HEVPEYVÎN - Hozan Dîno: Dema ez ji balafirê daketim, min hest kir ku ez li mala xwe me

Hunermendê navdar ê Kurd Hozan Dîno piştî konsera xwe ya Zaxoyê bû mêhvanê me û derbarê gelek mijaran agahiyên taybet bi me re parve kirin.

Hozan Dîno got, "Çi xweş e em bi hev re li vir li Zaxoyê hev bibînin" û destnîşan kir ku "Zaxo bi taybetiyên xwe nêzîkî Bakurê Kurdistanê ye" û her wiha hemû bajarên Kurdistanê taybet in.

Dîno hestên xwe yên li ser konsera li Zaxoyê wiha anîn zimên:

"Çi xweş e tu cara yekem li Kurdistanê konserê pêşkêş bikî. Daxwaz û xeyala her Kurdî bû ku li welatekî azad bi nirxên xwe bijî. Dema ez ji balafirê daketim, min hest kir ku ez li mala xwe me. Dema tu dayîka xwe Kurdistanê dibînî, xeyalên din biçûk dimînin.”

Hozan Dîno destnîşan kir ku wî “li xerîbiyê Kurdistana xwe li mala xwe ava kiribû" û got, "Hestên ku mirov dixwaze bîne ziman, carinan peyv tê de kêm dimînin.”

Dîno li ser navê xwe jî agahî dan û biland "Paşnavê 'Dîno' ji kalikê min 'Delî Memed' ango 'Mehmedê Dîn' tê. Wateya 'Dîn' di malbata me de, mirovekî bi hêrs û bi cesaret e.”

Hozan Dîno li ser Pira Delal a Zaxoyê pirsên me bersivandin:

Rûdaw: Temaşevanên hêja, êvar baş. Ji Zaxoyê, ji kêleka Çemê Xabûrê, ji kêleka Pira Delalê, min hevpeyvîneke gelekî taybet ji we re amade kiriye. Min mêvanekî gelekî taybet ji we re aniye vê derê ku Hozan Dîno ye. Gelekî hêja ye, bi rastî ne tenê Kurd jê hez dikin, biyanî jî jê hez dikin. Her çar parçeyên Kurdistanê ji dengê wî, ji stranên wî hez dikin. Dîno, tu bi xêr hatî.

Hozan Dîno: Çi xweş e em li vê derê, li Zaxoyê hev dibînin, destpêkeke gelekî xweş bû.

Rûdaw: Tiştê herî balkêş çi ye? Temaşevanên me dizanin, 21ê meha Adarê, di Newrozê de, min nîqaşek çêkir, bernameyek çêkir, rûmalek pêşkêş kir. Dîno li wê derê mêvanê min bû, min got: "Dîno, pirsekê ji te bikim; bajarê yekem ê ku tu konsera xwe ya yekem li Başûrê Kurdistanê pêşkêş bikî, dê kîjan bajar be?" Got: "Zaxo". Min jî ji xelkê Zaxoyê re got: "Xwe hazir bikin, xwe amade bikin, Dîno tê." Vaye, Dîno hat cem we. Xweş e, ne wisa Dîno?

Hozan Dîno: Bê guman Zaxo wekî min got, bajarekî me ye, taybetmendiyeke wê ya nêzîkî Bakurê Kurdistanê jî heye. Çiya û xwezaya wê, bajar bi xwe, Çemê Xabûrê, ji gelek aliyan ve mirov dikişîne. Bes ez li vir kevanekê vekim, ev nayê wê wateyê ku bajarên din ên Kurdistanê ne xweş in. Bila kes aciz nebe, her bajarekî taybetmendiyeke xwe heye. Ez yek bi yek wan bibînim, ez dê li ser wan jî wiha bibêjim, hemû aliyên wan xweş in. Bê guman ez dê bînim ziman lê ev destpêk e, cara yekem e ez têm Kurdistanê, min xwest ez ji vir dest pê bikim. Çi xweş e cara yekem li welatê xwe konserê pêşkêş bikî.

Rûdaw: Tu ji Almanyayê hatî, ez ji Holendayê. Em çûn Almanyayê bi balafirê, ez dizanim du saetan dûr e. Dîno, ka ji min re bibêje; cara yekem tu li balafireke Kurdî siwar dibî, hostesên nava balafirê bi Kurdî diaxivin, li Balafirgeha Hewlêrê dadikevî, Kurd in, polîsên Kurd pêşwaziya te dikin, pasaporta xwe teslîm dikî, kesên ku pasaportê kontrol dikin Kurd in, tu cara yekem alaya Kurdistanê li Kurdistanê dibînî, hesteke çawa bû Dîno? Te çawa hîs kir?

Hozan Dîno: Bê guman daxwaz û hewldan û xeyala her Kurdekî bû ku welatekî azad hebe da ku karibe bi nirxên xwe, bi destkeftiyên xwe bijî, bi rastiya xwe bijî. Min nizanibû bi rastî dema ku ez li balafirê siwar bûm, dema ku ez hatim, hostesan bi Kurdî diaxivî, ecêb bû. Ez daketim dîsa Kurdî, asayîş Kurdî, xebatkar Kurdî, polîs Kurdî; mirov hesteke wiha dike ku tu li malê yî. Yanî hesteke cuda ye, wekî ku min got, xeyala her Kurdekî ye. Ev tiştekî xwezayî ye, ji bo wê jî yanî li dinyayê wisa sînor hene, welat hene, her kes bi neteweya xwe şa dibe, serbilind dibe, bi neteweya xwe bi pêş dikeve. Ew hesteke ecêb bû, bê guman ez hîn nû me lê roj bi roj mirov dilxweştir dibe, mirov matmayî dimîne. Te welatekî xerîb da min, min Kurdistan di mala xwe de ava kiribû, Kurdistaneke biçûk, şitlên min ên biçûk hebûn, quncikekî min hebû, min bi xwe ji bo xwe çêkiribû. Belê derfetên te tunin ku tu ji bo xwe biafirînî, bes demek û tu dibînî ew Kurdistana ku te xeyal dikir, êdî ew li gel te biçûk dimînin, qey bêwate dimînin.

