Li zanîngehên Bakurê Kurdistanê çend xwendekaran beşa Kurdî hilbijart?

Hewlêr (Rûdaw) - Li gorî lêkolîneke Rûdawê, îsal li 6 zanîngehên Bakurê Kurdistanê 448 xwendekar li beşa Ziman û Edebiyata Kurdî ya di qonaxên cuda yên lîsans, master û doktorayê de bi cih bûne.

Mamosteyê Beşa Kurdî yê Zanîngeha Mûşê Dr. Nevzat Emînoglu ji Rûdawê re ragihand ku îsal ji ber pêvajoya çareseriyê û avhewaya nerm a siyasî daxwaza xwendekaran a li ser beşên Kurdî zêde bûye.

Mamosteyê Beşa Kurdî ya Zanîngeha Mêrdînê Kenanê Nado jî ji Rûdawê re got ku ya girîng ew e hikûmet di warê ziman de pêngavên şênber biavêje û çavê xwendekarên beşên Kurdî jî li van gavan e.

Serdema 2026-2027an a xwendinê ji 21ê vê mehê û pê ve li zanîngehên Tirkiye û Bakurê Kurdistanê dest pê dike. Xwendekaran êdî beşên xwe hilbijartine û li benda wê rojê ne.

Çavê Kurdan û xemxwirên Kurdî li beşa Ziman û Edebiyata Kurdî bû ka îsal çend xwendekaran ew beş hilbijartine û lê bi cih bûne.

Niha li 6 zanîngehên Bakurê Kurdistanê yên Mêrdîn, Mûş, Amed, Çewlîg, Dêrsim û Wanê perwerdeya Kurdî bi zaravayên Kurmancî û Kirmanckî tê dayîn.

Ev perwerde di warê akademîk û di qonaxên lîsans, mastera bi tez û bê tez û doktorayê de ye. Kesên ku li van beşan bi cih dibin û temam dikin dibin mamoste.

Tora Medyayî ya Rûdawê bi serok û berpirsên beşên Kurdî yên wan her 6 zanîngehan re axivî û amarên îsal ên xwendekarên ku li wan beşan bi cih bûne berhev kirin.

Li gorî amaran, îsal daxwazeke zêde li ser beşên Kurdî yên zanîngehan hebûye û bi giştî 448 kes di qonaxên lîsans, master û doktorayê de bi cih bûne. Hema bêje hemû kontenjanên ku ji bo beşên Kurdî hatibûn veqetandin tije bûne.

Xwendekar beşên Kurdî bi hez û kelecaneke zêde hildibijêrin lê ya girîng ew e ku bên tayînkirin.

Mamosteyê Ziman û Edebiyata Kurdî yê Zanîngeha Mûşê Dr. Nevzat Emînoglu li ser pêvajoya xwendina Kurdî ya li zanîngehan ji Rûdawê re axivî û got ku îsal ji ber pêvajoya çareseriyê û avhewaya nerm a siyasî daxwaza xwendekaran a li ser beşên Kurdî zêde bûye.

Emînoglu tekez kir, ji bo ku moral û motîvasyona xwendekarên ku ev beş hilbijartine bilind be û berdewamiyê pê bidin, girîng e ku Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê jî li gorî avhewaya heyî hejmareke zêdetir a mamosteyan tayîn bike.

Mamosteyê Beşa Ziman û Edebiyata Kurdî yê Zanîngeha Mûşê bi bîr xist ku Wezareta Perwerdeyê di salên dawî de herî zêde 4 heta 5 mamosteyan, carinan jî 2 mamosteyan tayîn dike.

Wî tekez kir ku ev yek jî bandoreke neyînî li xwendekarên ku beş hilbijartine dike.

Mamosteyê Beşa Ziman û Edebiyata Kurdî ya Zanîngeha Mêrdînê Kenanê Nado jî ji Rûdawê re diyar kir ku her çi qas her sal kontenjanên beşên lîsansê yên zanîngeha wan tijî dibin jî xwendekarên ku bi cih dibin zêde berdewam nakin.

Kenanê Nado got:

“Mixabin sedema vê jî tayînnekirina+ wan e.

Ji ber ku mamosteyên Kurdî gelekî kêm tên tayînkirin. Ev jî wiha dike ku xwendekarên lîsansê kêm bibin."

Kenanê Nado tekez kir ku tevî pêvajoya çareseriyê ya girîng ew e hikûmet di warê ziman de pêngavên şênber biavêje û got ku çavê xwendekarên beşên Kurdî jî li van gavan e û dixwazin Wezareta Perwerdeyê hejmara tayînkirina mamosteyên Kurdî zêdetir bike.

Zanîngeha Mêrdînê

Li gorî amaran, li Beşa Ziman û Edebiyata Kurdî ya Zanîngeha Artukluyê ya Mêrdînê ku wekî keleha pêgihandina mamosteyên Kurdî tê naskirin û cara yekem di demsala 2011-2012an de dest bi wergirtina xwendekarên Kurdî kir, îsal 35 kes li beşa lîsansê bi cih bûne.

Zanîngeha Mêrdînê ji bilî lîsansê xwendekaran bi tez û bê tez ji bo masterê jî werdigire.

Îsal 44 kes li mastera bi tez û 129 kes jî ji bo mastera bê tez a Kurdî wergirtine.

