Erbil (Rûdaw) – Kürdistan Bölgesi Hükümeti heyeti, 2027 yılı federal bütçe taslağına ilişkin görüşmeleri sürdürmek üzere Irak Maliye Bakanı’nın yeni toplantı tarihini belirlemesini bekliyor. Kürdistan Bölgesi heyeti, görüşmelerin yeniden başlaması için resmi davet beklerken, bir sonraki toplantının bu haftanın sonunda veya gelecek haftanın başında yapılması öngörülüyor.
Kürdistan Bölgesi Hükümeti’nden üst düzey bir kaynak, Rûdaw’dan Roj Hiva Cemal’e yaptığı açıklamada, Irak Maliye Bakanlığı ile görüşmelerin devam edeceğini belirtti. Kaynak, Kürdistan Bölgesi heyetinin hazır olduğunu ve görüşmelerin yeniden başlaması için resmi davet beklediğini söyledi.
Kaynak, 20 Ekim Salı sabahı itibarıyla bir sonraki toplantı için henüz kesin bir tarih belirlenmediğini, toplantının bu haftanın sonunda yapılmaması durumunda gelecek haftanın başına kalabileceğini ifade etti.
Kürdistan Bölgesi Hükümeti ile Irak federal hükümeti heyetleri arasında 7 Ekim’de yapılan son toplantı, Irak Federal Maliye Bakanı ve Irak hükümetindeki Kürt bakanların katılımıyla yaklaşık dört saat sürdü.
Toplantıya katılan bir kaynak, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, “Kürdistan Bölgesi Hükümeti’nin talep ettiği ve halkın çıkarına olan maddelerin büyük bölümü bütçe taslağına büyük ölçüde yerleştirildi” dedi.
Ancak kaynağa göre bütçe yasa tasarısı hâlâ taslak aşamasında ve henüz herhangi bir yasal geçerliliği bulunmuyor. Taslağın değiştirilebileceğini belirten kaynak, yasanın Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilmesi, cumhurbaşkanı tarafından imzalanması ve Irak Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasına kadar kesinleşmiş sayılamayacağını vurguladı.
Kaynak, “Hiçbir şey yapılmadığını veya hiçbir şeyin yazılmadığını söyleyemeyiz” ifadelerini kullandı.
Bu süreçteki olumlu gelişmelerden birinin, 2003’ten bu yana ilk kez Kürtlerin bütçe taslağının hazırlanması aşamasına katılması olduğunu belirten kaynak, Kürdistan Bölgesi Hükümeti’nin taleplerinin büyük bölümünün gündeme getirildiğini ve Maliye Bakanı ile görüşüldüğünü söyledi.
Maaşlar konusunda ortak anlayış oluştu
Kürdistan Bölgesi’nin maaşlarına ilişkin toplantıda ortak bir anlayışa varıldığını belirten kaynak, maaşların hükümetin bir payı olarak değil, çalışanların hakkı olarak değerlendirilmesi ve Irak’ın diğer bölgelerindeki çalışanlarla aynı şekilde ele alınması konusunda uzlaşı sağlandığını ifade etti.
Şubat 2024’te Irak Federal Yüksek Mahkemesi tarafından alınan kararın da bu yaklaşımın temelini oluşturduğunu belirten kaynak, maaşların bu çerçevede ele alınabilmesi için bütçe taslağına açık ve net bir yasal hüküm eklenmesi gerektiğini söyledi.
Kaynağın açıklamasına göre nüfus oranı, petrol ve petrol dışı gelirlerle ilgili maddeler ise daha fazla görüşme gerektiriyor.
Nüfus sayısının önemine dikkat çeken kaynak, “Bu ölçüt yalnızca bütçe ve maaşlar açısından değil, istihdam ve Kürdistan Bölgesi’nin güvenlik güçleri içerisindeki payı açısından da önemlidir” dedi.
Peşmerge’nin giderleri egemenlik harcamalarına dahil edilmedi
Taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri de egemenlik harcamalarıyla ilgili.
Kaynak, federal hükümetin Savunma Bakanlığı ile Haşdi Şabi’nin giderlerini egemenlik harcamaları kapsamına aldığını, ancak Peşmerge güçlerinin giderlerine bu kapsamda yer vermediğini belirtti.
Anayasaya göre Peşmerge’nin Irak’ın savunma sisteminin bir parçası olduğunu ifade eden kaynak, bu nedenle Peşmerge’nin maaş ve giderlerinin de egemenlik harcamaları kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Konunun bir sonraki toplantıda yeniden ele alınması bekleniyor.
Kürdistan Bölgesi Hükümeti’nden üst düzey kaynak, bütçe taslağının henüz tamamlanmadığını ve değişiklik yapılabileceğini belirterek halkın beklentilerini çok yüksek tutmaması gerektiğini söyledi.
Kaynak ayrıca, bütçe yasa tasarısının Kürdistan Bölgesi heyetinin bilgisi dışında hazırlanarak gönderilmeye hazır olduğu yönündeki söylentileri de reddetti.