Rûdaw: Xweş e, yanî te êdî li mala xwe ya li Holendayê te Kurdistaneke biçûk ava kiriye?

Hozan Dîno: Erê, bi rastî ew hestê ku mirov bixwaze bîne ziman, carinan peyv têrê nakin. Yanî hesteke bêhempa ye bi rastî, ez baş bûm.

Rûdaw: Ez dizanim niha gelek pirs di serê we de hene, hûn meraq dikin û hûn dibêjin: "Dilbixwîn, xweş bike, bila baş be." Berî ku em dest bi hevpeyvînê bikin, min ji Dîno re got: "Dîno, ez serbest im çi pirsan bikim?" Got: "Dilbixwîn, qet ferq nake, ji bo min ferq nake tu çi pirsan bikî." Baş e. Navê Dîno; meselen Dîno mêrekî bi rastî baqil e, têgihîştiye, xwedan zanyarî ye, kesekî ronakbîr e. Hem di hunerê de heta siyasetê de dan û standinên wî hene. Lê Dîno, tu ne dîn î, nebêje "Kek Dilbixwîn" niha paşnavê te, bi Tirkî dibêjin "Delî", yanî dîn e?

Hozan Dîno: Ev qanûna paşnavan li Tirkiyeyê derket, wan paşnavê me guhertiye, kirine "Delî". Lê ew ji bapîrê bapîrê min, navê wî "Delî Memed" e, yanî Mehmedê Dîn. Bes bi wê wateyê ku mirovekî bi hêrs yan bi cesaret e. Ew diçe gundê ku niha gundê me ye, cihê xwe xweş dike û dest pê dike çêdike, dibêje "Hemû devera min e." Ew, gundî li wir ava dike. Piştî ku qanûna paşnavan derdikeve, paşnavê me dibe çi? Dibêjin "bi Tirkî bikin Delî". Piştî wê, dema ku 1991ê min bi awayekî profesyonel dest bi hunerê kir, ez li ser navekî fikirîm, yanî navekî Kurdî bibînim. Bes min cesaret nedikir, ji ber ku li Kurdistanê tu dizanî eger tu serkeftî nebî, tu navekî li xwe bikî, ew dê te dîn bikin. Rehmetî, ji ber ku radyoyek li bajarê Bursayê hebû, bajarekî Tirkiyeyê bû, ez beşdarî bernameya wî bûm, navê min pirsî, bi tesadufî, bi qezayê, ji devê min derket, min got "Dîno". Ha, yanî berî ku ez hesab bikim, ev roj derket. Ev roj bû, min navê xwe quliband Dîno. Paşnavê min jî "Şahîn" bû, min quliband kir "Baz", yanî Dîno Baz, yan jî Bazê Dîn.

Rûdaw: Te ji bapîrê xwe girtiye, piştrast kiriye, bapîrê xwe piştrast kiriye, rast e?

Hozan Dîno: Hez dikir, bi rastî gelekî hez dikir. "Delî" yan jî "Dîno" her bi paşnavekî ew e, balkêş e. Dihat nav, her kes bê zehmet, bê şik û bê fikar dikare bi rehetî bibêje Dîno û wekî navekî tê pêşwazîkirin. Yanî ji bo wê jî ez jî kêfxweş im, ji ber ku navekî ku tu ji bîr bikî nîne, tu nikarî ji bîr bikî.

Rûdaw: Dîno niha bûye hunermendekî navdar, meşhûr, milyonan Kurd lê guhdarî dikin, jê hez dikin. Dema ku te behsa radyoya Bursayê kir, te texmîn dikir rojek were ew Dînoyê ku nû dest pê kir, dê bibe Dînoyekî Kurdistanî yê ew qas populer û meşhûr?

Hozan Dîno: Dibe ku mirov pêşbîniyeke ew qas dûr nebîne lê min dizanibû di min de tiştek heye, bes min nizanibû derdora min dê li wir çi be, yan ez dê çawa bi pêş ve biçim. Her dem min baweriyeke wisa hebû, yanî min digot "Na na, ez dê bikim, çima ez nikarim bikim?" Yanî dengê min jî heye, ez dikarim li tembûrê jî bixim û me hez dikir. Ê, ji bo wê jî, dibe wekî ku min got pêşbîniyê ye û heta nîne, ha min nikarîbû bibînim, bes hêviyeke min hebû yanî, min bawer dikir.

Rûdaw: Dengekî te yê taybet heye Dîno, yanî dan û standinên min bi hunermendan re xweş e, ez ji hunerê hez dikim. Dostên min gelek wekî te hunermend in, rengê dengê te ji kû derê tê? Rengê kû derê ye?

