Esra Güzel
“Ona acı ve keskin ilaçlar sürülmeseydi, tamamen işe yaramaz ve pis pis kokardı. İnsan da tabaklanmamış deri gibidir... Sen ona bol bol acı ve keskin ilaçları sür de; o, güzelleşip, temizleşip, kıymetlensin.”
— Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, (Mevlânâ, 2007, Cilt 4, Beyit 103-105)
Algofobi, acıya yakalanmadan önce onun korkusuna yakalanmaktır. Kelime Yunancada “acı” anlamına gelen algos ile “korku” anlamına gelen phobos’un birleşiminden oluşur.
Byung-Chul Han’ın Palyatif Toplum kitabında işlediği bu kavram, acıya yönelik toplumsal bir korkuyu anlatır; bu yazıda ise onu bağ, hakikat ve spiritüel eşik üzerinden okumaya çalışacağım.
‘Acı çekme korkusu’ ruhumuzun derinliklerine işlerken günümüzde toplumun her zerresine bulaşmış durumdadır. Acı çekmek bağ kurmak demektir. Bu da yaşamda olduğumuza dair bir yaşam belirtisidir. Bağlar varsa her şey gerçektir. Ayrılıklar acı vermiyorsa ne sevmiş ne de yaşamışız demektir. Acı veren her şey hakikattir. Acı verici her türlü bağı reddeden kişi yoksun, düşmüş, dünyadaki varlığını sadece nefes almak üzere kuran, düşünmeyen bir varlıktır.
Günümüzde bize acı verecek her türlü bağdan ve durumdan kaçıyoruz. Gözlerimizi gerçekliğe kapatıp kendimizi iyileştirmeye, iyiyi olumlamaya çalışıyoruz. Medya yoluyla zorla empoze edilen “kendimizin daha iyi versiyonu” oyununu oynuyoruz. Elbette terapi ya da yoga başlı başına bir kaçış değil; terapi çoğu zaman acıyla yüzleşmenin en cesur yollarından biri. Sorun, bunların bir endüstriye dönüştüğü yerde başlıyor: acıyı anlamlandırmak yerine hızla dindirmeyi, teselli ve konfor vaat etmeyi satan bir pazara.
Astroloji gibi her şeyi yıldızlara yazıp bizi kendimizi sorgulamaktan kurtaran pratikler de aynı vaatle çalışıyor. Bizi düşündürmeyecek, yeni biri ve şeyle bağ kurmaya zorlamayacak, eleştirmeyecek, çünkü eleştirinin olduğu yerde değişim vardır, dönüştürmeyecek şeylerde kendimizi arıyoruz. Bu arayış bizi kolektif bilinçten bireysel bilince sürüklüyor, narsisizm ve egoizmin kapılarını aralıyor. Oysa acı çekilen yerde düşünme, değişim ve reform vardır.
Kastettiğim zulüm ya da kaçınılabilir her türlü ıstırap değil; bir bağın, bir sevginin, bir hakikatin bedeli olan acı. Bireysel düşünme, kendine dönme, kaçışa dönüşen spiritüel dünya ve iç yolculukların bir insanlık hakkı olduğu fikri ilk olarak Amerika’da güçlendi, ardından Avrupa’ya ve bağların değerli ve her şeyden öncelikli olduğuna kuvvetli bir inancın olduğu Ortadoğu’ya yayıldı. Yalnızlık bir zamanlar daha çok Batı dünyasına özgü bir duyguyken bugün gündelik hayatımızın her alanına ve ruhumuzun her bir zerresine sızmış durumda.
Acı çekme korkusu bizi sessizliğe de sürüklüyor ve bunun siyasi bir yüzü var. İş yerinde gördüğümüz haksızlığa, okulda ya da mahallede tanık olduğumuz adaletsizliğe “bana dokunmaya yılan bin yaşasın” diyoruz. Çünkü itiraz etmek düşünmeyi, düşünmek de bedel ödemeyi getirir; üstelik bu bedel domino taşı gibi başkalarına da sıçrayabilir. Bize fısıldanan öğüt hep aynı: Her şeyi olduğu gibi kabul et, acı çekmemek için orta yolu bul. Oysa orta yol, delik bir kovaya su doldurmaya benzer; ne kadar doldurursan doldur asla dolmaz. Yani sus, böylece mutlu olacaksın.
İnsanlar mutluluk bağımlısıdır. Yeni bir yıl başlarken, doğum günlerinde, Newroz’da, Hıdırellez’de ve birçok ritüelde bize duygularımızı ve isteklerimizi söylememiz ve bunu dilememiz söylenir. Mutlu olmak için dua ederiz. Kötü hiçbir şeye yer yok. Kapılarımız yeni bir kişiye açık değil, eğer açarsak özümüz ortaya çıkacak ve bu bize acı verecek. Konfor alanı, hepimize daima iyilik ve mutluluk hissi veriyor. Bundan yola çıkarak yaşayan ölüler gibi birbirimizin yanından gelip geçtiğimizi söylemek mümkündür.
Derinleşmeye ve hissetme korkusu ile sürekli yenilik ve bu yenilikle de dopamin duygumuzun tatmin olmasını talep ediyoruz. Yeni çıkan bir kitap, bir film, bir dizi, bir sergi… Hepsinin ömrü bir hafta. Durup düşünmeye ve merak etmeye zamanımız yok. Çok acelemiz var ve sınırlarımızı aşmak tamamen yasak. İzin verilirse acı çekmek zorunda kalacağız. Her şey tek düze ve sıradan. Oysa yaşamak, acıdan kaçılan bir yer değil, acının içinden geçilince açılan yeni bir kapıdır. Bilmiyorum, acının tadı belki de başka bir dünyanın ihtimalinde saklıdır…
Referans
Han, B.-C. (2022). Palyatif toplum: Günümüzde acı (H. Barışcan, Trans.). Metis Yayınları. (Original work published 2020)
(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir)