“Yasa tasarısı hâlâ Maliye Bakanlığının elinde ve görüşmeler devam ediyor” dedi.
Madde 10, büyük mücadelenin alanı
Irak’ın 2027 yılı bütçe taslağındaki 10’uncu madde, Kürdistan Bölgesi ile Bağdat arasındaki en önemli anlaşmazlık alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Bunun nedeni, Kürdistan Bölgesi’nin hak ve yükümlülüklerinin büyük bölümünün bu maddede toplanmış olması.
Roj Hiva Cemal’in edindiği bilgilere göre Irak’ın 2027 yılı bütçe taslağı şu ana kadar 32 maddeden oluşuyor. Bunlardan biri olan 10’uncu madde, çeşitli noktalar, hükümler ve fıkralar içeriyor. Söz konusu madde, üç yıllık bütçe yasa tasarısının 10, 11 ve 12’nci maddelerinin bazı değişikliklerle bir araya getirilmesiyle oluşturuldu.
Madde 10’da Kürdistan Bölgesi’nin günlük 400 bin varil petrol teslim etmesi, petrol dışı gelirlerini, vergi ve gümrük gelirlerini teslim etmesi gibi yükümlülükler yer alıyor. Ayrıca Kürdistan Bölgesi’nin payı, Irak’ın toplam bütçesinin yüzde 12,7’si olarak belirtiliyor.
Söz konusu madde, Kürdistan Bölgesi Hükümeti heyeti ile Irak Federal Maliye Bakanlığı arasındaki son toplantıda gündeme geldi. Madde üzerine yoğun tartışmalar yürütülürken bazı hükümler konusunda anlaşmaya varılamadı. Bu nedenle heyetin bir sonraki toplantıda konuyu yeniden ele alması bekleniyor.
Egemenlik harcamaları Kürdistan Bölgesi’nin payını nasıl azaltıyor?
Bütçe taslağındaki önemli sorunlardan biri, “fiilî harcamalar” olarak adlandırılan kalemler. Bu kapsamda egemenlik harcamalarının bütçeden çıkarılması, Kürdistan Bölgesi’nin payının hesaplandığı bütçe tabanını daraltıyor ve bölgenin payının azalmasına yol açıyor.
Kürdistan Bölgesi Bakanlar Kurulu Sekreteri Dr. Amanj Rahim’in analizine göre, egemenlik harcamalarının Irak’ın genel bütçesi içerisindeki payı son 14 yılda yaklaşık dört kat arttı.
Amanj Rahim, Kürdistan Bölgesi’nin payının Irak bütçesinin tamamı üzerinden hesaplanmadığını belirtiyor. Buna göre savunma bütçesi, dış politika harcamaları, Haşdi Şabi ve borçlar gibi egemenlik harcamaları önce toplam bütçeden çıkarılıyor, ardından kalan miktar üzerinden Kürdistan Bölgesi’nin payı belirleniyor.
Bu durum, egemenlik harcamalarının kapsamı ve miktarı büyüdükçe Kürdistan Bölgesi’nin payının hesaplandığı bütçe tabanının küçülmesi anlamına geliyor.
Rahim’in verdiği bilgilere göre egemenlik harcamaları 2009’da yaklaşık 12,5 trilyon dinar düzeyindeydi. Bu miktar, toplam bütçenin yüzde 18’ine karşılık geliyordu. Ancak 2023-2025 dönemi bütçesinde yıllık yaklaşık 47,4 trilyon dinara yükseldi ve toplam bütçenin yüzde 24’ünü oluşturdu.
Yalnızca harcamaların miktarı değil, kapsadığı kalemlerin sayısı da önemli ölçüde arttı. Egemenlik harcamalarına ilişkin kalemlerin sayısı 2005’te 16 iken, 2023-2025 dönemi bütçesinde 106’ya ulaştı.
Kürdistan Bölgesi harcamalara katılıyor, denetimde söz sahibi olamıyor
Amanj Rahim’in analizinde öne çıkan temel noktalardan biri, Kürdistan Bölgesi’nin kendi bütçe payı üzerinden egemenlik harcamalarının finansmanına katkıda bulunmasına rağmen bu harcamaların denetlenmesi ve nasıl kullanıldığının incelenmesi süreçlerinde doğrudan bir rolünün bulunmaması.
Buna ek olarak Kürdistan Bölgesi, Savunma Bakanlığı ve federal güvenlik kurumlarının giderlerine katkıda bulunurken Peşmerge güçlerinin bütçesi ve mali hakları federal bütçede dikkate alınmıyor.
Rahim, Irak Anayasası’nın 105’inci maddesi uyarınca Kürdistan Bölgesi’nin federal kurumların yönetiminde adil bir katılım payına sahip olması gerektiğini vurguluyor. Ancak bu ilkenin bugüne kadar uygulamada karşılık bulmadığına dikkat çekiyor.
.webp&w=3840&q=75)