Hozan Dîno: Ez hinekî ber bi muzîka resen ve diçûm, ne bi dengbêjî, ne wekî klasîkên Kurdî, dengekî klasîkê Kurdî ye bes ez tevlî dikim yanî, bi ruhekî Kurdewarî, bi enstrumanên rojavayî, bes hestên rojhilat jî nakujim. Ez wan bi hev re tevlî hev dikim, vê jî terzek da min. Min li gorî dengê xwe, mesela ez nizanim û nizanim, hemû stran, gotin û muzîk yên min in. Ji bo wê jî ez li gorî xwe diafirînim, li gorî tona dengê xwe, li gorî kesayetiya dengê xwe, li gorî ez bibêjim derûniya xwe, li gorî daxwaza dilê xwe wan diafirînim. Ji ber ku sînorên dengê te jî hene, sînorên jiyana te, sînorên pîvanên te hene. Tu li gorî wan difikirî. Ez her dem dibêjim yanî hunermendek hem civaknas e, hem dîroknas e, hem ji gelek aliyan ve rewşenbîr e, hem helbestvan e. Eger tu civaka xwe bi her alî nas nekî, tu nikarî li gorî kesayetiya civaka xwe stranê çêbikî yan jî hunerê biafirînî. Lazim e tu xwe bi pêş bixî, lazim e tu gelê xwe, civaka xwe baş nas bikî, çi diqewime, dê çi biqewime. Carinan mesela hunermendekî xwedî nirx, xwedî mîsyon şaşiyeke mezin bike dibe ku hemû xortan, keçan ji hezkirina welat dûr bixe û tenê li pey evîna rasteqîn be û tenê li pey evînê be.

Rûdaw: Bi şoreşê dikare têk bibî, te çawa dikarîbû xelkê li dora xwe kom bikî, dan û standineke bi rastî wekî koçberekî ku çûyî Holendayê?

Hozan Dîno: Ez vê mînakê gelek caran dibêjim, ez dibêjim min ji te hez kir wekî welatê xwe, ez sînorekî jê re çêdikim. Divê mirov hezkirina xwe bizanibe, ez ji te hez dikim bes, tu bizanibî, ez wekî welatê xwe hez dikim. Yanî pîvaneke dema ku tê danîn, êdî tê wateya ku ew hezkirina welat wekî asteke bilind, wekî pîvaneke bilind dibîne û nêzîkî evîndara xwe jî bi qîmet nêzîk dibin. Bi wateyekê nêzîk dibe, ew jî nirxê wê bilindtir dike, qîmeta wê bilindtir dike. Bi peyvan tu dikarî civaka xwe, em bibêjin guhdarvanên xwe biherikînî.

Rûdaw: 30 salan li xerîbiyê, tu bi êşên din ên xerîbiyê bandor nebûyî?

Hozan Dîno: Kê bibandor nebû? Bi awayekî neyînî lê xerîbî carinan jî ji bo te dibe sedema afirîneriyê, ji ber ku tu ji cihê ku jê dûr ketî, hestên ku tu nikarî bijî, di nav dilê te de mane.

Rûdaw: Çi te diêşîne li xerîbiyê? Yanî mesele çi bêhtir Dîno diêşîne?

Hozan Dîno: Azadî, neazadî. Yanî tu ti carî nabî Ewropayî, tu ti carî nikarî kesayetiya xwe li wir bibînî. Tu mêvan î. Mêvan î... mêvan im, wisa nabînim, jixwe ez mêvan im, ez li mala xwe dijîm, li mala xwe hestên xwe, welatê xwe dijîm. Yanî tu bûyî mêvan; tu çi dikî bike, tu çanda wan jî bigirî, tu zimanê wan jî bigirî, tu şiklê jiyana wan jî bigirî, tu her mêvan î. Dibe ku tu karibî nebî mêvan, herî kêm deh nifş mezin bin wekî din çênabe. Ew, li mala xwe da jî perwerdehiya malbata xwe, em ji sedî heştê bi Kurdî diaxivin, yanî hemû zarokên tabiî.

Rûdaw: Min Rojbîn dît, Kurdî dizane, Kurdî baş dizane, keçeke delal e, alîkariya te dike.

Hozan Dîno: Jixwe Rojbîn alîkar bû, ez ne tenê me, biryarên min jî ne bi serê xwe tên, biryarên min Rojbîn dide, kolektîf e huner. Rojbîn bi xwe jî doktor e, yanî sala pêşiya me tev de xelas dibe.

Rûdaw: Te hunera xwe derbasî zarokên xwe nekir?

Hozan Dîno: Bê guman berpirsyarî heye. Hunermendî ne strangotin e kekê Dilbixwîn, yanî hunermendî, her kes dikare stranan bibêje. Ez her dem dibêjim hunermendî tu dikarî dabeş bikî; hinek hunermend hene xwedî mîsyon in, tu dikarî hesab ji wan bipirsî. Ji bo xwe ne, ji bo berjewendiya xwe ya kesî ne, yanî tenê li yek aliyê aborî ye, dixwaze navdar be, dixwaze bê naskirin, bê hezkirin lê pîvana wê berpirsyariya civakî zêde xwe berpirsyar nabîne, dibêje "Dev ji min berde." Pirsa şaş e hunermend, pirsan ji min nekin, min nekin bin baran, min berpirsyar nebînin, ez dixwazim stranên xwe bibêjim. Lê eger te xwe xwedî mîsyon dît, wê demê berê dilxweşî çênabe, yan carinan ji min re dibêjin "Dîno, ji bo çi stranên te yên şahiyê tunin, her dem stranên bi êş dibêjî?" Ji min dipirsin, dibêjin "Stûyê te çima xwar e? Li ku derê em rast in?" Yanî hîn min pirsgirêk çareser nekirine, em hîn negihîştine qonaxa yekê ya azadiyê, ez hîn nikarim pozbilindiyê bikim. Ji helbestvanekî Tirk (Nazim Hikmet) dipirsin, dibêjin tu çawa yî? Dibêje: "Ez wekî welatê xwe me."

Rûdaw: Ez êşa te hîs dikim, yanî dilê min dixwaze bibêje Dîno ew çi reşbîniya te dibêje? Bes nikarim xwe îqna bikim, nikarim qebûl bikim, belê ez dilşad im bes ez bi hêvî me.

Hozan Dîno: Qut neke.

Rûdaw: Tu di van 3 salan de çend caran vegeriyayî yan jî çend caran bi serdan çûyî cihê xwe Bakurê Kurdistanê? Carekê çûyî?