Her wiha 11 kes jî ji bo doktorayê wergirtine û bi vî rengî di lîsans, master û doktorayê de ti kontenjan vala nemane û xwendekaran hemû tijî kirine.

Zanîngeha Mûşê

Yek ji zanîngehên din ên girîng ku mamosteyên Kurdî pê digihîne Zanîngeha Alparslanê ya Mûşê ye û salekê piştî Mêrdînê dest bi wergirtina xwendekarên Kurdî kir.

Li gorî amarên ku Rûdawê ji wê zanîngehê wergirtine, îsal zanîngehê 31 kontenjan ji bo lîsansa Kurdî veqetandibûn û her 31 kontenjan ji aliyê xwendekaran ve hatine hilbijartin.

Zanîngehê her wiha 4 xwendekar jî di beşa mastera bi tez a Kurdî de wergirtine.

Zanîngeha Amedê

Tevî ku cara yekem sala 2024an dest bi wergirtina xwendekarên Kurdî kir û zanîngeheke nû ye, îsal daxwazeke zêde li ser Beşa Ziman û Edebiyata Kurdî ya Zanîngeha Dîcleyê ya Amedê jî hebû.

Serokê wê beşê Doç. Dr. Zulkuf Ergun ji Rûdawê re eşkere kir ku îsal wan 25 kontenjan ji bo beşa Kurdî diyar kiribûn û xwendekaran her 25 kontenjan jî hilbijartine.

8 xwendekar li beşa mastera bi tez a Kurdî ya vê zanîngehê bi cih bûne.

Zanîngeha Amedê her wiha 6 kursî jî ji bo doktorayê diyar kiribûn û her 6 kursî jî tijî bûne.

Zanîngeha Çewlîgê

Zanîngeha Çewlîgê ya Bakurê Kurdistanê jî yek ji zanîngehên din ên Bakurê Kurdistanê ye ku hem bi zaravayê Kurmancî hem jî bi zaravayê Kirmanckî (Zazakî) perwerdeya akademîk a Kurdî dide.

Serokê Beşa Ziman û Edebiyata Kurdî (Kurmancî) ya Zanîngeha Çewlîgê Mamoste Zafer Açar ji Rûdawê re ragihand ku îsal wan 35 kontenjan ji bo beşa Kurdî (Kurmancî) diyar kiribûn û 26 xwendekaran ew beş hilbijartine û bi cih bûne.

Wî da zanîn ku 9 kontenjanên wan vala mane û ew bi hêvî ne di çend rojên pêş de ew valahî jî bên dagirtin.

Li vê zanîngehê di mastera bi tez a Kurmancî de jî 2 xwendekar û di doktorayê de jî xwendekarek hatine wergirtin.

Li Beşa Ziman û Edebiyata Zazakî ya wê zanîngehê jî 36 xwendekar û li mastera bi tez a Zazakî jî 12 xwendekar bi cih bûne.

Zanîngeha Dêrsimê

Zanîngeha Munzûrê ya Dêrsimê jî di warê zaravayê Kirmanckî yê Kurdî de ji sala 2012an ve perwerdeya Kurdî dide û mamosteyên Kurdî pê digihîne.

Serokê Beşa Ziman û Edebiyata Kirmanckî ya Zanîngeha Munzurê ji Rûdawê re got ku îsal wan 30 kontenjan ji bo vê beşê diyar kiribûn û 28 kes lê bi cih bûne û tenê 2 kontenjanên wan vala mane.

Zanîngeha Wanê

Li Zanîngeha Wanê ya Bakurê Kurdistanê beşa lîsansê ya Ziman û Edebiyata Kurdî nîne lê ev zanîngeh jî ji sala 2012an ve di bin banê Enstîtuya Zimanên Zindî/Ziman û Edebiyata Kurdî di warê masterê de perwerdeya akademîk bi zaravayê Kurmancî dide. Mamosteyê vê beşê Prof. Dr. Nesîm Sonmez ji Rûdawê re da zanîn ku wan îsal di mastera bi tez de 10 xwendekar û di mastera bê tez de jî 30 xwendekar û bi giştî 40 xwendekar wergirtine.

Amarên Xwendekarên Beşên Kurdî yên li Zanîngehên Bakurê Kurdistanê (2026-2027)

-          Zanîngeha Mêrdînê:
Kurmancî
Lîsans: 35 kes
Mastera bi tez: 44 kes
Mastera bê tez: 129 kes
Doktora: 11 kes

-          Zanîngeha Mûşê:
Kurmancî
Lîsans: 31 kes
Mastera bi tez: 4 kes

-          Zanîngeha Amedê:
Kurmancî
Lîsans: 25 kes
Mastera bi tez: 8 kes
Doktora: 6 kes

-          Zanîngeha Çewlîgê:
Kurmancî
Lîsans: 26 kes (9 kontenjan vala ne)
Mastera bi tez: 12 kes (Li gorî daxuyaniyê 2 kes in)
Doktora: Kesek
Zazakî (Kirmanckî)
Lîsans: 36 kes
Mastera bi tez: 12 kes

-          Zanîngeha Dêrsimê:
Zazakî (Kirmanckî)
Lîsans: 28 kes (2 kontenjan vala ne)

-          Zanîngeha Wanê:
Kurmancî
Mastera bi tez: 10 kes
Mastera bê tez: 30 kes