکی نێوان عەلی زەیدی و ترەمپ دا باس بکرێت.
ئەمریکا نیگەرانە لە هەژموونی گروپە چەکدارەکان و رۆڵی ئێران لە عێراق، ئەوان سەرچاوەکانی عێراق بەکاردێنن، بەرپرسانی ئەمریکا بەردەوامن لە گوشارخستنە سەر بەغدا بۆ بەهێزکردنی کۆنتڕۆڵی دەوڵەت بەسەر چەکی دەستی ئەو گرووپانە، پاراستنی ئەمریکییەکان لە عێراق لە هەر هێرشێک.
لەگەڵ ئەوەشدا حکومەتی عێراق و سەرکردەکانی ئەو وڵاتە، زۆر جار تووشی کۆمەڵێک کۆسپ دەبنەوە لەوبارەوە، عێراق خاوەنی سنوورێکی درێژە لەگەڵ ئێران، پەیوەندییە ئابوورییە فراوانەکانی لەگەڵ دراوسێکەی دەپارێزێت و دەبێت مامەڵە لەگەڵ دیمەنێکی سیاسیی نێوخۆیی ئاڵۆزدا بکات، ئەو سیاسەتانەی لە واشنتنەوە بە سادە دەردەکەون، دەتوانن لێکەوتەی ئاڵۆزیان لە نێوخۆی عێراقدا هەبێت.
ئاڵنگارییەکە بۆ هەردوولا ئەوەیە خۆیان بەدوور بگرن لە گۆڕینی هەموو بابەتێک بۆ تاقیکردنەوەی دڵسۆزی، عێراق نایەوێت لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا یەکێکیان هەڵبژێرێت، بەڵکو هەوڵی پەیوەندیی بەرهەمدار لەگەڵ هەردوولا دەدات لە کاتێکدا بەرژەوەندییەکانی خۆی دەپارێزێت.
سەرکەوتووترین دەرەنجامی سەردانەکەی عەلی زەیدی لە کردار و جێبەجێکردنیییەتی نەک تەنیا باسکردنی ئەو پرسانە، لەجیاتی رێککەوتنی گشتگیر ، سەرکەوتن ئەوکاتە بەدی دێ پێشکەوتن هەبێ لە بەرژەوەندییە هاوبەش لە کارتی جیاوازدا.
عێراق چیدیکە وڵاتەکەی 20 ساڵ لەمەوبەر نییە، پێویستە سیاسەتی ئەمریکا رەنگدانەوەی ئەو راستییە بێت، بە هەمان شێوە، بەرپرسانی عێراق لە سەروویانەوە عەلی زەیدی عێراق دەرفەتێکیان هەیە بۆ سەلماندنی ئەوەی عێراقێکی خاوەن سەروەری دەتوانێت هەم ئەکتەرێکی ناوچەیی سەربەخۆ بێت و هەم هاوبەشێکی باوەڕپێکراوی ئەمریکا بێت.