Hozan Dîno: Aştiyê dema ku 2014an de dest pê kir, wê demê û nexasim di nav aliyên civakê de gelek nermayî çêbûn, em jî çûn, gelek hunermend jî çûn, siyasetmedar, civaknas, rewşenbîr gelek çûn, ez jî yek ji wan bûm. Bes mixabin, sed mixabin, neçû serî û em jî dîsa vegeriyan xerîbiyê.

Rûdaw: Di dilê te de heye, carekê biçî li Bakurê Kurdistanê, li wir konserekê pêşkêş bikî? Belkî binêre belkî gotina min a xêrê be. Mesele min gotineke xêrê li Zaxoyê kir, li Zaxoyê binêre, îro em encamê dibînin, em li Zaxoyê ne, ev çawa pêk hat?

Hozan Dîno: Bakurê Kurdistanê, ez wê êdî wekî pirseke klasîk naxwazim bibersivînim. Bila em li kîjan bajarê Kurdistanê dibe bila bibe, ez dê dîsa komî ser hev bikim, ew dê bên. Gelê Kurd, dilê wî mezin e, dema ku ji te hez bikin, welê tu biçî Fîzanê jî ew dê werin û xwe bi te bigihînin. Yanî ez bawer im, yanzdeh mehên bernameya me, bernameya şal û şapik e. Ez dizanim ji Bakurê Kurdistanê jî dê bên, ji Silêmaniyê, Helebçeyê, Kerkûkê, Mûsilê, li ku derê bin ew dê bên, çi qas dûr bin jî ew dê bên. Ji ber ku gelê me dema ku hez kir, hez dike.

Rûdaw: Dîno, tu ne di bin tesîra ti partiyan de yî? Tevî ku min nexwest bi rastî pirsên siyasî bikim lê ji ber ku te got Dilbixwîn tu serbest î, yanî tu xwe hunermendekî Kurdan, Kurdistanî dibînî, ti pirsgirêkên te di vî warî de tunin?

Hozan Dîno: Xwestekên kesî, bi şexsî ew girêdayî te bi xwe ye, tu dikarî di nav dilê xwe de bi tiştekî bawer bikî, tiştekî hêvî bikî, tiştekî bipejirînî, yan jî li gorî herikandina jiyana te be, tu dikarî hilbijêrî. Bes bi tevahî ji bo gelê xwe, ji bo her çar parçeyên Kurdistanê pêdiviya hunermendan heye ku yan jî rewşenbîran, kesayetî wekî we civaknas, her kes bi neteweyî tevbigere. Wekî Pira Delalê, wekî Pira Delalê em karibin, di navbeyna gelê xwe de hezkirinekê ava bikin, yekîtiyekê ava bikin. Yan tiştekî, em birçiyê yekîtiyê ne. Ez dixwazim sedemeke biçûk bibêjim, bila ez wezîfeya xwe bi cih bînim, an armanca min a sereke ew e. Ji bo wê jî ez naxwazim kesek min sînor bike, min birêxistin bike yan jî bi nav bike li gel rêxistinê. Ez ne Bakur, ne Başûr, ne Rojhilatî me, ez Kurdistanî me. Kî berdekî, kevirê erdî rabike bide ser kevirê dî ez kêfxweş im, hêviya min her ew e.

Rûdaw: Gelekî baş bû, kêfa min gelekî bi gotina te re hat bi rastî. Dibêjî ez dixwazim bibim wekî Pira Delalê, ku em vê hevpeyvîna xwe li kêleka Pira Delalê pêşkêş dikin, em bibin pirek di nava Kurdan de, di nava Kurdistanê de ku Kurdan nêzîkî hev bikin bi rastî. Ev binêre, Dîno, ne ev pir çawa ji aliyê din nêzîkî ser pirê re derbas dibe, temaşe dikin û li pişta ala Kurdistanê wiha?

Hozan Dîno: Welatekî azad heye. Meselen tu ji mentîqeyekê, li Bakurê Kurdistanê, ji Kobaniyê, penaberên Kurdistanê, li vê derê ji beşên din ên Kurdistanê hene, hemû em yanî yekîtî me digihîne. Yanî tu li dinyayê li hemû miletan binêre kekê Dibixwîn, sînorê her kesî heye, welatê xwe heye, gelê xwe heye, çanda xwe heye, kevneşopiyên xwe yên xurt hene, her kesî ji bo xwe paşerojek û pêşerojek afirandiye û saz kiriye li ser van esasan. Ji bo çi em perîşan bibin? Ji bo çi em penaber bibin? Yanî binêre, milyonan gelê me li diyasporayê heye, em nexweş in, nexweşê bêwelatiyê ne, bêmafiyê ne. Ne sûcek e lê sûc e, sûc lazim e em cudahiyên hevdu qebûl bikin. Li ser xalên bingehîn li hev bikin, yanî em bibêjin em Kurd in berî her tiştî, mafên me yên bingehîn hene. Em li ser xalên bingehîn li hev bikin, detay an jî tiştên biçûk em dikarin piştre nîqaş bikin, tiştên navxweyî em dikarin piştre nîqaş bikin, ew tiştekî xwezayî ye, tiştekî normal e. Lê berî her tiştî em Kurd in, tiştê ku em dikarin.

Rûdaw: Ê, ji ber ku xelkê me yê Rojavayê Kurdistanê jî gelekî ji te hez dikin, tu difikirî rojekê biçî Rojavayê Kurdistanê?

