Irak, Curf es-Sahr bölgesinde ham petrolün çalınması nedeniyle yüz milyonlarca dolar kaybetmiş olabilir. Ülke genelinde faaliyet gösteren geniş çaplı kaçakçılık ağları, her yıl milyarlarca dolarlık ulusal petrol servetini yağmalıyor.
Reuters'ın 16 Kasım'da yayımladığı bir araştırma, Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde, Hizbullah Tugayları'na (Ketaib Hizbullah) bağlı grupların da yer aldığı geniş bir petrol kaçakçılığı ağını ortaya çıkardı.
Araştırmaya göre bölgedeki petrol hırsızlığı 2021 yılında başladı. Kaçakçılık, Irak hükümetine ait ana petrol boru hatlarından birinin delinerek yasa dışı bağlantılar kurulması yoluyla gerçekleştirildi. Daha sonra çalınan petrol, yer altındaki gizli depolara aktarıldı. Buradan tankerlerle ruhsatsız rafinerilere ve başka noktalara taşındı.
Petrolün çalındığı boru hattı, günde en az 200 bin varil ham petrol taşıma kapasitesine sahip. Ancak bu rakam, boru hattının taşıma kapasitesini gösteriyor; fiilen çalınan petrol miktarını değil. Iraklı müfettişler, bugüne kadar çalınan petrolün kesin miktarını belirleyemedi. Reuters ise çalınan petrolün toplam değerinin yüz milyonlarca dolara ulaşmış olabileceğine dikkat çekti.
Curf es-Sahr'daki petrol hırsızlığının ekonomik boyutu
Toplam kaybın 200 ila 500 milyon dolar arasında olduğu varsayımı ve varil başına 65 ila 80 dolar arasında değişen ortalama petrol fiyatı esas alınarak hazırlanan ekonomik modele göre, 2021'den bu yana 2,5 ila 7,7 milyon varil petrol çalınmış olabilir.
Temel senaryoya göre, yani toplam kaybın 350 milyon dolar ve varil başına petrol fiyatının 75 dolar olduğu varsayımında, yaklaşık altı yıllık dönemde çalınan petrol miktarı 4,7 milyon varile ulaşıyor. Bu da günde yaklaşık 2 bin 200 varil, yılda ise yaklaşık 800 bin varil petrole karşılık geliyor.
Bu hesaplamaya göre söz konusu kaçakçılık operasyonu, Irak'ın petrol gelirlerinden yılda yaklaşık 60 milyon dolar, ayda ise yaklaşık 5 milyon doların çalınmasına neden oldu. Kasım 2026'ya kadar toplam kaybın yaklaşık 350 milyon dolara ulaştığı tahmin ediliyor. Ancak bu rakamların resmî olarak ölçülmüş miktarlar değil, ekonomik modellemeye dayalı tahminler olduğu belirtiliyor.
Tahminler arasındaki fark: 2 milyar dolar
Bununla birlikte Irak içinden çok daha yüksek bir tahmin de gündeme geldi. El-Hurra televizyon kanalı, 16 Kasım'da Iraklı soruşturma komisyonundan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, söz konusu kaçakçılık ağının yılda yaklaşık 2 milyar dolar değerinde petrol çaldığını bildirdi.
Bir varil petrolün fiyatı 75 dolar olarak hesaplandığında, bu miktarda gelirin elde edilmesi için günde yaklaşık 73 bin varil, yılda ise yaklaşık 27 milyon varil petrol çalınması gerekiyor.
Bu miktar, Reuters'ın temel analizinde yer alan tahminin 33 katına karşılık geliyor. Aradaki bu büyük fark henüz açıklığa kavuşmuş değil. Ayrıca yüksek miktardaki bu tahmin, petrol boru hatlarının resmî taşıma kapasitesine ilişkin verilerle de doğrulanmış değil.
Kaçakçılık ağının lojistik altyapısı
Soruşturmalar, geniş bir lojistik altyapının varlığını da ortaya koydu.
Anadolu Ajansı'nın yayımladığı bir soruşturmanın bulgularına göre, her biri 36 bin litre kapasiteye sahip yaklaşık 25 tankere el konuldu.
Bu tankerlerin toplam kapasitesi 900 bin litreye, başka bir ifadeyle yaklaşık 5 bin 660 varil ham petrole karşılık geliyor. Varil başına 70 ila 80 dolarlık fiyat üzerinden hesaplandığında, tanker konvoyunun tamamen dolu olması durumunda taşıdığı petrolün değeri 396 bin ila 453 bin dolar arasında değişiyor.
Ancak el konulan tankerlerin sayısı, ağın günde kaç konvoy sevk ettiğini tek başına ortaya koymuyor.
Irak'taki diğer geniş çaplı petrol kaçakçılığı ağları
Curf es-Sahr dosyası, Irak'ta faaliyet gösteren çok daha geniş bir petrol kaçakçılığı ekonomisinin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.
Reuters'ın Aralık 2024'te yayımladığı başka bir araştırma, asfalt fabrikalarına düşük ve devlet destekli fiyatlarla tahsis edilen ağır yakıtın (siyah petrol) kaçak yollarla başka yerlere aktarıldığını ortaya çıkarmıştı.
Kaçak yollarla taşınan petrol miktarının ayda 500 bin ila 750 bin ton arasında, başka bir ifadeyle yaklaşık 3,4 ila 5 milyon varil olduğu belirtilmişti. Kaynaklar ve uzmanlara göre bu kaçakçılık, kendilerini Direniş Cephesi'ne bağlı gruplar olarak tanımlayan örgütlere yılda en az 1 milyar dolar gelir sağladı.
Öte yandan Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsünün 2025 yılına ait bir değerlendirmesine göre, Irak'ın farklı petrol sahalarından ham petrol hırsızlığı günde 50 bin varili aşabiliyor. Bu miktarın aylık değeri yaklaşık 100 milyon dolara ulaşıyor.
Irak'ın kamu maliyesi için temel sorun
Söz konusu araştırmaların tümü, Irak'ın petrol kaynaklarının farklı kanallar üzerinden çalındığını ortaya koyuyor. Bu yöntemler, boru hatlarının doğrudan delinmesinden fabrikalara tahsis edilen devlet destekli yakıt üzerinden gerçekleştirilen usulsüzlüklere kadar uzanıyor.
En düşük tahminler bile kamu gelirlerinin yüzde 90'ından fazlasını petrol gelirlerinden sağlayan Irak için son derece ağır ekonomik kayıplara işaret ediyor.
Temel sorun, Irak'ın çalınan petrolün gerçek miktarı, kaçakçılık ağlarının ne kadar süredir faaliyet gösterdiği ve elde edilen gelirin ne kadarının silahlı grupların eline geçtiği konusunda hâlâ resmî ve şeffaf verilere sahip olmaması.
Boru hatlarının ölçüm verileri, tankerlerin hareketleri ve rafinerilerin üretim miktarları arasında bağımsız bir karşılaştırma yapılmadığı sürece, ekonomik kaybın gerçek boyutu belirsizliğini koruyacak.
Bu veriler sonuç olarak Bağdat hükümetinin önüne hayati bir soru koyuyor: Petrol kaynaklarından elde edilen gelirin ne kadarı devletin hazinesine ulaşıyor, ne kadarı ise hukuki denetimin dışındaki gölge ağlar tarafından yağmalanıyor?



