Ezidiler Hakikat Komisyonu üyesi Prof. Aldo Zammit Borda, Rûdaw’a verdiği özel röportajda, komisyonun temel hedefinin uluslararası toplumun, Birleşmiş Milletler’in ve Avrupa Birliği’nin 12 yıllık sessizliğin ardından tazminat ve failleri yargılama yönünde somut adımlar atması olduğunu söyledi. Borda, IŞİD militanlarının yargılanmasının “terör suçu”ndan “soykırım suçu”na çevrilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Londra’daki City St George’s Üniversitesi’nde hukuk profesörü olan Borda, komisyonun uluslararası bir akademik proje olduğunu ve İngiltere Ekonomik ve Sosyal Araştırma Konseyi tarafından finanse edildiğini belirtti. Projede City Üniversitesi, Manchester Üniversitesi ve Almanya’daki GIGA Araştırma Enstitüsü yer alıyor.
Tanıklıkların hukuki değerine ilişkin Borda şöyle konuştu: “Soykırımdan sağ kurtulanlar gerçek uzmanlardır, çünkü olayların içinde bizzat yaşadılar. Bence onların sözleri, avukatların ve hukukçuların sözlerinden çok daha fazla ağırlık ve değer taşıyor. Bu nedenle onları dinlemek son derece önemli.”
Profesör, komisyonun; suçun farklı biçimlerini, farklı yaş ve cinsiyetleri yansıtacak şekilde yaklaşık 30 sağ kurtulanın tanıklığını seçtiğini, böylece delillerin kalitesinin ve doğruluğunun yüksek düzeyde olmasının hedeflendiğini söyledi.
Borda, mağdurların psikolojik korunmasına yönelik önlemlere de değindi. Tanıklarla sürekli çalışan, beş psikolojik ve sosyal danışmandan oluşan özel bir ekip bulunduğunu, bunun amacının tanıklıklarını sunduktan sonra travma yaşamamalarını sağlamak olduğunu açıkladı.
Terör ile soykırım suçu arasındaki fark
Komisyon üyesi, IŞİD üyelerinin yargılanma biçimini eleştirerek şunları söyledi: “Son 12 yılda mağdurlar için bu yönde pek bir şey yapılmadı. Binlerce IŞİD militanı bu suça karışmış durumda, ancak soykırım suçundan yargılananlar bir elin parmaklarıyla sayılabilecek kadar az.”
Borda, terör ile soykırım arasındaki farkın altını çizerek şöyle dedi: “Yargılamalar terör temelinde yapıldı, ancak terör, devleti ve ulusal güvenliği etkileyen bir suçtur. Êzidîler, devlet için tehdit oluşturdukları için hedef alınmadı. Aksine, IŞİD ideolojisi onları kâfir olarak gördüğü ve yok etmek istediği için hedef alındılar. Bu nedenle adaletin, bu yok etme ve soykırım suçunu tanıması gerekiyor.”
Nihai raporun yayımlanma tarihi
Çalışmaların ne zaman tamamlanacağına ilişkin Borda, Rûdaw’a yaptığı açıklamada komisyon üyelerinin tanıklıkları değerlendirmekle meşgul olacağını, komisyonun resmî raporunun önümüzdeki yılın ikinci çeyreğinde yayımlanmasının beklendiğini söyledi.
Prof. Aldo Zammit Borda ile yapılan röportajın tam metni:
Rûdaw: Profesör, hoş geldiniz ve katıldığınız için çok teşekkürler. Komisyonla başlayalım; bu komisyonda bir dizi kurum ve taraf bir araya gelmiş durumda. Bu kurumlar ve kişiler kimler?
Prof. Aldo: Teşekkürler. Şunu netleştirmek önemli: Bu, İngiltere Ekonomik ve Sosyal Araştırma Konseyi tarafından finanse edilen bir akademik araştırma projesi. Bu yönüyle, devletlerce desteklenmiş olabilecek diğer girişimlerden farklı. Bu bir akademik proje ve akademik bir fon kuruluşu tarafından finanse ediliyor. Projede üç ana akademik kurum yer alıyor: benim üniversitem olan Londra’daki City St George’s Üniversitesi, Manchester Üniversitesi ve burada, Almanya’daki GIGA Araştırma Enstitüsü.
