Kazananın tahmini zor olmayan bir savaştan bahsediyoruz. Aslında uzun yıllardır süren, ancak Anthropic yapay zekâ şirketine, izinsiz fikir ürünlerini kullandığı gerekçesiyle 5 Eylül 2025 tarihinde bir Amerikan mahkemesi tarafından 1,5 milyar dolar ceza verilmesiyle daha fazla gündeme gelen bir işleyiş var.
Bilindiği gibi yapay zekâ, veri tabanlarının oluşturulmasıyla gelişiyor ve veri tabanı ne kadar güçlü olursa, doğru, kapsamlı bilgiye veya görsel içerik üretme kapasitesine de o kadar sahip olunuyor. Güncel verilerin yanı sıra daha geniş ve eski bilgi kaynaklarına da ihtiyaç duyuluyor.
Bu bilgiye, baskıları eskiye dayanan kitaplar aracılığıyla ulaşılabiliyor. Bu ihtiyaç anlaşılınca, kaynak olarak kullanım hakkı süresi dolmuş ikinci el ve sahaf kitaplarına yönelinmesi gerekiyor. Şu ana kadar bazı büyük veri tabanı oluşturan şirketlerin adı geçmesine rağmen, sistemin çok daha boyutlu bir işleyişe sahip olduğu anlaşılıyor.
Dünyanın çeşitli ülkelerindeki sahaflarda ilgi görmeyen, sınırlı sayıda bulunan kitapların bu şirketler tarafından büyük miktarlarda satın alınması, ikili bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
Kurgu dışı ve akademik metinler, yapay zekâ firmaları ve bunların tedarikçileri tarafından özellikle hedef alınıyor. Baskısı tükenmiş eski kurgu dışı eserler ve akademik metinler sıklıkla satın alınıyor. Bu kitaplar, yapay zekâ modellerinin doğruluğunu artırmak için kullanılabilecek yoğun ve olgusal veriler sunuyor.
Sahaflar kitapların yok edildiğini söylerken, adı geçen şirketler böyle bir işleyişin olmadığına dair basın açıklamalarında bulundu. Ancak The Washington Post ve The New York Times, yayımladıkları ayrıntılı makalelerle işleyişi deşifre etti. Zoom Books, 2077AI ve Anthropic şirketinin "Project Panama-Panama Projesi" kod adlı işleyişiyle sayısı milyonları bulan kitapların toplandığı, şirketlerin kendi sayfalarında da yer alıyor. Ancak bu kitapların nasıl kullanıldığına ilişkin herhangi bir ayrıntı bulunmuyor. Asıl şüphe ve tartışma da burada başlıyor. Adı geçen üç şirket de milyarlarca dolarlık bütçeleriyle yapay zekâya veri tabanı üreten kuruluşlar. Satın aldıkları kitaplar roman veya kurgu eserleri değil; kurgu dışı eserlerdir. "Belgelere göre kitaplar, ciltleri kesilerek yüksek hızlı tarayıcılarla dijitalleştirildi ve daha sonra geri dönüşüme gönderildi."
Mühendislik, araştırma, bilimsel çalışmalar veya yerel özgün tarih ve kaynakların bulunduğu kitaplar toplanıyor. Özellikle eski teknik yayınlar, yerel tarih çalışmaları, hukuk, ekonomi ve dilbilim kitapları; farklı yazım biçimleri ve ayrıntılı içerikleri nedeniyle yapay zekâ eğitimi açısından değerli görülüyor. Kitaplar veri tabanına taranarak yüklendikten sonra ya imha ediliyor ya da geri dönüşüme gönderiliyor. Her iki durumda da bir kültürün, basılı kitaplarla birlikte yok oluşuna tanıklık ediyoruz. Yapay zekâ ortamı size bu kitabı doğrudan kaynak olarak vermiyor veya bütünlüklü şekilde göstermiyor. Bilgiyi çeşitlendirerek oluşturduğu için, siz arama yaptığınızda yalnızca ihtiyaç duyduğunuz kısmı sunabiliyor.
"Şimdiyse bu kitaplar, bir daha asla raflara dönemeyecek şekilde tek bir merkezde veri yığınına dönüştürülüp imha ediliyor."
"Kitaplar, hidrolik kesim makineleriyle donatılmış ticari işletmelere gönderildi. Bu makineler, tek tek sayfaların hızlı ve eksiksiz bir şekilde taranabilmesi için kitap sırtlarını kesip ayırıyordu. Fiziksel kitaplar tarandıktan sonra doğrudan kâğıt geri dönüşüm şirketlerine gönderildi; böylece geriye kalıcı bir fiziksel arşiv bırakılmadı."
Zoom Books yaptığı açıklamada, Large Language Models (LLMs) - Büyük Dil Modelleri için satın alınan kitapları başka kurumlara sattıklarını veya yeniden kullanıma sunduklarını belirtti. Aynı açıklamada aylık 3 milyon kitap işlediklerini ifade ettikleri düşünüldüğünde, bütün şirketlerin elinden geçen kitap sayısını tahmin etmek zor olmasa gerek.
Başka bir şirket ise aynı yöntemi kullanıyor. En ileri düzey yapay zekâ modellerinin eğitilmesini ve değerlendirilmesini hızlandıran açık ve standartlaştırılmış veri setleri oluşturmak, bu şirketlerin temel faaliyet alanını oluşturuyor. 2077AI, yapay zekâ sektörünü destekleyen, kâr amacı gütmeyen açık kaynaklı bir veri vakfıdır.
"Project Panama", yapay zekâ şirketi Anthropic'in tahminen 500 bin ila 2 milyon fiziksel kitabı edinip, sayfalarını ayırarak tarama amacıyla yürüttüğü gizli ve milyonlarca dolar değerindeki bir girişimdi. Buradaki amaç, Claude gibi yapay zekâ modellerini yüksek kaliteli ve incelenmiş metinlerle beslemekti. Claude, yapay zekâ girişimi Anthropic tarafından geliştirilen; bilgisayar kodu da dâhil olmak üzere metin üretebilen ve kullanıcılarla sohbet edebilen bir chatbot (sohbet robotu) olarak tanımlanıyor. Google platformunun ise 40 milyon kitabı veri tabanına aktardığı biliniyor. Kitaplardan elde edilen taranmış veriler daha sonra yazılımları eğitmek için kullanıldı.
Yapay zekâ şirketleri, Large Language Models (LLM'ler) - Büyük Dil Modelleri'ni eğitmek amacıyla öncelikle yüksek kaliteli ve kesintisiz metinler elde etmek için fiziksel kitaplar satın alıyor. Şirketler, bu kitapları yapay zekâ algoritmalarına aktarmak için yüksek hızlı tarayıcılar kullanıyor. Metinler dijital ortama aktarıldıktan sonra, orijinal fiziksel kopyalar bazı durumlarda imha ediliyor.
Tartışma hangi boyutta ve ne kadar inandırıcı olursa olsun, bu şirketlerin kullandığı depolara ait görseller ve fotoğraflar, asıl yapılanın en önemli kanıtı olarak görülebilir.
(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)