Hozan Dîno: Çawa difikirim, yanî ez her dem difikirim, nefikirim jî ez dê biçim, ez dê biçim. Kengî şert û merc, derfet çêbûn ku em karibin biçin, ez dê bê guman herim. Em nêzîkî wê ne, ew e, gelekî nêzîk nîne, li vê derê em sînorê Başûr, Bakur û Rojava ne. Bes ez dixwazim biçim, ez dixwazim vê xwesteka xwe bi rêya we jî bînim ziman, bila şaş neyê fêmkirin. Ez îro li Başûr im, dibe ku sibe li Rojava bim, şert û mercên Rojhilat çêbibin, dibe ku ez biçim Rojhilat. Bakur, li ku derê, li ku derê Kurdistanê pêdiviyek, bi Kurdayetiyê hebe, xwesteka ji hunerê hebe, yanî dibe ku ez ne tiştek bim jî, bes dibêjin "Ya wekî morî dimeşe, dibêjin tu bi ku derê ve diçî, dibêje ez diçim hecê", dibêjin "Tu bi vê meşê nikarî biçî", qet nebe dibêje ez dê li wê rêyê bimirim. Ez di wê rêyê de bimirim, mirov çi ji destê te bê, tu çi bê tu wî bikî. Ez wekî qehremanekî naaxivim, ez ne tiştek im jî, tenê xwedî hewldan im. Ez dixwazim vê hewldanê, encam an jî serkeftin kekê Dilbixwîn, tiştekî din e, tu hewl bide encama wê hebe yan nebe ew tiştekî din e.

Rûdaw: Binêre, meselen hesab bike tu stranekê çêdikî, panzdeh-bîst sal di ser re derbas dibin, hîn jî ew stran di nava Kurdan de zindî dimîne. Tu stranekê dibêjî, bandora wê, tesîra wê li ser bi milyonan genc û keç û xortên Kurd çêdibe, ew tiştekî mezin e?

Hozan Dîno: Yek, gencîneya civakê bi hêz e, birêz Dilbixwîn, gencîneya civakî pir mezin e, fireh e. Dema ku rastiyekê bibîne ji bîr nake, her li pey diçe. Heta ku vê rastiyê bi dest bixe li pey diçe, ji bo wê jî wezîfeya hunermendekî gencîneya civakê bi hêz bike û fireh bigire û germ û zindî bigire.

Rûdaw: Kîjan strana te heye, straneke min heye, ez pir jê hez dikim, kesên ku jê hez nekirin, bes dema wê nehatiye. Ez wisa bawer im, ji ber ku gelek stranên min bîst sal derbas bûn, pey re, nû deng didin... Ez her dem dibêjim helbest?

Hozan Dîno: Tiştên ku navnîşana wan diyar be ne xweş in, ji ber ku tiştê ku zû bê fêmkirin, zû bê têgihîştin, zû jî tê bîrkirin û baştir dizanim ku helbest bê hêmayan, bê cînav, bi Erebî dibêjin "şibandin" ne xweş e, ango bêwate dibe. Hevokeke tu çêdikî, di wê hevokê de lazim e hêmayek hebe, yan cînavek hebe, wateya eslî bide. Ez carinan stranê dibêjim, ez mesela dibêjim "Min ji te hez kir wekî welatê xwe", "Min ji te hez kir", yanî "Evîna te, tesîra germa dilê min di rê de dibîne", "Min ji te biharê hez kir lê çavên te payiz in". Lazim e tiştekî ku dibêjî bi rêyeke hunerî, rêyeke wêjeyî bibêjî ku wateya xwe fireh be û her kes xwe tê de bibîne. Ez strana ku ez dibêjim jî "Min ji mirinê jiyanek deyn kir, ji bo ku bigihîjim te, destek kulîlk ji Zagrosan bi evîn bidim destê te". Mirin nabe tobedar. Ne heval nas dike ne jî yar, dê bê, bê dem û bê war. Lê bila mirov negire, stran zêde nehatiye naskirin, ez gelek hez dikim, straneke min di 2007an de derxistiye, em navê wê bikin her stran.

Rûdaw: Lê kîjan stran bû ya populer bûyî?

Hozan Dîno: Hinek stran ji bo hinek kesayetiyan cuda ne, xweveşartinê ew jiyanê nêrîna me bû. "Lê Dayê Ez gerîla me" dest pê kir, 1999, berhema min a yekem bû. Heta gelek henek çêdibûn, "Welatê te" stranek e, Dînoyî karî stranek e, vê xweşiktir çêbû. Paşê min strana Çû çêkir, "Gula dilê min qetandin" çêbû, "Ez zarokekî bê nav im", "Emir ku da çû", "Oy yarê", yanî "Dereng neyê, zû were", "Gulê delalê", her wisa aniha ez bawer im derdora çil stranî hîn zêdetir di nav gelê me de her dem tên guhdarîkirin. Bes min tiştek têgihîşt, tu bi civakê re bijî, civak enerjiyeke erênî dide te, bes tu di ser civakê re bijî, tu tenê dimînî.

Rûdaw: Bêhtir bala xwe didî xelkê, yanî xelkê stranên te ezber kirine?

Hozan Dîno: Wateya dibêjin, konseran de hemû dibêjin, min "Neyê, ew yarê" bi rastî hemû xerîb e.

Rûdaw: Tu dikarî carekê straneke din wekî "Oy yarê" çêbikî? Mesele bi rastî ez gelek hunermendan meraq dikim û ez dixwazim demê wan bibînim, ji wan bipirsim. Hinên navdar in, ne niha yên berê ne, piranî stranên ku hunermend pê meşhûr bûne, navdar bûne piraniya wan hemû, yanî ji sedî 90ê hunermendan, yên aciz nebin, stranên wan ên berê nînin. Çima nikarin nû wekî wan stranan çêbikin?