Rûdaw: Profesör Aldo, sağ kurtulanların tanıklığı nasıl bir hukuki ağırlık ve değer taşıyabilir?
Prof. Aldo: Soykırımdan veya çatışmalardan sağ kurtulanların gerçek uzmanlar olduğunu söylemek isterim; çünkü onlar bunu yakından ve bizzat yaşayan kişiler. Bence onların sözleri, benim gibi avukatların veya başka herhangi birinin sözlerinden daha fazla ağırlık ve değer taşıyor. Bu yüzden mağdurları ve sağ kurtulanları dinlemenin son derece önemli olduğunu düşünüyorum, çünkü onlar bu deneyimin içinde doğrudan yaşadılar.
Rûdaw: Komisyon, tanıkları yeniden travma yaşamaktan nasıl koruyor?
Prof. Aldo: Bu soru için teşekkürler, bu çok önemli ve dikkate alınan bir konu; çünkü mağdurların ve tanıkların sözlerinin, onlara hiçbir zarar gelmeden sunulmasını sağlamak istiyoruz. Tanıklara en baştan sona kadar destek olmak için çok titiz ve sıkı bir süreç izledik. Beş psikolojik ve sosyal danışmandan oluşan bir ekibimiz var; bu ekip mağdurlar ve sağ kurtulanlarla sürekli bir araya geliyor; hem projeyle tanıştırılmadan önce, hem proje sırasında, hem de şimdi, Hakikat Komisyonu’nda tanıklık verirken.
Ancak önemli bir şey söylemek istiyorum: Farklı insanlar travmayla farklı şekillerde başa çıkıyor. İletişime geçtiğimiz bazı sağ kurtulan tanıklar, bu travmayı halkın önünde anlatmamaya karar verdi; bu da tamamen normal. Bugün Hakikat Komisyonu’na gelen bu cesur insanlar, hikâyelerinin dünyaya ulaşmasını ve bilinmesini istediklerine karar verdiler; biz de elbette bu süreçte onları destekledik.
Rûdaw: Komisyonun nihai hedefi nedir? Resmî tanınma mı, tarihî bir kayıt mı, tazminat mı, yoksa gelecekteki yargılamalara destek mi?
Prof. Aldo: Yine teşekkürler, çok önemli bir soru; çünkü hepimiz Êzidî halkının IŞİD’in elinde soykırıma uğradığını kabul ediyoruz. Bunu Irak, dünyadaki birçok ülke, Birleşmiş Milletler ve diğer taraflar da tanıdı. Buna rağmen, bildiğimiz gibi bu soykırımdan sonraki 12 yılda pek bir şey yapılmadı; Almanya’da ve başka yerlerde bazı yargılamalar oldu ama çok az. Biz devletlerin “soykırım” sözcüğünü ciddiye almasını ve Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ciddiyetle yerine getirmesini, ayrıca yalnızca bu soykırımın faillerini cezalandırmayı değil, aynı önemle, bu küçük ve savunmasız dinî azınlığa yönelik gelecekteki soykırımı, vahşeti ve suçları önlemeyi de sağlamasını istiyoruz.
Rûdaw: Komisyonun raporunu hangi kurumların, hükümetin, Birleşmiş Milletler’in veya Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin alması bekleniyor? Bununla ne yapmalarını istiyorsunuz?
Prof. Aldo: Soykırım, tek bir kurumun çözebileceği kadar büyük bir sorun değil; hem devletlerin hem uluslararası örgütlerin koordineli çalışmasını gerektiriyor. Devletlerin ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların, hatta Avrupa Birliği gibi bölgesel kuruluşların da Êzidîlere karşı işlenen soykırımın tanınmasını ciddiye almasını, bu Hakikat Komisyonu’nda mağdurların ve sağ kurtulanların sözlerini dikkatle dinlemesini ve bu yönde adım atacaklarını söylemesini istiyoruz.
