Erbil(Rûdaw) - Fransa, İngiltere ve Almanya liderleri İran ve Rojhılat’taki protestolara ilişkin ortak bir açıklama yayımladı. Açıklamada, İran hükümeti “protestocuları öldürmekle” suçlanarak sert biçimde kınandı. Ayrıca Tahran’daki yetkililere, yaptıklarının sorumluluğunu üstlenmeleri çağrısında bulunuldu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, İran güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik şiddet kullandığına dair haberlerden duydukları “derin endişeyi” dile getirdi.
Ortak açıklamada şu ifadelere yer verildi:
“İran güvenlik güçlerinin şiddet kullandığına dair gelen haberlerden büyük endişe duyuyoruz ve protestocuların öldürülmesini şiddetle kınıyoruz. İranlı yetkililer kendi halklarını korumakla sorumludur ve misilleme korkusu olmadan ifade özgürlüğüne ve barışçıl toplanma hakkına izin vermelidir.”
Ayrıca İran’daki yetkililere, “yaptıklarının sorumluluğunu üstlenmeleri, şiddetten kaçınmaları ve İran vatandaşlarının temel haklarını korumaları” çağrısı yapıldı.
Bu açıklama, İran ve Rojhılat’taki protestoların 13’üncü gününe girdiği bir dönemde geldi. Perşembe günü yetkililer ülke genelinde interneti ve iletişim ağlarını kesti. İnsan hakları örgütleri, bu adımın baskının boyutunu gizlemeyi amaçladığını belirtiyor.
Protestolar, 28 Aralık’ta yüksek enflasyon ve para biriminin değer kaybı gibi ağır ekonomik koşullar nedeniyle başladı. Ancak daha sonra hükümetin değiştirilmesi yönündeki taleplere dönüştü ve ülkenin 31 eyaletinin tamamında, 100’den fazla kentte protestolar düzenlendi.
İnsan hakları örgütleri can kayıplarına ilişkin farklı rakamlar açıklıyor. Merkezi Norveç’te bulunan İran İnsan Hakları Örgütü, 8 Ocak’a kadar en az 45 kişinin öldürüldüğünü, bunların sekizinin çocuk olduğunu duyurdu. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) ise ölü sayısını protestocular, yoldan geçen siviller ve güvenlik güçleri dâhil olmak üzere 42 kişi olarak açıkladı; ayrıca 2 bin 200’den fazla kişinin gözaltına alındığını bildirdi.
İran İslam Cumhuriyeti’nin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, cuma günü protestolara ilişkin kamuoyuna yaptığı ilk açıklamada, protestocuları “kışkırtıcı” ve ABD Başkanı Donald Trump gibi dış güçlerin “paralı ajanları” olarak nitelendirdi ve hükümetin geri adım atmayacağını söyledi.
Bu protestolar, 2022 yılında gerçekleşen “Jin, Jiyan, Azadî (Kadın, Yaşam, Özgürlük)” eylemlerinden sonra İran hükümetinin karşılaştığı en büyük iç meydan okuma olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası endişeler giderek artıyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler’in insan hakları yetkilileri de İran hükümetinin tepkisini “orantısız” olarak nitelendirdi ve soruşturma çağrısında bulundu.
Cuma akşamı itibarıyla durum istikrarsızlığını korurken, sınırlı iletişim imkânlarına rağmen bazı kentlerde çatışmaların sürdüğüne dair haberler gelmeye devam etti. İletişim kısıtlamaları, bilgilerin bağımsız biçimde doğrulanmasını zorlaştırıyor.