Hozan Dîno: Belê belê, her însanekî hestên xwe hene, hestên xwe hene, hestên hîn destkarî lê nehatiye kirin. Ew dem ne diyar e kengî tê, dema ku min ew stran nivîsand, nizanim kîjan hest bû, kîjan derûnî bû, li gel min bû. Lê ew nayê wê wateyê ku însanek bi aliyê hestê bêsînor e, însan bi sînor e, ne bêsînor e, ji ber ku demekê şûnde ku tevlîheviyê heye ku tu xwe nû ve nekî, tu xwe bişibin hev dide. Yan jî ew kûrahiya te ya derûnî, êdî têrê nake ku tu tiştekî nûjen, tiştekî xweştir derxî. Ê, hunermendî, nivîskarî, lazim e tu xwe her dem tijî bikî, tu qedehekî vala nikarî vala bikî, lazim e pêşî tu tijî bikî û paşê vala bikî. Lê em çi qas xwe nû dikin? Em çi qas dixwînin, çi qas xwe tijî dikin? Jê werî tûrê tê de tiştek derxî. Hestên xwe hene, ne wekî ku straneke bêhempa derdikeve, demekê de straneke bêhempa derdikeve, ew nayê wê wateyê ku tu her dem dikarî straneke bêhempa çêbikî, ne mimkun e.

Rûdaw: Û ji vê "Oy yarê" bibêje, yanî ji ber ku çima "Oy yarê" hat bîra min? Bi rastî ji ber ku min ew dîtiye, dema ku tu vê stranê dibêjî her kes li te vedigerînin, tembûr heye di destê te de, ez dibêjim "Heyran, li zimanê xwe û dengê xwe kûr bin, şerê bê azadî, şîn bûye li ser zehmetiyan û sê derkê çûyîna xwe, dengê muzîkê li pêşiya xweşiyê beriye, welahî dengê te li dinyayê bi yek spasiya te me". Gelekî, gelekî xweş bû, xelk li vir kom bûne, evana li restorana Newberan e li Zaxoyê bi rastî xizmeteke baş kirin, gelekî baş alîkariya me kirin, milet li vê derê kom kirin, mala we ava be, xêr înşallah kesî li te nexistiye, te valahiya te bi tiliyên xwe qut kiriye?

Hozan Dîno: Min xwarin çêdikir, min nan... Erê, deh mirîşkên min hene, li vir erê, xwarina min xwarineke serbixwe derfet hebûn, min xwe çêkir, bi mehkûmî xwarin çêdikir.

Rûdaw: Welahî selametî be, te mirîşk xwedî kirine, ha tu hêkan jî yekê wan jî difiroşî, naxwe çi dike? Nekê, nekê, nekê, nebêjin Dîno wê derê mirîşka xwe?

Hozan Dîno: Ne wela em heft, heşt hêk tînin, yanî jiyana gundan hez dikim. Ez jiyana sade an ya gundî pir hez dikim û xêncî wê hobî hez dikim, afirînerî pir hez dikim. Yanî tiştekî nû çêbikim, meraqa min heye yanî tiştên nû çêbikim.

Rûdaw: Ê, bi destê xwe yê xwe yê ji xeynî hunerê bi tiştekî din mijûl dibî yan êdî te temam kiriye? Yanî tu karî hunerê, konseran mijûl î?

Hozan Dîno: Na, qet kesek bîst û çar saetan hunerê nake, yanî ne mimkun e. Ez bavekî klasîk im jî, yanî malbat, jiyana rojane, her wiha berpirsyarî heye. Yanî ji bo wekî bav û wekî mêr, em bi jin, wekî xwedî malê, yanî ew jî dem digire, bê guman ji bo wê jî dem zextê li ser mirov dike, yanî.

Rûdaw: Tu bavekî baş î?

Hozan Dîno: Divê tu ji Rojbînê bipirsî.

Rûdaw: Rojbîn li vê derê ye, Rojbîn, Dîno bavekî baş e, rast e? Ne ji bo televîzyonê. Dibêje bavekî gelekî baş e, keça Dîno ye, li gel wî hatiye vê derê, doktoriyê dixwîne, dibêje bavekî baş e.

Hozan Dîno: Kure, ku ez stranên evînê dibêjim, ez nikarim tiştekî ji wan qedexe bikim, ji bo wê jî ew azad in di jiyana xwe de, ku karibin avayeke hêsanî, ger dixwazin evîndar bibin, ger dixwazin bijîn, mirovên kesayetiyên serbixwe ne.

Rûdaw: Na, yanî ew ji te razî ne, tu ji wan razî yî, ez razî me, tu ji wan razî yî?

Hozan Dîno: Ji ber perwerdeya ku me da wan, wan jî wekî encam paşve dan min. Yanî keçeke min bi sporê xweşik bûne, Rojbîn bi xwe doktor e, Rêdûr jî karê dîzayn dikir, bes na, rawestan. Ez bawer im ew dê derbasî pîşeyeke cuda bibe, bawer im serketî ne, yanî eger encam wekî...

Rûdaw: Hêvî dikim hemû bi dilê te bin û di jiyana xwe de jî serketî bin. Dîno, ji zaroktiya xwe bîranînên çi dikî? Bi rastî meselen em xwe hemû li xerîbiyê ne, yanî tu bêhtirî sî salan li xerîbiyê yî, ez sî û şeş salan li xerîbiyê me. Ez 1990î derketim, çûme Almanyayê, ji bo me her yekî bîranîneke zaroktiyê li pey me maye bi rastî. Meselen tu bêriya çi ya zaroktiya xwe dikî?

Hozan Dîno: Bêriya azadiyeke bêsînor dikim, yanî em demekê zarok bûn, ne teknolojî hebû û ne otomobîl hebûn, çiyayên me hebûn, zevî, deşt, zozanên me hebûn. Zarokên niha nizanin şa bibin. Me pêlîstokên xwe bi xwe çêdikirin, em dilşad bûn, sedema wê nizanim. Bi awayekî zanistî nikarim şirove bikim, bes tiştekî zêde hebû li wir, ku tu têr dikirî, nanekî tisî jî tu pê kêfxweş dibûyî.