Yapacakları şey farklı biçimlerde olabilir: Tazminat şeklinde olabilir; bugün bölgede de duyduğumuz gibi yeniden inşa gerekiyor, topluluğun yeniden inşası. Elbette adalete de çok büyük ihtiyaç var, çünkü binlerce IŞİD militanının bu soykırıma karıştığını biliyoruz. Ama bugün soykırım suçundan yargılananlara bakarsanız, bir elin parmaklarıyla sayabilirsiniz. Elbette terör suçundan yargılamalar oldu, ancak terör tamamen farklı bir suç; terör devleti ve devlet güvenliğini etkileyen bir suçtur, oysa Êzidîlerin istediği şey çok açık: Êzidîler devlet için tehdit oluşturdukları için hedef alınmadı, ideoloji onları kâfir olarak gördüğü için, “şeytana tapanlar” dediği için hedef aldı; bu ideoloji onları yok etmek ve silmek istedi. Biz de adaletin bu yıkıcı ideolojiyi ve yok etmeyi tanımasını istiyoruz; soykırım budur.
Rûdaw: Bu üç gün esas alındığında kaç tanık dinleyeceksiniz?
Prof. Aldo: Bunun nicelikten çok nitelikle ilgili olduğunu söylemek isterim. Tanık sayısı az; bunun bir nedeni, söylediğim gibi bu bir akademik proje olması ve devletlerin büyük bir Hakikat Komisyonu kurmak için sahip olduğu bütçe ve paraya sahip olmamamız. Bu yüzden sayı yaklaşık 30 tanık olacak. Yani ölçek küçük, ama tanıklıkları, suçun farklı biçimlerini, farklı deneyimleri, farklı cinsiyetleri ve farklı yaşları yansıtacak şekilde seçtik; bu da en azından bu soykırımın çeşitli yönlerine farklı bakış açılarından bir görünüm sunuyor. Yani nicelik değil nitelik; ama izleyicilerinizin önümüzdeki günlerde bu Hakikat Komisyonu’nu izlemeye devam etmesini umuyorum.
Rûdaw: Tanıklıklarda yer alan tüm bilgileri raporunuzda yayımlayacak mısınız? Çünkü şu an siyasi açıdan kamuoyuna uygun olmayabilecek bazı hassas bilgiler olabilir.
Prof. Aldo: Bu soru için teşekkürler; elbette bir Hakikat Komisyonu olarak şeffaflık ve açıklık çok önemli bir değer. Hakikat Komisyonu bir rapor yayımlıyor; bu rapor bugün gördüğünüz komisyon üyeleri tarafından yazılıp hazırlanacak ve kamuoyuna yayımlanacak olan rapor. Elbette rapor, tanıkların söylediklerinin çoğunu içerecek, ancak ifadelerin tam metnini olduğu gibi yayımlamayacağız; komisyon üyelerinin tüm tanıklıkları değerlendirip raporda hangi bölümlerin yer alması gerektiğine karar verdikten sonra hazırladıkları raporu yayımlayacağız.
Rûdaw: Son soru, Profesör Aldo: Rapor ne zaman yayımlanacak?
Prof. Aldo: Bu raporu yakında yayımlamayı umuyoruz; önümüzdeki yılın ikinci çeyreğini kastediyorum. Dolayısıyla raporun mümkün olan en kısa sürede çıkmasını umuyoruz, çünkü gerçeklerle yüzleşelim: Herkes Êzidîlere ne olduğunu biliyor; onların soykırıma uğradığını ortaya çıkaran ilk Hakikat Komisyonu biz değiliz. Bu komisyonun ve bu raporun amacı, daha önce bilmediğimiz bir şeyi söylemek değil; amacı, son 12 yılda hiçbir adım atmamış olan farklı hükümetleri ve kurumları şimdi harekete geçmeye ikna etmektir.
Rûdaw: Zamanınız için çok teşekkürler.
Prof. Aldo: Teşekkürler, bu konuya gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederim.