Gogeke futbolê ya lastîk jî, yeke herî erzan jî dibû armanca jiyana te. Ez baş dizanim ku di gundê me de xortekî bisîklet kirîbû, em tenê li pey wê direviyan, ya me nebû, me dixwest em destê xwe bidinê, na na, ji ber ku daxwazên me biçûk bûn. Lê hêviyên me mezin bûn, em bi tiştên biçûk jî şa dibûn lê aniha ne wisa ye. Têrê nake, ji ber ku însan zindiyekî wisa ye ku bêsînor e, sînorên xwestekên wî tunin. Zêdetir dibîne û zêdetir dixwaze. Bes dema ku derfet biçûk bûn, pêlîstokeke biçûk jî têra însanê herî dilşad ê dinyayê dikir. Berpirsyarî, mecbûriyet... tu xwe berpirsyarê hinek tiştan dibînî, tu ji min jî dixwazî însanekî azad bim, qet tiştekî nefikirim, derd û xema min nebe, li gorî kêfa xwe bijîm. Berpirsyarî nebe lê tu xwe berpirsyar dibînî di hinek tiştan de, hem li ber civaka xwe, hem li ber gelê xwe, hem li ber ew nexweşbûna, nerazîbûna... te dilşa nake yan te nerehet dikin. Ew nexweşiya gelê bindest e, ew jî psîkolojiyek heye, ew sendrom heye yan ne, li hember te dibêjim yanî, ne mibalexe dikim lê têyî nas kirin, navdarî.

Rûdaw: Çi ye navdarî? Serkeftin e, bes ger bi wate be, serkeftin e? Ger aliyekî xwe yê zanistî, dîrokî û civakî hebe, bi wate dibe wê demê?

Hozan Dîno: Bes gelek kesayet hene, navê wan deng vedaye, bes wateyeke xwe nîne. Naxwazim bi nav bikim bes mînak hene. Ne her tişt e, mirov dikare bi hemû awayan navdar bibe, dikarî tiştên xerab jî bikî, tiştên rezîl jî bikî. Milyonan kes dikarin temaşe bikin, bes wateyeke wê tune ye. Meselen tama wê tune, tama wê tune, tama wê navdariyê tune. Girêdayî kesî hatiye, du kesî ye, yanî ez tiştekî wisa zêde nagirim. Ji bo min jî bêwate ye, wateyeke xwe nîne. Bes ger ez dilxweşiyekê, guhertinekê di kesayetiya yên hember xwe de bikim, wê demê serketî me. An jî civakê bikim, min guhertineke awayekî erênî, eger min karibim bikim, wê demê serketin e. Lê awayekî neyînî, civakê birizînî, xirab bikî, ji rêya rast derxî, biteqînî, ew ne serketin e.

Rûdaw: Rast e, rêze konseran li Ewropayê pêşkêş dikî lê ew nû ye, ne yanî, êdî ne demeke dirêj e tu dest bi vî karî dikî? Du sal in, du-sê sal in. Ha, ev fikra çawa hat te? Yanî mesele madî bûn an te dît ku, te nerî Newroz û yan jî salê carekê têrê nakin an jî salê albumekê derxî têrê nakin an jî teknolojiyê wisa kir ku êdî album, vîdeoklîp zêde rola wan nemaye, te got ez dê konseran pêşkêş bikim?

Hozan Dîno: Civaka me beşekî gelekî mezin heye ku hêviya konserê ye, ne tenê hêviya şahiyê ye. Ew kultûra konseran di nava xelkê me de bi cih bûye, jê girtiye. Me ev dizanibû, me digot gelê me tê şahiyê, tê sazkariyan, tê şevên rêxistinî, êdî em çêbikin ji bo çi milet neyê, kesek neyê. Bes em wisa têgihîştin ku ger tu awayekî profesyonel, awayekî rêkûpêk çêbikî, pêdiviya gelê me pê heye. Welat tên, ewana jî tên, bi cilên xweş, bi rêkûpêk, bi rêz tên. Hinek evîndarên xwe, hinek evîndarê xwe, hinek dayîka xwe tîne, rûdinin bi dilekî xweş konserê guhdar dikin. Ger tu karibî bersiveke baş û diçin lê wisa dixwazin. Em bên bila kursiyê me jî diyar be, em jî hurmetekê bibînin, tu jî muzîkeke baş pêşkêş bikî.

Rûdaw: Çi te aciz dike? Bi rastî ev ji bo hunermendan belkî her yek bi rengekî be. Meselen derdikevî konsereke pêşkêş dikî, çi te aciz dike dema hereketek ne normal di nava konserê de çêbibe, bibêjim?

Hozan Dîno: Ez qet aciz nebûm, ji ber ku konserên min de qet tiştekî wisa çênedibû. Bes nexweş e zarokan bi xwe re tînin, dibêjin "eger dengê zarokan bilind be". Ez wê dibêjim yanî, dibêje ez radest im pêşkêş im, ji xwe dinivîse jî, wekî agahî jî re jî bi nivîskî jî dibînin, naxwe yan dibêjin "zarok ew qas salî, emrê wê ew qas be", yan guhdanka jê re bikirin, an jî dibe wan neyînin. Kesên nayînin, dizane nikare bikeve hundir, ji ber ku ne salonên Kurdî ne, yê biyaniyan e, tu bê jî nikarî bikevî hundir, desîbeleke deng heye, dê derbas bibe, qedexeyên zarokan nikarî bînî.

Rûdaw: Bilêtên te nebû, haya min jê hebû lê niha çend caran xwestiye lê mecal tune bû ez werim, ji bo xelkê dibêjim, yanî bilêtên te çawa ne?

Hozan Dîno: Belê, te ew hesaba kiriye, min hesabek kiriye, mesrefên salonekê... ez derdikevim, salon bi rastî gelekî giran in, yan heqê wan gelekî giran e lê dîsa jî ez wan pîvanan hesab dikim. Ew bîrî ji bo xwendevanan heye, rêjeyeke biçûk e, em bibêjin bîst, sê û îro tiştekî wisa heye, heneke çil, îro û heta dewlemendan diçe, heta yên kêm, netê îro. Serî nav bîne bes her dem bi nêwayê, Sabir carekê hat konserê, jê hez kir, got Dilbixwîn profesyonel e, em bi rastî Sabirî asan berpirsyarê me yê Almanyayê, got Dilbixwîn konserên Dîno rêkûpêk in, pir profesyonel in, memnûn bûye yanî.

Rûdaw: Dîno, meselen pirseke deng û ewê meraqeke te herê tu çawa bûyî hunermend? Yan jî te dixwest karekî din bikî? Min dixwest bibim? Kesekî bi destê te girt got "Divê bibî hunermend?"

Hozan Dîno: Dengên min ên bokseyê hebûn, ez zarok bûm ha, yanî zarok bûm, demên salên heftêyî de, wê demê çepên Tirkan, dema çepên Tirkan bû. Em bibêjin bayê sosyalîzmê hebû, wê demê hevnasîna me, hevnasîna birayê min bê guman, bi wan re çêbû, dihatin, diçûn. Rojekê cotek lepikên bokseyê anîn, ya min mêze kir, ne îş heye. Min hinekî me ew kir, mişt nîne, paşê min ew lepik dan yekî, tembûreke şikestî, beramberî wê lepikê, tembûr şikestî bû, bi zelqan dibû lê paşê wê tembûrê birayê min ê ku ji min mezintir bû, wî hinekî tembûr dizanibû, ez jê fêr bûm.

Dengê min ji yê wî xweştir bû, ez pêş ketim, dev jê bernadim, yanî min carekê dîsa behsê kiribû bernameyekê de, bavê min nebûya destûr tunebû ku niha min tembûr lê bida. Bîra min tê ku rojekê li gundê me de, wê demê mizgeft tunebû. Tembûrek hebû, meleyek dibû, em mêvan, mizgeft nebû, dema rojiyê bizanî, me yekî dît, peyvek kir. Hate mala min tembûra min jî daliqandî bû bi dîwêr ve. Navê bavê min jî Şêx Mihemed, bes zêde eleqeya wî, rehmetî tunebû yan ne tiştek wisa, got "Şêx Mihemed, dibêje însanekî muteber e bes, ev tembûr mala we de ne caîz e, guneh e yanî, bila bes be."

Bavê min jî yekî hêrs bû, bi rastî hêrs bû, got "Mela efendî, ko te xwarina xwe xwar, çaya xwe jî vexwe, ji kerema xwe ji berê derkeve biçî." Min got dibe ku bibêje "vê tembûrê bişkênin bavêjin." Ev bû guhertina jiyana min ya ku ji min re rê nîşan da. Ez matmayî mam, dayîka min jî gelekî tirsiya, hember mirovekî ew, bêhurmetî bû esas. Lê bavê paşê ji min re got, got "Îbadet, bawerî ne tenê şikleke paqijbûyî ne", got "bila mejiyê te û dilê te biryareke însanî bide, got ev baweriya herî bi qîmet e li cem Xwedê." Wan gotinan gelekî bala min kişand, ew ji min re bû pêşengiyek yanî ku ez dest bi huner bikim.

Rûdaw: Ew tembûr îro di destê te de li Başûrê Kurdistanê ye, te Zaxo dît, te Hewlêr dît, te Dihok dît, tu dixwazî wekî din kîjan bajarên Kurdistanê bibînî?

Hozan Dîno: Dixwazim biçim Silêmaniyê, dixwazim biçim Helebceyê bi taybetî bibînim û her wisa biçim Rojava, bajarên Rojava yek bi yek li gorî derfetê bê guman. Lê demên pêşiya me de jî eger şert û merc li gorî wê alîkar bin, li wir konserekê jî bidim.

Rûdaw: Rojava xwe hazir bikin. Dîno dixwaze were li wê derê konserekê pêşkêş bike. Dîno, zeman nema, pirsên min di serê min de bûn, yên xelkê jî xwestin ku ez bipirsim. Ew bûn, pirseke ku mesele tu bibêjî "Xwezî Dilbixwîn, te ev pirs ji min kiriba", dê hebe li cem te ku min ji bîr kiribe?

Hozan Dîno: Tiştekî ku ez niha bibêjim, neyê bîra we, me gotin, ez bawer im ne gotin, yanî me, kula dilê xwe da der.

Rûdaw: Gelekî spas dikim îro li cihekî wisa xweş û ji bernameyeke wisa re derfet çêbûye, ez gelekî kêfxweş im û li pişta me Pira Delalê û germayiya jînê û alaya Kurdistanê heye û çemê Xabûrê jî derbas dibe, li kêlekê deng jî tê, nizanim tê mîkrofonê yan na, civateke gelekî xweş e. Lê derhênerê min dixwazin, dibêjin bi stranekê bi dawî bikin, hez dikî xatirê xwe ji min bixwazî?

Hozan Dîno: Ez xatirê xwe bixwazim, temaşevanên me yên hêja, mala we ava be, we temaşe kir. Ez bawer dikim ku hevpeyvîn dê bi dilê we be, bi dilê min bû, zêdetir jê we re bibêjim. Bi dilê Dîno bû, xweş bû. Gelekî spas. Çi xweş e ku em li Başûrê Kurdistanê û Zaxoyê hev dibînin, hevpeyvîneke wisa dikin. Spas, rojên xweş derbas bikin.